Ubezpieczycieli czekają generalne porządki
Pakiet nowych ustaw ma poprawić przejrzystość finansową firm ubezpieczeniowych i wyeliminować nielegalną działalność ubezpieczeniową. Przepisy regulują także postępowanie naprawcze, pośrednictwo ubezpieczeniowe oraz uprawnienia Komisji Nadzoru Ubezpieczeniowego. Panuje opinia, że KNU otrzymała zbyt duże kompetencje, co może być niekorzystne dla firm z branży.
Na podpis prezydenta czekają trzy nowe ustawy dotyczące sektora ubezpieczeniowego: ustawa o działalności ubezpieczeniowej, o pośrednictwie ubezpieczeniowym, o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych. Nowe przepisy mają dostosować nasze regulacje do dyrektyw Unii Europejskiej.
Zdaniem Jarosława Przybytniowskiego, doradcy prezesa PZU, z punktu widzenia rynku ubezpieczeniowego nowe ustawy są potrzebne, ale mają sporo wad.
— Należy podkreślić niespójność niektórych przepisów tych ustaw z kodeksem spółek handlowych oraz z kodeksem cywilnym, w zakresie funkcjonowania umowy ubezpieczenia — mówi Jarosław Przybytniowski.
Dodaje, że nie odzwierciedlono w pełni dyrektywy UE, dotyczącej swobody świadczenia usług.
— Obecnie, gdy rynek ubezpieczeń potrzebuje wsparcia kapitałowego, zbyt radykalny wydaje się obowiązek znajomości języka polskiego przez członków zarządów firm ubezpieczeniowych — dodaje Jerzy Przybytniowski.
Portfele do przeglądu
Pierwsza z wymienionych ustaw zmierza w kierunku poprawy bezpieczeństwa działalności ubezpieczycieli oraz nadzoru nad jej wykonywaniem. Zdefiniowano pojęcie działalności ubezpieczeniowej, co ma zminimalizować przypadki prowadzenia nielegalnej działalności.
Utrzymano obowiązkową przynależność do PIU firm ubezpieczeniowych.
— Pozwoli to skuteczniej chronić wspólne interesy ubezpieczycieli oraz utworzyć bazy danych i rejestry czynnych agentów ubezpieczeniowych —mówi Jerzy Wysocki, prezes Polskiej Izby Ubezpieczeń.
Dopuszczono możliwość zlecania przez zakłady ubezpieczeń wykonywania niektórych czynności (np. likwidacji szkód) innym podmiotom, np. na zasadzie outsourcingu. Nowym rozwiązaniem jest możliwość oferowania usług ubezpieczeniowych przez Internet. Doprecyzowano kwestie dostępu do tajemnicy ubezpieczeniowej, pozostawiając jednak dość liczną grupę podmiotów (ustawa wymienia 23) mających prawo wglądu w umowy ubezpieczenia.
Przepisy dotyczące sprawozdawczości zobowiązują ubezpieczycieli m.in. do przedstawiania Komisji Nadzoru Ubezpieczeniowego raportu o stanie portfela ubezpieczeniowego, co ma poprawić przejrzystość ich sytuacji finansowej.
Ustawa szczegółowo normuje postępowanie naprawcze. Jeżeli środki własne zakładu ubezpieczeń są niższe niż wymagany margines wypłacalności, zakład musi przedstawić KNU plan przywrócenia prawidłowych stosunków finansowych albo krótkoterminowy plan wypłacalności. W przeciwnym razie KNU może ustanowić zarząd komisaryczny na okres do 3 lat, ograniczyć lub pozbawić firmę prawa rozporządzania aktywami zakładu.
Kwestie nadzoru
Wprowadzono kolegialną formę organu nadzoru nad sektorem. KNU przejmie odpowiednie uprawnienia ministra finansów i PUNU.
— Dla rynku ubezpieczeń najważniejsze jest, czy nadzór jest skuteczny a nie to, czy jest jednoosobowy czy kolegialny. Zgodnie z normami europejskimi nadzór powinien mieć charakter finansowy i skupiać się na zagwarantowaniu wypłacalności firm ubezpieczeniowych. Tymczasem KNU przyznano szereg uprawnień o dużym stopniu uznaniowości. Od decyzji KNU, na przykład o wymierzeniu kary grzywny, firma nie będzie mogła odwołać się w toku instancji. Pozostanie tylko skarga do NSA. Mam nadzieję, że praktyka wskaże na konieczność zmiany niektórych zapisów ustawy — mówi Jerzy Wysocki.
Jednak zdaniem Doroty Habich, rzecznika PUNU, ustawa nie rozszerza istotnie nadzoru nad ubezpieczycielami.
— Kontrowersje może budzić natomiast odejście od jednoosobowej formy organu nadzoru. Może to zmniejszyć elastyczność i szybkość reagowania organu na działania ubezpieczycieli — dodaje Dorota Habich.
Organ nadzoru i rzecznik ubezpieczonych nie będą finansowani przez ubezpieczycieli. Z tego tytułu Skarb Państwa poniesie wydatki 20-25 mln zł rocznie.
Zakłady ubezpieczeń nie będą płaciły podatku VAT od sprzedaży odzyskanych rzeczy, gdyż przepisy uznają za czynności ubezpieczeniowe przejmowanie i zbywanie przedmiotów lub praw nabytych przez zakłady ubezpieczeń w związku z umowami ubezpieczenia.
Agenci i brokerzy
Druga z ustaw dotyczy brokerów i agentów ubezpieczeniowych. Wykonywanie działalności agencyjnej może zostać powierzone przez zakład ubezpieczeń innym przedsiębiorcom w charakterze działalności uzupełniającej do podstawowej działalności gospodarczej. Brokerzy będą musieli uzyskać zezwolenie KNU, a agenci będą mogli podejmować działalność na podstawie umowy z zakładem ubezpieczeniowym po uzyskaniu wpisu do rejestru prowadzonego przez PIU.
— Ustawa nie uwzględnia wkraczania na rynek ubezpieczeń różnych podmiotów sektora finansowego, na przykład banków. Określono dosyć precyzyjnie wymogi względem agentów i brokerów. Jednak należałoby zwiększyć wymogi dotyczące kwalifikacji zawodowych, gwarancji finansowych wobec klienta oraz wobec ubezpieczycieli. Wyraźnym mankamentem ustawy jest wyłączenie możliwości istnienia powiązań kapitałowych pomiędzy spółkami wykonującymi działalność brokerską i agencyjną. Nie odpowiada to praktyce i zmusi przedsiębiorców do omijania ustawy poprzez zawieranie porozumień o współpracy. Wiele firm brokerskich jest powiązanych z firmami agencyjnymi. Ten przepis może utrudnić działalność pośredników ubezpieczeniowych — mówi Tomasz Mintoft-Czyż, prezes Stowarzyszenia Polskich Brokerów Ubezpieczeniowych i Reasekuracyjnych.
Trzecia ustawa dotyczy umów obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, rolników i budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. W ustawie tej określono też zasady OC doradców podatkowych i organizatorów turystyki.
Ochrona z tytułu ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów będzie rozciągnięta na kraje UE oraz Węgry, Czechy, Słowację, Słowenię i Chorwację. Nie będzie więc konieczności posługiwania się tzw. zielonymi kartami.
Jeżeli prezydent podpisze te ustawy, to zaczną one obowiązywać od 1 lipca 2002 r.