Rzecz jest nie w tym, żeby łapać i wydawać pieniądze na projekty, ale by uzyskiwać efekty społeczne inwestycji. Dlatego najgroźniejsze dla efektywnego procesu absorpcji środków unijnych na rozwój będzie utrzymywanie się systemu „klamkowego”, który promuje projekty „znajome”, a nie najlepsze. Zjawisku przeciwdziałać trzeba koniecznie i pilnie.
Pan minister O’Rourke jeszcze latem ubiegłego roku wskazywał publicznie na niedopuszczalność udziału organów wykonawczych gmin w regionalnych komitetach sterujących ZPORR. Burmistrz oceniający projekt kolegi burmistrza z sąsiedztwa to groźba subiektywizmu w ocenie. Drugi problem, to obserwowana obecność urzędników wojewódzkich w panelach ekspertów. Analiza finansowa i ekonomiczna projektu, albo wiedza o finansach gminnych to z pewnością nie domena biurokratów. Konserwują oni poza tym układy „klamkowe”. W tym widzę jeden z dwóch największych problemów procesu realizacji ZPORR. Drugi — to pojawienie się obowiązku przedstawiania przez gminę tak zwanego programu rozwoju lokalnego (PRL). Jest to biurokratycznie sformułowany wymóg i, jak zwykle w takich przypadkach, pojawia się biurokratyczne spełnienie wymogu. Do nadanego przez ministerstwo „spisu treści” programu gminy wrzucają to, co mają w biurkach ze świadomością, że i tak nikt tego nie czyta. Jest to zagrożenie dla profesjonalizmu działania gmin, bo zamiast opracowania porządnej strategii, wieloletniego programu inwestycyjnego, wieloletniej prognozy i planu finansowego powstaje często, bo nie zawsze, naprędce sklecony zapis lokalnych, nieuczesanych koncepcji.
Konieczne jest odrzucenie PRL i zastąpienie wymogiem przedstawienia aktualnej strategii rozwoju gminy, także w sektorach wieloletniego programu inwestycyjnego oraz wieloletniej prognozy finansowej. Grozą jest fakt, że tylko 0,67 proc. środków EFS wykorzystano na wspieranie przedsiębiorczości. Z czego gminy zamierzają żyć w przyszłości? Mam jednak nadzieję, że pewien chaos w procesie absorpcji środków ZPORR będzie wygasał.
W okresie czerwiec-grudzień 2004 r. prawo oraz wytyczne ulegały często zmianom — w ciągu 7 miesięcy obowiązywały 3 uzupełnienia ZPORR: zmieniano Podręcznik Wdrażania Procedur ZPORR oraz podręcznik kwalifikowalności wydatków w ramach FRR. Generator wniosków oraz lista wskaźników, mających ułatwiać sporządzanie wniosków, nadal nie mają wersji ostatecznej. A absorpcja środków unijnych w regionach zależy od pomyślnej współpracy wszystkich instytucji zaangażowanych w realizację ZPORR.
Marek Jefremienko, Wolska & Jefremienko Municypalne Usługi Doradcze