5 podstawowych praw konsumenta

Michał Kwiatkowski
opublikowano: 2010-09-14 12:17

W kontaktach z bankami bardzo często nie korzystamy z przysługujących nam praw. Przeważnie nawet nie zdajemy sobie sprawy z ich istnienia. Tymczasem prawo w wielu wypadkach staje po stronie klienta. Oto 5 podstawowych praw konsumenckich, które każdy z nas powinien znać.

1. Równa pozycja prawna w relacjach klient – bank

Prawo bankowe należy do gałęzi prawa prywatnego. Jedną z podstawowych i niepodważalnych zasad jest zatem prawna równość stron zawierających umowę. W związku z powyższym, bez względu na fakt, czy kupujemy marchewkę w sklepie warzywnym, czy zawieramy umowę kredytu  hipotecznego w oddziale banku, nikt nie może zmusić nas do zawarcia transakcji na niekorzystnych dla nas warunkach. Co więcej, instytucja konsumenta w określonych przez przepisy szczegółowe przypadkach stawia nas nawet w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do przedsiębiorcy świadczącego usługi finansowe...

2. Prawo do odstąpienia od umowy

Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, każdy ma prawo do odstąpienia od umowy, jeżeli zaistnieje jedna z przesłanek - tzw. wad oświadczeń woli. Z punktu widzenia konsumenta korzystającego z usług bankowych najważniejszy z nich to błąd co do treści czynności prawnej. Jego najpowszechniejszą formą jest mylne wyobrażenie co do treści umowy z bankiem spowodowane np. wyolbrzymianiem przez bank korzyści związanych z zaciągnięciem kredytu przy jednoczesnym niedoinformowaniu klienta o wysokości oprocentowania. Należy pamiętać jednak, że o ile w myśl artykułu 84 kodeksu cywilnego błąd ten musi być wywołany przez bank, nawet nieświadomie, o tyle wymaga sie także, by był to tzw. błąd istotny. Cytując KC, gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści.

3. Prawo do ochrony sądowej – forma pisemna oraz wzory regulaminów

Prawo do ochrony sądowej przysługuje każdej jednostce będącej podmiotem praw i obowiązków w zakresie prawa prywatnego. Niemniej konsument w przypadku jakiegokolwiek sporu z bankiem ma możliwość skorzystać ze swojej uprzywilejowanej pozycji.
Po pierwsze, sytuację jego normują przepisy artykułu 74 Kodeksu cywilnego:
§ 1. Zastrzeżenie formy pisemnej (...) ma ten skutek, że w razie niezachowania zastrzeżonej formy nie jest w sporze dopuszczalny dowód ze świadków ani dowód z przesłuchania stron (...).
Przykładem sytuacji odzwierciedlającym normę prawną zawartą w danym przepisie może być ustna zmiana warunków umowy pomiędzy bankiem a klientem, której jedna ze stron nie wcieliła następnie w życie. W normalnych warunkach w sądzie nie można byłoby powołać świadków mogących powierdzić zawarcie takiego kontraktu. W myśl art. 72 § 2 konsumentowi przysługuje jednak dane prawo.
Po drugie, o jego uprzywilejowanej pozycji świadczy chociażby brak konieczności bieżącego zapoznawania się z prawidłowością wzorów umów bankowych. O ile w przypadkach ogólnych ustalony przez jedną ze stron wzorzec umowy, w szczególności ogólne warunki umów, wzór umowy, regulamin, wiąże drugą stronę, jeżeli został jej doręczony przed zawarciem umowy(art. 384§ 1 KC), o tyle w przypadku relacji konsument – bank znów mamy do czynienia z wyjątkiem od reguły.
Ustęp drugi cytowanego artykułu tworzy po stronie banku obowiązek każdorazowego informowania klientów o zmianach regulaminów bądź ogólnych warunków umowy.

4. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumenta w Warszawie

Ważnym uprawnieniem konsumenta jest możliwość skorzystania z prawa do wytoczenia postępowania przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumenta w Warszawie. Orzeczenia zapadające przed danym organem są podstawą do uznania danych praktyk bankowych za tzw. klauzule niedozwolone. W myśl artykułu 385 Kodeksu Cywilnego Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.
Do najpowszechniejszych klauzul niedozwolonych należą przede wszystkim wyłączenie lub istotne ograniczenie odpowiedzialności banku za niewykonanie zobowiązania lub nienależyte wykonanie oraz uprawnienia banku do jednostronnej zmiany warunków umowy. Powyższe przepisy są bezwzględnie nieważne z mocy samego prawa. Ich dochodzenie przed sądem nie jest zatem konieczne.

5. Ustawa o kredycie konsumenckim

Szczegółowe prawa konsumenta w zakresie praktyk bankowych reguluje także wiele innych przepisów. Do najważniejszych należy ustawa o kredycie konsumenckim z 20 lipca 2001. Akt ten reguluje zasady i tryb zawierania umów konsumenckich, tj. przeznaczonych na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą, oraz ochronę prawną konsumenta.
Elementrane prawa, jakie na podstawie danej ustawy przysługują każdemu kredytobiorcy posiadającemu zobowiązanie o wartości nieprzekraczającej 80 tys. zł, to przede wszystkim:
1. Obowiązek podania przez bank tzw. Rzeczywistej Rocznej Stopy Oprocentowania (RRSO) – parametr ten uwzględnia wszystkie koszty związane z zaciągnięciem oraz spłatą kredytu.
2. Nałożenie na bank ograniczeń dotyczących maksymalnego wymiaru opłat związanych z udzieleniem kredytu – obecnie 5 proc. wartości zobowiązania.
3. Możliwość odstąpienia od umowy kredytu konsumenckiego bez konieczności podania przyczyny swojej decyzji w terminie do 10 dni od podpisania umowy.

Michał Kwiatkowski
Analityk porównywarki finansowej Comperia.pl