Bank Akceptacyjny na pomoc rolnikom

  • Materiał partnera
opublikowano: 11-03-2019, 11:25

BGK był jednym z udziałowców założonego w 1933 r. przez państwo Banku Akceptacyjnego, finansowej instytucji, której celem było rozwiązanie kryzysu na rynku kredytów rolniczych, czyli racjonalna pomoc zadłużonym rolnikom w spłacie kredytów, których nie byli w stanie spłacić.

Wielki kryzys, który rozpoczął się pod koniec 1929 r., w dramatyczny sposób dotknął również polskie rolnictwo. Drastyczny spadek cen artykułów rolnych oraz deflacyjna polityka pieniężna doprowadziły do zatoru w spłatach zadłużeń przez kredytobiorców. Dlatego też rząd, za pośrednictwem Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych, rozpoczął na początku lat 30. akcję oddłużeniową w formie obniżek oprocentowania udzielonych już kredytów oraz niekiedy obniżek wysokość kredytów m.in. parcelacyjnych i melioracyjnych, zaciągniętych w okresie dobrej koniunktury gospodarczej. Niestety, zaczęło to zagrażać płynności finansowej banków kredytujących rolnictwo oraz niektórych przedsiębiorstw sektora rolniczego. 

Gmach w stylu petersburskiego klasycyzmu: Siedziba Banku Akceptacyjnego mieściła się w okazałej, monumentalnej siedzibie centrali Państwowego Banku Rolnego przy ul. Nowogrodzkiej 50 w Warszawie.
Zobacz więcej

Gmach w stylu petersburskiego klasycyzmu: Siedziba Banku Akceptacyjnego mieściła się w okazałej, monumentalnej siedzibie centrali Państwowego Banku Rolnego przy ul. Nowogrodzkiej 50 w Warszawie.

To wszystko stało się przyczyną ogłoszenia 24 marca 1933 r. prezydenckiej ustawy o ułatwieniach dla instytucji kredytowych, przyznających dłużnikom ulgi w zakresie wierzytelności rolniczych, której wykonanie zlecone zostało ministrowi skarbu. Ustawa ta upoważniała ministra skarbu do założenia instytucji kredytowej pod nazwą Bank Akceptacyjny, której zadaniem miało być udzielanie kredytów akceptacyjnych. Rozwiązanie to wzorowane było na brytyjskich Accepting Houses oraz założonego w 1929 r. Banque Francaise d’Acceptation i powstałego w 1931 r. niemieckiego Akzeptbank. Formalnie polską spółkę Bank Akceptacyjny powołano dwa miesiące po ogłoszeniu ustawy, 29 maja, w  okazałej siedzibie Państwowego Banku Rolnego przy ul. Nowogrodzkiej 50. Kapitał założycielski nowej instytucji finansowej wyniósł 12,5 mln zł, z czego 52 proc. wniósł Skarb Państwa, 24 proc. Bank Polski S.A., a po 12 proc. Bank Gospodarstwa Krajowego i Państwowy Bank Rolny. W 1935 r. kapitał podwyższono do 20 mln zł. Skarb Państwa ręczył za 30 proc. zobowiązań banku – do 75 mln zł. 

Utworzeniu Banku Akceptacyjnego przyświecała idea systemowego rozwiązania problemu zadłużenia sektora rolniczego, uwzględniającego zarówno interesy dłużników jak i wierzycieli, czyli instytucji finansowych kredytujących sektor rolniczy. W broszurze informacyjnej „Dowiedz się co to jest Bank Akceptacyjny”, wydanej zaraz po jego uruchomieniu, podstawowe zadania banku zdefiniowano jako „uporządkowanie zadłużenia rolniczego” w państwowym i prywatnym sektorze finansowym, przedsiębiorstwach obsługujących sektor rolniczy kredytowanych przez Bank Polski oraz taką konwersję zaciągniętych kredytów, aby były one przez dłużników możliwe do spłacenia. Bank Akceptacyjny miał być z jednej strony instytucją rozjemczą, gwarantującą instytucjom finansowym po zawarciu układu konwersyjnego z dłużnikiem (obniżenie odsetek, wydłużenie terminu spłaty kredytu) spłatę zadłużenia. Dla instytucji finansowych rząd przewidział pomoc do wysokości 150 mln zł, przeznaczoną na częściowe pokrycie strat powstałych w wyniku obniżki oprocentowania spłacanych kredytów. Bank Akceptacyjny miał również prawo emitować poręczane przez Skarb Państwa obligacje, służące do przejmowania wierzytelności rolniczych. Ich ogólna suma nie mogła jednak przekraczać 100 mln zł. 

Istotą konwersji udzielonych kredytów krótkoterminowych było wydłużenie terminu ich spłaty na okres do 14 lat oraz obniżenie oprocentowania. Przyświecał jej również cel uporządkowania sytuacji finansowej gospodarstw rolnych poprzez udzielanie kredytów akceptacyjnych w formie weksli z rocznym z reguły terminem akceptacji. Po początkowej małej popularności akcji oddłużeniowej zarówno wśród instytucji finansowych jak i dłużników oczekujących bezwarunkowych obniżek oprocentowania, obniżenia sumy kredytu oraz wstrzymywania na czas określony jakichkolwiek spłat, Bank Akceptacyjny zaczął pełnić również funkcję instytucji arbitrażowej pomiędzy instytucjami finansowymi, a dłużnikami. Pod patronatem Banku Akceptacyjnego mechanizm konwersji zadłużeń wyglądał następująco: dłużnik zawierał z instytucją finansową układ konwersyjny, na mocy którego okres spłaty kredytu był wydłużany z roczną lub dwuletnią karencja spłaty kapitału oraz obniżką odsetek. Następnie instytucja finansowa zawierała umowę z Bankiem Akceptacyjnym, który zobowiązywał się do wyrównania w ciągu dwóch lat strat powstałych w wyniku obniżki oprocentowania oraz pokrycia do wysokości 50 proc. strat powstałych w wyniku karencji kapitału. Konwersji zadłużenia podlegały gospodarstwa rolne do 100 ha, o ile zadłużenie nie przekraczało 50 zł na 1 ha oraz gospodarstwa większe, o ile ich zadłużenie przekraczało 35 proc. wartości całego gospodarstwa. W celu upłynnienia wierzytelności Bank Akceptacyjny udzielał kredytu w formie akceptacji weksli ciągnionych lub weksli własnych. Przez pierwszy okres funkcjonowania Banku Akceptacyjnego konwersja kredytów nie była dostępna dla uboższych rolników z małymi gospodarstwami, którzy często padali ofiarą lichwiarskich kredytów. Dlatego reguły zakresu konwersji kredytów do wybuchu wojny były zmieniane. 

Do 1938 r. (za 1939 r. ze względu na wybuch II wojny brak danych) rozmiar akcji konwersyjnej prowadzonej za pośrednictwem Banku Akceptacyjnego wyniósł ogółem 409 mln zł. 80 mln zł. w Państwowym Banku Rolnym, 78 mln w komunalnych kasach oszczędności, 76 mln w spółdzielniach kredytowych, 58 mln w bankach prywatnych, 56 mln w Centralnej Kasie Spółek Rolniczych oraz 35 mln w BGK.  

Siedziba Banku Akceptacyjnego mieściła się w okazałej, monumentalnej siedzibie centrali Państwowego Banku Rolnego (utworzony w 1919 r. jako Polski Bank Rolny, w 1921 r. przemianowany na Państwowy Bank Rolny - PBR) przy ul. Nowogrodzkiej 50 (róg Pankiewicza) w Warszawie. Gmach z fasadą w stylu petersburskiego klasycyzmu według projektu wybitnego architekta Mariana Lalewicza zbudowano w rekordowym tempie od listopada 1926 do końca 1927 r. 

W czasie niemieckiej okupacji, podobnie jak państwowe PBR, BGK i Bank Polski, Banki Akceptacyjny funkcjonował w ograniczonym zakresie na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Po Powstaniu Warszawskim został przeniesiony do Krakowa, skąd powrócił do Warszawy w 1945 r. W 1948 r. postawiony został w stan likwidacji. Na likwidatora wyznaczono Państwowy Bank Rolny, którego z kolei likwidatorem został nowoutworzony Bank Rolny, przekształcony w 1975 r. w Bank Gospodarki Żywnościowej. 

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: MATERIAŁ PARTNERA

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu