Seksualizm wydaje się coraz bardziej odseparowany od sfery emocjonalnej człowieka — mówi profesor Kazimierz W. Frieske, kierownik Zakładu Problemów Społecznych i Planowania Społecznego IS UW.
„Puls Biznesu”: Panie do towarzystwa narzekają na naszych biznesmenów. Mówią: „są obcesowi, zwykle chodzi im tylko o jedno...”
Kazimierz Frieske: Polska — nazwijmy ją — klasa próżniacza jest przaśna...
Bo nowa?
K.F.: Kwestia wyobraźni… Gomułkowski złodziej-malwersant też raczej nie kupował dzieł sztuki. Zawsze było przaśnie. Chociaż niektórzy już aspirują do „jet society” obijającego się między Karaibami i Monaco. Ale i Rockefellerowie — w pierwszych pokoleniach kanciarze — bardzo powoli obrastali w piórka. Sporo czasu minęło, nim zaczęli fundować muzea. Nasi pewnie też kiedyś będą…
... i w sposób cywilizowany korzystać z usług erotycznych?
K.F.: Tu się zaczyna ciekawa historia. Jeszcze pod koniec lat 70. prezentowano prostytutki jako ofiary męskiej dominacji. Taki model wspierany był przez tradycyjny feminizm. Wiadomo: męska, rozpustna, szowinistyczna świnia eksploatuje seksualne wdzięki niewinnych panienek! Ten tok myślenia uległ zmianie. Na początku lat 80. w Stanach Zjednoczonych pojawił się nowy feminizm, który sugerował, że prostytucja to normalna praca w sektorze usług osobistych. Co więcej, pojawiły się zajęcia nie będące par excellence prostytucją, lecz eksploatujące w gruncie rzeczy nasze potrzeby seksualne. Poczynając od roznegliżowanej modelki, która eksponuje biust, kończąc na pornobiznesie czy panienkach tańczących erotyczne tańce na stolikach. Wszystko to wyraźnie służy stymulacji erotycznej, chociaż nie dochodzi do tego, o co chodzi... Ktoś mógłby powiedzieć, że jak mi proktolog do tyłka zagląda, to jest równie intymne doznanie, jakbym ja zaglądał między nogi jakiejś młodej damie. Więc właściwie jaka jest różnica między dziwką a proktologiem?
Kobiety świadczące usługi, tzw. VIP escort, twierdzą, że ich działalność nie ma nic wspólnego z prostytuowaniem się…
K.F.: Właśnie! Nowa fala feminizmu powiada: personal service to niekoniecznie burdel. Chodzi o podniesienie statusu prostytutek, emancypację. Jednocześnie zaczęły pojawiać się badania, które ujawniły, że praca w sektorze usług erotycznych to efekt świadomej decyzji. Okazało się, że kryteria, wedle których dokonywany jest ten wybór, są identyczne jak przy szukaniu każdej innej roboty. O zatrudnieniu decydują tu głównie względy ekonomiczne.
Dlatego profesjonalne call girls tak otwarcie mówią o swojej pracy?
K.F.: Gdy okazuje się, że rynek jest ważniejszy od struktury normatywnej, to ciśnienie społeczne spada…
Tylko dlaczego klientela milczy jak grób?
K.F.: Bo żona!
Wstyd? Boją się?
K.F.: Tylko starsi panowie… Społeczne reakcje na prostytucję zmieniają się bardzo wyraźnie. Potępienie słabnie. Oczywiście wciąż robią to najczęściej młode, atrakcyjne osoby obu płci, bez większych szans powodzenia na standardowym rynku pracy. Ale nie bez szans na sukces konsumpcyjny. Dzisiaj pozycję buduje się poprzez poziom konsumpcji. Właściwie coraz mniej ważne staje się to, w jaki sposób zdobywane są środki na konsumpcję. Współczesne prostytutki są już na tym rynku mocno osadzone. Wiedzą, że ich prestiż i status społeczny budowane są przez konsumpcję, a nie formy zarabiania. Tu dotykamy problemu, który powinien interesować wszystkich. Często się mówi, że w klasycznym społeczeństwie przemysłowym położenie w strukturze społecznej wyznaczały typ pracy i formę zdobywania środków na przetrwanie. Dziś sama konsumpcja określa położenie w strukturze społecznej. Przecież ci rozmaici ludzie biznesu, o których pan pisze, niejednokrotnie mają mniej aniżeli ja czy pan. Pracują na kredytach, papierowych pieniądzach. Często na oczy ich nie widzieli. Ale konsumują na poziomie znacznie wyższym od naszego. Tak budują swoje pozycje.
I stąd pewnie bierze się wśród nich potrzeba luksusowych usług erotycznych.
K.F.: Mało tego! Dziewczyny, które je świadczą — kiedy nie pracują — też pewnie konsumują na takim poziomie, że nam się w głowach nie mieści.
Do jakich przemian może prowadzić taki konsumpcjonizm?
K.F.: Do coraz bardziej wyraźnego oddzielenia uczuć od popędu płciowego. Do powszechnego twierdzenia, że seks nie musi być związany z prokreacją, że kochać żonę niekoniecznie oznacza kopulować właśnie z nią... Krótko mówiąc: seksualizm jest coraz bardziej odseparowany od sfery emocjonalnej człowieka.
To prostytucja przestaje być problemem społecznym?
K.F.: Nie. Ale zdecydowanie zmienia się jej natura.