Bank pod cesarską protekcją

AK
opublikowano: 2007-01-26 00:00

Bank Polski „z ogólną missyją pomocy w czynnościach umorzenia długu, oraz przyłożenia się do podźwignięcia handlu i kredytu” miał się zajmować emisją złotego.

No i, co by się spodobało współczesnym politykom: „dbał o wzrost gospodarczy” — finansował rządowe plany rozwoju przemysłu i infrastruktury.

Pierwsze próby utworzenia narodowego banku emisyjnego podejmowano u schyłku Rzeczypospolitej i po kongresie wiedeńskim. Na przeszkodzie stanął jednak katastrofalny stan finansów państwa.

 

Kwestia zaufania

Wydany 29 stycznia 1828 r. w Petersburgu dekret cara Mikołaja I o utworzeniu Banku Polskiego to rezultat zabiegów księcia Ksawerego Druckiego-Lubeckiego. Cieszył się on zaufaniem cara — i jako prorosyjski lojalista, który wiązał losy Polski z Rosją, i jako sprawny administrator, który — kierując Komisją Przychodów i Skarbu — w kilka lat olbrzymi deficyt finansów Królestwa Kongresowego zastąpił sporą nadwyżką.

Jednym z jego podwładnych w Komisji był Juliusz Słowacki. Tak wspominał ową pracę: „Wszedłem do biura, zająłem się smutną finansową pracą i przy zielonym stoliku Komisji Skarbu większą część dnia przepędzałem. Pamiętam, że mnie wtenczas jakaś rozpacz ogarnęła, zdawało mi się, że jestem skazany aż do śmierci w tym biurze pracować”. Słowacki rozstał się więc z finansami. Z korzyścią dla obu stron.

 

Huty i drogi

Wkład banku w uprzemysłowienie Królestwa jest nie do przecenienia. Tak powstały m.in. walcownie żelaza — choćby w Dąbrowie (nieprzypadkowo zwana Hutą Bankową), udało się zapoczątkować rozwój kolei żelaznych, skończyć budowę Kanału Augustowskiego, a także — uwaga — w ciągu 15 lat stworzyć 1000 km dróg. Wprawdzie nie były to autostrady, ale i tak to powód do refleksji dla paru obecnych ministrów.

Spory o rolę państwa w gospodarce nie narodziły się w Polsce wraz z Leszkiem Balcerowiczem. Maurycy Mochnacki, choć uważał Druckiego-Lubeckiego za sprawnego ministra, krytykował go bezlitośnie: „w dzisiejszym stanie nauki gospodarstwa narodowego nie popada zaprzeczeniu, że rząd na sposób użycia krajowych kapitałów wpływać nie powinien. Fabryki zbogacają naród, jeśli same powstają”. Ale to stworzony przez protekcjonistę Druckiego-Lubeckiego Bank Polski finansował polską armię podczas powstania listopadowego.

 

Schyłek

Po tym powstaniu bank zachował funkcje emisyjne, ale już w 1841 r. emitował już tylko ruble. Po powstaniu styczniowym odebrano mu i ten przywilej, a 3 czerwca 1885 r. został oddziałem rosyjskiego Banku Państwa.

Po Banku Polskim pozostała nazwa — przyjęta dla jego następcy w 1924 r., ale też i sporo zakładów przemysłowych, sieć dróg, no i oczywiście plac Bankowy w Warszawie, gdzie była jego siedziba.

Adam Sofuł