Mimo opinii o niskim poziomie zaawansowania technologicznego w Polsce, da się u nas rozwijać biotechnologię molekularną. Dowód? Spółka EURx.
Czego potrzeba, żeby prowadzić w Polsce działalność na światowym poziomie technologicznym?
— Nieco dobrych pomysłów, popartej studiami zagranicznymi wiedzy i zastrzyku kapitału — wylicza dr Piotr Skowron, dyrektor i współwłaściciel gdańskiej spółki EURx.
Nim rozpoczął przygodę z biznesem, studiował w Gdańsku pod okiem wybitnego polskiego biologa molekularnego prof. Karola Taylora.
— Gdy miałem 14 lat, poszedłem na jego wykład. Opowiadał o słynnym eksperymencie z wczesnego okresu biologii molekularnej, który pozwolił rozwikłać tajemnicę dziedziczenia. Gdy skończył, wiedziałem, czemu chcę poświęcić życie — opowiada Piotr Skowron.
Po studiach przyszedł czas na dwa lata naukowych doświadczeń na University of Wisconsin-Madison, w laboratorium prof. Wacława Szybalskiego, jednego z ojców inżynierii genetycznej, a potem na przewód doktorski w Polsce.
Ameryka kupuje pomysł
— Po obronie wróciłem na pięć lat do pracy w amerykańskich laboratoriach biotechnologicznych. Zdobyte doświadczenie zaowocowało pomysłem na przeniesienie obszaru naukowo-badawczego do Polski. Mamy istotną przewagę nad kolegami zza oceanu — oferujemy niższe koszty pracy i szybciej reagujemy na potrzeby rynku. Amerykańskie Molecular Biology Resources Incorporated, któremu zależało na kontynuacji kilku moich pomysłów z zakresu klonowania tzw. genów toksycznych i enzymów przecinających molekuły DNA, zainwestowało w realizację wspólnego przedsięwzięcia w postaci spółki o profilu badawczo-rozwojowym — relacjonuje dr Skowron.
W 1998 r. EURx startował jako przedsięwzięcie założone przez amerykańskiego inwestora, doktora Skowrona i jego dwie doktorantki. Dziś firma ma na koncie kilkaset pakietów know-how, patentów, publikacji naukowych, odkrytych szczepów bakteryjnych czy sklonowanych genów bakteryjnych, wirusowych, a nawet ludzkich. EURx zajmuje się głównie pracami naukowo-badawczymi na zlecenie firmy matki, która opracowane projekty wdraża do produkcji lub udostępnia innym. EURx też produkuje i sprzedaje ponad 150 produktów stosowanych w inżynierii genetycznej.
Progi i bariery
Spółka zdecydowała się na kupno nowej, dużej siedziby.
— Mamy tu miejsce na rozwój firmy oraz spokój konieczny do pracy twórczej. Przy okazji staliśmy się kolejnym elementem gdańskiego klastra wysokotechnologicznego, który tworzy się wokół pobliskiego lotniska w Rębiechowie — mówi dr Skowron.
Rozbudowa zaplecza EURx nie oznacza jednak, że amerykański udziałowiec zamierza przenieść tu produkcję na skalę przemysłową.
— Po drugiej stronie Atlantyku istnieje już dobrze przygotowane zaplecze kadrowe i produkcyjne. O ile my hodujemy bakterie w urządzeniach o pojemności do 20 litrów, tam robi się to w zbiornikach fermentacyjnych o pojemności aż 40 tys. litrów, które mają wysokość trzech pięter, a śruba mieszająca pożywkę w czasie wzrostu mikroorganizmów pracuje z mocą silnika Porsche. O lokalizacji produkcji decyduje pojemność rynku, a pod tym względem amerykański jest nie do pobicia — zauważa dr Skowron.
Polska to trudny rynek dla małych, niezależnych producentów działających w obszarze biotechnologii. Na Zachodzie często pokutuje przekonanie, że naukowcy i firmy z naszej części Europy nie potrafią wytwarzać produktów na światowym poziomie.
— Barierą dla rozwoju biotechnologii w Polsce jest też kapitał. Wartość wyselekcjonowanej kultury bakterii, która mieści się na ostrzu szpilki, można czasami liczyć w dziesiątkach i więcej tysięcy dolarów — mówi dr Skowron.
Bariery rynkowe stawiają także monopoliści farmaceutyczni. Dysponują potężnym zapleczem marketingowym i utrudniają wejście nowych firm i produktów na rynek.
— Mając do pokonania tyle barier, wielu zdolnych biotechnologów decyduje się na role doradców i dostawców produktów innych producentów. Ja wybrałem o wiele trudniejszą drogę — przyznaje doktor Piotr Skowron.
Praca ekstremalna
W lokalizacji źródeł termalnych pomagał EURx gdański oddział Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Z próbek w laboratorium EURx izolowano bakterie, a następnie wyodrębniano z nich enzymy chroniące je przed temperaturą przekraczającą nawet 100 stopni Celsjusza. Jednak wiele próbek mikrobiologicznych dr Skowron zdobył sam.
— Zbieram je w czasie wypraw do ekosystemów o skrajnych warunkach. Większa jest wtedy szansa znalezienia niezwykłych enzymów i genów, np. w gejzerach Islandii, Yellowstone, górach i słonych jeziorach Sahary, pełnych krokodyli rzekach w malezyjskiej dżungli czy strumieniach na szczycie Kinabalu na Borneo — mówi dyrektor EURx.