Dziś Bracia Krzyża nie stosują się już dosłownie do wizji swego proroka — obrazu Chrystusa na rzece, który „kazał im zabijać białych ludzi”. Ale przebywanie w ich towarzystwie może być niebezpieczne. Sekta. To także Amazonia.
Chciałem zobaczyć zielone piekło. A któż mógłby po nim lepiej oprowadzić niż ten, który przez nie przeszedł i dosłownie, i w przenośni? Czyli Albert Sługocki. Jego życiorys? Bujny, niebanalny.
Koleje losu
Urodzony w Polsce w 1931 r., przeżył stratę ojca — absolwenta paryskiej Akademii Sztuk Pięknych, ucznia Camille Claudel — zamordowanego tuż po wojnie przez Sowietów. Syn Heleny Korwin-Sługockiej, diwy operowej z La Scali mówi o sobie niewiele. Udało mu się — za trzecim podejściem — uciec ze znienawidzonego systemu komunistycznego na pokładzie „Katowic”, statku płynącego z Gdyni do USA. Opuścił go we Francji, podejmując służbę w Legii Cudzoziemskiej. Potem pojechał do Ameryki. Tam — szkoła skoczków spadochronowych, Zielone Berety i dywersja na tyłach wroga — w Wietnamie, Laosie, Kambodży. Szybko przyswajał miejscowe języki. Trzykrotnie ranny. Trzykrotnie udekorowany Silver Star, najwyższym odznaczeniem wojennym USA. Po śmierci Johna Kennedy’ego wybrany — przez żonę zastrzelonego prezydenta — jako jeden z dwunastu niosących trumnę. To, że były to akurat Zielone Berety, było przedśmiertnym życzeniem Kennedy’ego.
Nad brzegiem rzeki Orosa
Iquitos, 400-tysięczne miasto, stolica olbrzymiej prowincji Loreto w Peru. Można się tam dostać jedynie statkiem — po Ukajali lub samolotem linii Aero Condor. Stamtąd statkiem T/V Tucanares przypłynęliśmy późnym wieczorem do Madre Selva, jednej z trzech stacji Amazonas Project, usytuowanej nad brzegiem rzeki Orosa, południowym dopływem Amazonki. Do stacji przyjeżdżają lekarze i naukowcy, badający faunę i florę dżungli. A jest co badać: na 1 km kw. można się doliczyć średnio 167 gatunków drzew. Amazonas to fundacja non profit założona przez Alberta Sługockiego w 1994 r. Pomaga Indianom Yagua, przydatna jest szczególnie w medycynie i edukacji. Bo choć rząd funduje wioskom szkoły, nauczyciele wytrzymują tu zaledwie tygodnie… Po prostu: warunki bytowe ich przerastają.
Zajadły przeciwnik
Maj — dobry miesiąc na eksplorację. Po czasie deszczu nie wylęgają się jeszcze wszystkie owady, larwy są zalane wodą rzek, sięgającą 6-7 km w głąb lądu. Trudno zresztą mówić o lądzie. Ot, błoto przemieszane z gnijącymi roślinami, oświetlone nikłym światłem, z trudem przenikającym przez konary drzew. Nie ma mowy, by chodzić inaczej niż w kaloszach. Zwłaszcza jeżeli chce się przeżyć ukąszenie jadowitego węża. Na groźnicę niemą (ang. bush master) nie ma jednak surowicy. Broni swego terytorium niesłychanie zajadle. Rzuca się w pogoń za intruzem; także w parach: samiec i samica. Uciekać nie ma gdzie, zważywszy, że komandos przejdzie przez porośniętą gęstwinę do 4 km dziennie. Wąż roluje się, goniąc napastnika po pochyłym terenie, kąsając go kilkukrotnie. Dopadniętemu zostaje od trzech minut do dwóch godzin na rachunek sumienia…
Ale po kilku dniach pobytu nie robią już wrażenia robaki i olbrzymie pająki. Zlany potem człowiek zaczyna normalnieć, chodząc po obozowisku w klapkach, a nawet boso, jak obsługujący stację Indianie. Co odważniejsi kąpią się w kakaowych wodach rzeki. Piranie po porze deszczu żerują w lesie na płytkich wodach, a aligatory i anakondy raczej unikają okolic ludzkich siedzib.
Wieczorem smaruję się repelentem — bardziej z obowiązku niż wiary w skuteczność. Obowiązkowy łyk whisky i próbuję zasnąć w mahoniowym domku, obitym ze wszystkich stron siatką. Zaczyna się symfonia dźwięków, których natężenie osiąga apogeum między czwartą i piątą rano.
Wszystko dobre?
W pobliżu stacji rozłożyło się kilka indiańskich wiosek. Wszystkie nad rzeką. W głąb dżungli dorośli udają się jedynie na polowania. Bo rzeka jest tu wszystkim: drogą, dostarczycielką ryb, miejscem zabawy dzieci, którymi za bardzo nikt się nie zajmuje... Wyobrażam sobie przerażenie polskich matek na widok kilkulatków pływających w miniaturowych, wydrążonych w pniu drzewa czółnach. Maluchy sprytnie i szybko ustawiają je dziobem do fali, kiedy obok przepływa łódź napędzana silnikiem spalinowym. Nigdy nie widziałem, by któreś się wywróciło! Kiedy płynąłem kajakiem po Orosie, podpłynęła do mnie trójka brzdąców. Śliczne małe dzieci, zadowolone z podarowanych lizaków. Tylko ich nóżki pokrywał jakiś fioletowy płyn. Gencjana? Niestety, 90 proc. chorób w tropiku powodują pasożyty.
Wybieramy się do indiańskiej wioski Santa Rosa. Przed wyjazdem — lunch. Szok! Spodziewałem się jeść pieczone insekty, tymczasem kuchnia — wyśmienita. Najsmaczniejsze są: żółw, ogon aligatora o smaku kurczakowo-rybim, a także amazońska kapibara (niezwykle delikatne mięso). No i pieczona juka, owoce, a zwłaszcza banany i sałatka z palmy.
— Poznałem Alberta jako superkucharza — mówi, widząc moje zdumienie, Devon Graham, pochodzący z Miami doktor biologii, specjalista od tropików.
Albert jest wyczulony na jedzenie. Nie dziwi nawet opowieść, jak w czasie wojny w Wietnamie porwał z kolegami chińskiego kucharza, którego więzili „w dobrych warunkach” przez rok, aż do jego ucieczki.
— Poprzedni był nie do zniesienia — śmieje się były komandos.
Jedliśmy prawie wszystko.
— Nie skusiłem się jedynie na tukana. Raz widziałem, jak z gotującego się garnka wystawał tylko jego śliczny dziób. Aż mi się go szkoda zrobiło — wspomina Albert.
W oparach ayahuaski
Przybywamy do Santa Rosa. Na brzegu witają nas dzieci. Łodziami podpływają także mieszkańcy innych wiosek, nawet oddalonych o dwa dni drogi. Rozrzucone w dżungli plemię Yagua to ze 3,5 tys. ludzi.
Walenie w bębny. Indianie ubrani w t-shirty, lecz wielu wciąż nosi przewiewne stroje z palmy chambiro. Jeżeli biały człowiek przybył z Albertem, to znaczy, że swój i przyjaciel. Tańce, dzielenie maczetą czterech upieczonych świń pekari i innych „frutti di dżungla”. Nie jemy nic, bo whisky mogłoby nie wystarczyć…
Wreszcie moment dla mnie najtrudniejszy. Nie tylko dlatego że jestem księdzem. W pewnym momencie pijany Indianin, w dodatku odurzony silnym narkotykiem ayahuasca przyprowadza — patrząc w moim kierunku jeno białkami ocznymi — kobietę. Czułem, że robi mi się słabo. Brzydkich kobiet nie ma — i takie tam przysłowia, ale… Na szczęście — jakbym sam napił się ayahuaski — chwytam za rękę siedzącą koło mnie Teresę z Nowego Jorku. Podobno byłem bardzo blady... Zrozumieli. Skończyło się na zdjęciu.
Nie wszyscy tubylcy są przyjaźnie nastawieni do białego człowieka. Pewnego razu, powróciwszy z samotnej, fotograficznej wyprawy w górę Orosy, powiedziałem Albertowi, że znalazłem się w wiosce zamieszkanej przez chrześcijan. Na środku placu stał bowiem czerwony krzyż.
— I nic ci nie zrobili? — zapytał poważnym głosem.
Okazało się, że we wsi żyje tajemnicza sekta. Ich religijny założyciel twierdził, że miał wizję Chrystusa na rzece, który „kazał im zabijać białych ludzi”. Obecnie Hermanos del Cruz (Bracia Krzyża) tego nie czynią, ale przebywanie w ich towarzystwie może być niebezpieczne. Członkowie sekty potrafią w jedną noc zostawić wszystko, zabrać czerwony krzyż i po prostu… zniknąć. Nie wiadomo tylko, kiedy i w jakim celu to robią.
Koniec drogi. Po powrocie ze stacji Madre Selva do Iquitos czułem się, jakbym przez ostatnie dni śnił. Miasto, które na początku wydawało mi się slumsem, teraz było wielką metropolią.