Po wielomiesięcznych negocjacjach Polsce i Rosji udało się dojść do porozumienia w sprawie relacji gazowych. Znikają więc obawy o deficyt gazu tej zimy. Podpisany dziś aneks do umowy handlowej umożliwi zakup gazu bezpośrednio od producenta, czyli od Gazpromu, w następujących ilościach: 9,03 mld m sześc. w 2010 r. , 9,77 mld m sześc. w 2011 r. oraz 10,24 mld m sześc. od 2012 do 2022 r.
Ponadto - zgodnie z nim - zniesiona została klauzula o zakazie reeksportu gazu ziemnego do krajów trzecich bez zgody Gazprom Export.
Umożliwi do polskiej spółce ekspansję na zagraniczne rynki. Niedawno PGNiG powołało m.in. do tego celu spółkę handlową w Niemczech.
Wprowadzono również preferencyjną cenę w latach 2010-2014 w stosunku do ceny kontraktowej dla ilości gazu odebranych w ciągu roku ponad minimalne ilości roczne. PGNiG poinformowało, że mechanizm upustowy stanowi tajemnicę handlową, ale wykorzystanie przyznanych upustów przyniesie spółce oszczędności wysokości 200-250 mln USD. PGNiG ocenia, że szacunkowa średnioroczna wartość kontraktu na dostawy gazu rosyjskiego, przy obecnym poziomie cen produktów ropopochodnych, wynosi około 8,5 mld zł. Pozostałe warunki kontraktu, w tym formuła cenowa za paliwo gazowe, zgodnie z którą istnieje możliwość jej renegocjacji co trzy lata, pozostają bez zmian.
Kontrowersyjna operatorska
Porozumienie reguluje też sprawy związane z tranzytem rosyjskiego gazu przez Polskę do Niemiec gazociągiem jamalskim. Utrzymano jednak obowiązujący do tej pory termin umowy tranzytowej, czyli 2019 r. Polski rząd chciał wydłużyć ją do 2045 r., ale pod naciskiem opozycji z PiS zrezygnował z tego. Zgodnie z kontraktem operatorem polskiego odcinka Jamału zostanie należący do polskiego państwa Gaz–System. EuRoPol Gaz, w którym PGNiG i Gazprom mają po 48 proc. udziałów, będzie nadal właścicielem rury. Gaz–System jako operator zyskał możliwość podpisywania umów z firmami zainteresowanymi przesyłem gazu taką magistralą. Pod warunkiem jednak, że będą w niej wolne moce przesyłowe. Z wnioskiem do Urzędu Regulacji Energetyki o zatwierdzenie ceny za przesył gazu polskim odcinkiem Jamału występować będzie natomiast EuRoPol Gaz. Może to prowadzić do zawyżania przez tą spółkę taryfy przesyłowej, by utrudnić konkurencji korzystanie z tej magistrali. Komisja Europejska już od kilku miesięcy żąda udostępnienia mocy przesyłowych Jamału m.in. firmom niemieckim. Ułatwiłoby to rozwój konkurencji na polskim rynku gazu, ale w trudnej sytuacji znalazłoby się PGNiG, które obecnie ma w Polsce monopolistyczną pozycję. Komisja Europejska domaga się od Polski udostępnienia jej umowy operatorskiej między Gaz – Systemem i EuRoPol Gazem oraz kontraktu handlowego między PGNiG i Gazprom Exportem, by móc ocenić czy są one zgodne z unijnym prawem energetycznym. Waldemar Pawlak, minister gospodarki, zapewniał niedawno, że umowa operatorska jest zgodna z drugim pakietem energetycznym UE. Komisja jednak oczekuje, że spełni ona wymogi III pakietu energetycznego, który zacznie obowiązywać od marca 2011 r. Przedstawiciele KE zagrozili Polsce skierowaniem sprawy do Trybunału Sprawiedliwości i nie zaakceptowaniem całego międzyrządowego porozumienia gazowego, jeśli Polska odmówi jej wglądu w dokumenty, które podpisano w tym tygodniu. Przedstawiciele polskiego rządu wybierają się niebawem do Brukseli, by uspokoić nastroje unijnych urzędników.
Im więcej, tym taniej
Igor Sieczyn, rosyjski wicepremier, powiedział, że bardzo dobrze ocenia negocjacje i umowy, które zostały podpisane w piątek. Jego zdaniem, są one dobrym przykładem "przejrzystego podejścia, które uwzględnia wzajemne interesy i perspektywy długoterminowe”.
Zdaniem Aleksandra Miedwiediewa, wiceprezesa Gazpromu, Polska ma szansę skorzystać z upustu cenowego na gaz jeszcze w tym roku.
- W każdym kontrakcie, włączając polski kontrakt, jest określona roczna wielkość dostaw i wielkość minimalna - mówi Aleksander Miedwiediew. Dodał, że "jeśli Polska weźmie więcej gazu, wtedy będzie zastosowany upust na tę część dostaw”. Podkreślił on, że im wyższa jest wielkość powyżej minimum, tym jest większa możliwość upustu. Zauważył jednocześnie, że taka formuła upustu jest stosowana przez Gazprom od dłuższego czasu.
Jeśli więc PGNiG będzie chciało korzystać z dobrodziejstw upustu, musi jak najwięcej gazu sprowadzać z Rosji. To może zniechęcać spółkę do importu większych ilości gazu z innych kierunków. Tym samym istnieje ryzyko utrwalenia uzależnienia od dostaw gazu z Rosji.
Dobry kompromis
Eksperci pozytywnie oceniają zawarte dziś z Rosją porozumienia, ale w ich słowach nie brakuje też niepokoju.
- Imponujący jest postęp w zakresie zmian ustaleń ze stroną rosyjską w porównaniu z pierwotnie wynegocjowanym porozumieniem. Chodzi o to, że udało się skrócić termin obowiązywania umowy handlowej i tej dotyczącej tranzytu gazu. Usunięto, też z umowy zakaz reeksportu rosyjskiego gazu, wprowadzono też zapis, że Rosja zobowiązuje się do wykorzystywania polskiego odcinka Jamału do transportu gazu do 2019 r. – mówi Paweł Nierada, ekspert Instytutu Sobieskiego.
Zastanawia się on też dlaczego Rosjanie tak szybko poszli na ustępstwa.
- Czy przyczyniła się do tego obecność przedstawicieli Unii Europejskiej podczas polsko – rosyjskich rozmów w ostatnich tygodniach? Jeśli tak, w jakim świetle stawia to polskich negocjatorów, którzy prowadzili je od wielu miesięcy? No i czego Rosja zażąda w zamian za ustępstwa? – pyta Paweł Nierada.
- Rosyjskie spółki byłyby zainteresowane udziałem w ewentualnej prywatyzacji polskich firm paliwowych - poinformował wicepremier Rosji po podpisaniu umowy gazowej.
Rosja proponuje Polsce m.in. udział w budowie elektrowni jądrowej w obwodzie kaliningradzkim. Nie jest to niespodzianką.
-Rosja od dawna dąży do rozszerzenie swoich wpływów w różnych obszarach sektora energetycznego - począwszy od źródeł surowców energetycznych przez przejmowanie kontroli nad ich przesyłem jak np stało się na Białorusi, aż po rynek detaliczny – mówi Paweł Nierada.
Obawia się on też, że jeśli KE będzie miała zastrzeżenia do umów gazowych z Rosją, to Polska z tym problemem pozostanie sama.
- Polski rząd będzie mógł jedynie prosić Rosję, by ponownie wróciła do rozmów. Trudno mi sobie jednak wyobrazić, że Rosjanie tak po prostu na to się jeszcze raz zgodzą – podkreśla Paweł Nierada.
Co wówczas?
- Czekają nas kary finansowe. Szkoda trochę, że nie pozwolono KE zapoznać się z umowami wchodzącymi w skład międzyrządowego porozumienia polsko – rosyjskiego w sytuacji, gdy unijni urzędnicy deklarowali gotowość zajęcia się nimi nawet nocą z czwartku na piątek, by dać polskiemu rządowi szybką odpowiedź. Zamknęłoby to kwestię pojawiających się ze strony KE wątpliwości – twierdzi Paweł Nierada.
Zdaniem Andrzeja Szczęśniaka, analityka rynku paliw, podpisanie porozumienia gazowego z Rosją Polska zakończyła dwuletni kryzys w relacjach z Gazpromem.
-Sytuacja niepewności odbiła się negatywnie na polskim przemyśle szczególnie chemicznym. O skutkach tego się nie mówi – stwierdza Andrzej Szczęśniak.
Uważa on, że Polsce udało się nieco poprawić relacje handlowe w sektorze gazowym zepsute podczas negocjacji w 2006 r.
- Wypracowano dobry kompromis. Musimy pamiętać o tym, że nasz rząd nie mógł wypowiedzieć Rosji możliwości tranzytu gazu Jamałem przez nasz kraj, do czego dążyli niektórzy politycy. Rosja potraktowałaby to jako zerwanie porozumienia z lat dziewięćdziesiątych. Podobnie stałoby się, gdybyśmy forsowali podwyższenie stawek za przesył rosyjskiego gazu do Niemiec przez nasz kraj. Należy pamiętać o tym, że Rosjanie finansowali budowę polskiego odcinka gazociągu jamajskiego w zamian niższe stawki za przesył paliwa – podkreśla Andrzej Szcześniak.
Zaznacza on, że wysokie koszty przesyłu gazu Jamałem skłoniłoby Gazprom do rezygnacji z transportu gazu tą magistralą.
- Szybko natomiast zapełniłby się tym paliwem Nord Stream ( gazociąg biegnący przez Bałtyk, który niebawem połączy Niemcy i Rosję) – mówi Andrzej Szczęśniak.
Ekspert przyznaje, że pozostawienie inicjatywy w zakresie kształtowania taryfy za tranzyt gazu w rękach EuRoPol Gazu ogranicza rolę Gaz – Systemu jako operatora Jamału.
- Dla Polski nie to powinno być najważniejsze. My powinniśmy walczyć o jak najniższą cenę gazu kupowanego od Rosjan – twierdzi Andrzej Szczęśniak.
Podkreśla, że Komisja Europejska nie ma żadnych podstaw prawnych by kwestionować umowy wchodzące w skład podpisanego dzisiaj porozumienia gazowego z Rosją.
Według Andrzeja Sikory, prezesa Instytutu Studiów Energetycznych, KE nic nam nie może zrobić. Do czasu.
- Pamiętajmy o tym, że III pakiet energetyczny wchodzi w życie w marcu przyszłego roku. Mam więc nadzieję, że mamy dobrych prawników – mówi Andrzej Sikora.
Uważ, że stworzenie możliwości innym firmom importu gazu z Niemiec do Polski (tzw. rewers na gazociągu jamalskim) utwierdzi Gazprom w słuszności decyzji o budowie gazociągu Nord Stream do Niemiec. I za parę lat przesył gazu tę magistralą będzie dla Rosjan priorytetem.