Na świecie ponad 2,75 mln ludzi umiera na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc. W Polsce niemal 15 tys. Rocznie! To jedna z głównych chorób prowadzących do inwalidztwa. Najbardziej zagrożeni są palacze papierosów.
— Pacjentów przykuwa do domów koncentrator tlenowy (aparat wzbogacający powietrze w tlen). W dramatycznej postaci przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) chorzy w ostatnich miesiącach życia — mimo używania koncentratora — prawie stale się duszą. Niektórym papieros towarzyszył od dzieciństwa: mieliśmy pacjentów palących od 9 roku życia! — mówi prof. Ewa Niżankowska-Mogilnicka, kierownik Kliniki Pulmonologii II Katedry Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Na POChP choruje około 600 mln ludzi. W Polsce to ponad 2 mln chorych. 10 mln Polaków jest nią zagrożonych — wskutek czynnego i biernego palenia papierosów. W USA śmiertelność z powodu POChP wzrosła o 168 proc. Światu zagraża nowa plaga.
Cicho, podstępnie
Przewlekła obturacyjna choroba płuc powoduje zwężenie oskrzeli i zmiany w miąższu płucnym, co utrudnia oddychanie. Ma charakter postępujący, a zmiany w płucach tylko w pewnym stopniu są odwracalne. Rozwija się najczęściej po latach palenia. Nietrudno ją wykryć, ale symptomy lekceważą i chorzy, i lekarze. Początkowe objawy są dyskretne.
— Niewielki kaszel, odkrztuszanie wydzieliny, lekka duszność po wysiłku... Wielu wiąże te objawy z wiekiem. Albo sądzi, że u palacza „to normalne”. Tymczasem w drzewie oskrzelowym i płucach toczy się proces zapalny. Palacze ograniczają wysiłek — i nie zdają sobie sprawy, że choroba postępuje. I dlatego jest zazwyczaj wykrywana w stanie znacznego zaawansowania — dodaje prof. Ewa Niżankowska-Mogilnicka.
Jeśli masz ponad 40 lat — nie kładź tych niepokojących sygnałów na karb wieku: POChP ujawnia się po 15-20 latach palenia. Rzuć papierosy i zgłoś się do lekarza na badanie spirometryczne (testy czynnościowe płuc). Bo — jeśli jesteś chory — zaczniesz tracić oddech, nawet gdy mówisz czy chodzisz po mieszkaniu. Nie będzie mowy o uprawianiu sportu ani o tańcu. Pojawi się bezsenność i obrzęk nóg. Wymagać będziesz stałej opieki lekarskiej.
POChP to choroba całego organizmu, nie tylko płuc i oskrzeli. Na ogół pacjenci są wychudzeni i bardzo osłabieni. Oddychają z trudem — nawet wejście po kilku schodach sprawia kłopoty. Są izolowani w rodzinach i społecznie: tej chorobie towarzyszą często stany lękowe, depresyjne. Chory, przykuty do koncentratora, nie ma siły wyjść przed dom, porozmawiać z sąsiadami — tak ciężka jest duszność!
Kosztowna terapia
W końcowej fazie zaawansowania POChP, kiedy upośledzony jest przepływ powietrza przez drogi oddechowe i niewydolny proces oddychania, w organizmie brakuje tlenu i gromadzi się dwutlenek węgla. Pomóc może jedynie używanie przez 15-18 godzin dziennie — minimum! — koncentratora tlenowego.
— Praca? W bardzo niewielkim wymiarze i na siedząco. W USA chorzy na POChP mogą się poruszać samochodami, bo kupują lub wypożyczają butle z ciekłym tlenem. W Polsce to znacznie mniej rozpowszechnione — butle są bardzo drogie. Koncentrator kosztuje 7-8 tys. zł — pacjenci nie dostają refundacji tego wydatku z NFZ. Wielu szuka używanych, za jakieś 3,5 tys. zł — opowiada prof. Ewa Niżankowska-Mogilnicka.
Po wejściu Polski do Unii Europejskiej będzie obowiązywać Konwencja o Ograniczaniu Zdrowotnych Następstw Palenia Tytoniu wprowadzająca prawie całkowity zakaz reklamy papierosów. Nie będzie też wolno używać nazwy „light”, sugerującej lżejszą formę tytoniu.
— Nie palę i nigdy nie paliłam. Ale rozumiem, jak ciężko rzucić palenie. To uzależnienie typu narkotycznego. Jednostka chorobowa. Palaczom należy się wsparcie psychiczne i farmakologiczne. Nowe badania sugerują, że połączenie dwóch typów środków: np. preparatów nikotynowych — w formie gumy do żucia, plastra lub inhalatora — z lekiem o nazwie bupropion, daje około 30-proc. skuteczność. Tylu pacjentów rzuca palenie za pierwszym podejściem! Bez takiego leczenia udaje się rzucić palenie tylko jednemu na dziesięciu nałogowych palaczy. Ale jeśli nawet nie uda się to za 4 czy 5 razem, trzeba ponawiać próby. Dużą rolę odgrywa badanie spirometryczne. Ujawnienie dzięki niemu zaburzeń czynności płuc pomaga pacjentom rzucić palenie, zwiększając ich motywację. Palacze powinni wiedzieć, że ostatnie miesiące życia chorych na POChP są bardziej dramatyczne niż pacjentów z chorobą nowotworową. Potworna duszność, brak powietrza to jedno z najgorszych odczuć, jakich człowiek może doświadczyć ... — przestrzega prof. Ewa Niżankowska-Mogilnicka.
Lekarz świadomy
Latami POChP nazywano bronchitem przewlekłym lub rozedmą. Teraz wiadomo, że u jej podłoża leży przewlekły proces zapalny wywołany działaniem dymu tytoniowego, zanieczyszczeniami środowiska zewnętrznego i środowiska pracy. 10-20 proc. chorych nigdy nie trzymało papierosa w ręku! Uczeni sądzą, że choroba rozwija się też na podłożu genetycznym — u osób z niedoborem alfa1- antytrypsyny — enzymu rozkładającego substancje niszczące tkankę płucną (w USA próbuje się podawać takim chorym ten enzym; w Polsce to niemożliwe — koszt leczenia sięga 35 tys. USD rocznie). Chorobie mogą sprzyjać częste infekcje dróg oddechowych — w profilaktyce zaostrzeń POChP zaleca się szczepienia przeciw grypie. Chorym na POChP podaje się leki przeciwzapalne oraz rozszerzające oskrzela.
— Kiedyś lekarze podchodzili do POChP minimalistycznie i pesymistyczne. Staramy się zmienić taki sposób myślenia. POChP można zapobiegać i leczyć. Jakość życia podnosi rehabilitacja: ćwiczenia oddechowe, trening mięśni wydechowych i wdechowych, nauka specjalnego typu oddychania. Ważne są spacery. Wolne, by chory nie miał silnej duszności. Po kilku tygodniach rehabilitacji w szpitalu czy przychodni i kontynuowaniu jej w domu pacjent jest zdolny do większego wysiłku bez uczucia duszności — przekonuje prof. Ewa Niżankowska-Mogilnicka.
Pomoc
W Polsce powstają szkoły dla chorych na POChP. Uczą, jak się leczyć, zachowywać, gdzie zdobyć informacje o rehabilitacji itd. Brakuje grup wsparcia, podobnych do stowarzyszeń chorych na astmę. Takie organizacje, skupiające chorych i ich rodziny, mają w USA duży wpływ na działania rządu w ochronie zdrowia.
— Coallition for COPD (koalicja dla POChP) świetnie działa. Znani artyści, sportowcy, biznesmeni opowiadają — w prasie, telewizji — jak ciężką chorobą jest POChP. Na przykładzie własnym lub bliskich. Pomagają popularyzować wiedzę o tej chorobie, skłaniając krewnych do podzielenia się doświadczeniami, jak POChP upośledza jakość ich życia. W Polsce też by się to przydało! Bardzo! — podkreśla prof. Ewa Niżankowska-Mogilnicka.