Ach, ten ZAiKS

Joanna Barańska
opublikowano: 2007-06-01 00:00

Niełatwo twórcą być. A to minister finansów chce zwiększyć koszty uzyskania przychodu, a to tantiemy nie spływają regularnie. Żeby spływały, wynajmuje się organizację zarządzającą prawami autorskimi. Taki ZAiKS zarządza prawami autorskimi tysięcy twórców i wydawców muzycznych polskich i zagranicznych.

Trzy lata temu Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

(UOKiK) przyłożył mu pół miliona złotych kary za to, że zachowywał się jak rasowy monopolista: przyjmował prawa do zarządzania tylko na zasadzie „wszystko albo nic”. Zespół Brathanki chciał dać mu w zarządzanie prawo do publicznego wykonywania utworów, ale do nagrań i emisji w radiu i telewizji już nie. ZAiKS rzekł: bierzemy, ale wszystko, bo inaczej padniecie ofiarą oszukańczych działań.

Brathanki pobiegły do UOKiK, ten nałożył karę, ZAiKS odwołał się do sądu, sąd karę utrzymał. Sprawa jest w apelacji, ale kara i jej wysokość to rzecz marginalna, bo po drodze wynikły interesujące kwestie.

Sąd stwierdził, że ansambl muzyczny należy traktować jak przedsiębiorcę. ZAiKS bronił się, że twórcy nie są przedsiębiorcami, więc nie mogą żądać postępowania antymonopolowego, a jak twórca koncertuje, to staje się wykonawcą i przestaje ZAiKS obchodzić. — Brathanki wykonują zawód we własnym imieniu i uzyskują z tego korzyści, czyli są przedsiębiorcami, a czy tańczą, czy śpiewają, czy odtwarzają z katarynki, nie ma znaczenia — uciął sprawę sędzia. Ponadto przedsiębiorcą okazał się także ZAiKS, chociaż upierał się, że jest stowarzyszeniem, bo tylko w Polsce podmiot zarządzający prawami musi być stowarzyszeniem. Sędzia też to uciął, nikt nie mówił, że stowarzyszenie ma być charytatywne, prowadzi działalność handlową i basta.

Wyrok sprzed półtora roku teraz się odbija. ZAiKS zapragnął brać udział w postępowaniach o przyznanie koncesji radiowej czy telewizyjnej. Ma to być sposób na zdyscyplinowanie rozgłośni, które ZAiKS-owi tantiem nie płacą. Chciałby mówić Krajowej Radzie Radiofonii i Telewizji: ten nie płaci, to mu nie dać, ten płaci, to mu dać, a tamten wprawdzie płaci, ale go nie lubimy, więc nie dać.

Tylko że taki status strony w postępowaniu może uzyskać stowarzyszenie społeczne, któremu to jest potrzebne do celów statutowych i które będzie chronić ważny interes społeczny. I bieda, bo ZAiKS okazał się stowarzyszeniem nie społecznym, ale gospodarczym. Sprawa jest w Naczelnym Sądzie Administracyjnym.