Coraz głośniej mówi się o upadku Abenomics. Porażka tej polityki to też poważne ostrzeżenie dla innych banków centralnych, choć być może zbyt późne.
Pamiętam wywiad telewizyjny z Andrzejem Lepperem sprzed kilkunastu lat. Liczący na objęcie władzy lider samoobrony miał jeden pomysł na gospodarkę – nasączyć ją pieniądzem jak gąbkę. Tych słów słuchało się z przerażeniem, ale jak widać znalazły one zastosowanie w największych gospodarkach świata szybciej niż można było się spodziewać. O ile do 2012 roku Fed zdążył już skupić pokaźną ilość obligacji, w Japonii panował marazm, a giełdy nie były w stanie złapać wiatru w żagle. Abe po spektakularnym przejęciu władzy postanowił pójść na całość. Wymienił skład decyzyjny w Banku Japonii i zachęcił do działania w myśl zasady, że skoro dawka leku działa, to trzy dawki działać będą jeszcze lepiej. Bank nie tylko zaczął skupować obligacje w tempie, które „zawstydza” Fed czy EBC, ale wypłynął na nowe wody inwestując także za pośrednictwem funduszy ETF w akcje i nieruchomości. Inwestorom nie trzeba było dwa razy powtarzać – Nikkei w ciągu nieco ponad dwóch lat urósł o 150%! Co więcej na papierze wszystko się zgadzało – słaby jen sprawił, że zyski japońskich firm znacznie wzrosły. Były okresy, kiedy zachowanie indeksu dokładnie korelowało z ilością gotówki przeznaczonej na zakup funduszy. Obecnie ponad połowa wyemitowanych jednostek funduszy ETF jest w posiadaniu BoJ (!), a Bank poprzez nie jest w 10 głównych akcjonariuszy 90% firm z indeksu Nikkei225.
Jednak ta szaleńcza polityka niespecjalnie działa. Firmy nie chcą podnosić płac, jakby bały się, że zyski są przejściowe. Nastroje w ostatnim czasie pogarszały się – zarówno w odniesieniu do producentów, jak i konsumentów. Aktywność gospodarcza spada, a inflacja nie odbija. Wszystko wskazywało na to, że gospodarka potrzebuje pomocy. Dodatkowo BoJ musiał wiedzieć, że wobec niechęci Fed do podnoszenia stóp brak działania będzie oznaczał dalsze umocnienie jena. A mimo to zdecydował się czekać.
To oczywiście nie koniec luzowania w Japonii. Umocnienie waluty wraz z dalszym pogorszeniem sytuacji makroekonomicznej zmusi Bank do działania, ale będą to bardziej desperackie próby ratowania sytuacji, trybiki realnej gospodarki nie zaskoczyły. Milton Friedman śmiałby się teraz z Japończyków, którzy pokazali, że żadna ilość dodatkowego pieniądza nie przełoży się na trwały realny wzrost gospodarczy.