Certyfikaty zielone

Katarzyna Radzewicz
opublikowano: 2006-09-12 00:00

System certyfikatów funkcjonuje w Polsce od 2004 r., w obecnym stanie prawnym tylko w odniesieniu do energii zielonej, czyli uzyskiwanej z odnawialnych źródeł energii (OZE).

Projekt nowelizacji prawa energetycznego przewiduje rozszerzenie tego mechanizmu także na energetykę skojarzoną (czerwone certyfikaty).

Zielone i czerwone certyfikaty to podstawowe instrumenty wsparcia dla wytwórców energii elektrycznej produkujących ją w odnawialnych źródłach energii i w wysoko sprawnej kogeneracji. Proekologiczny charakter tego rodzaju przedsięwzięć inwestycyjnych wymusza i zarazem uzasadnia owo szczególne uprzywilejowanie obu źródeł wytwarzania energii. W zamian otrzymujemy ograniczenie zużycia paliw pierwotnych, oszczędności w zużyciu tych paliw w procesie technologicznym i znaczne ograniczenie emisji gazów cieplarnianych do atmosfery.

Producentom zielonej i czerwonej energii pomaga także, obok innych ułatwień, obowiązek zakupu całości wytworzonej w ten sposób energii — przez sprzedawców z urzędu (w przypadku OZE) i przez przedsiębiorstwa zajmujące się produkcją lub obrotem energii konwencjonalnej (w przypadku energii skojarzonej). Dzięki temu ekologiczni producenci energii mają rynek zbytu i dofinansowanie.

Certyfikat, inaczej — świadectwo pochodzenia, to dokument potwierdzający wytworzenie energii elektrycznej w odnawialnym źródle energii, a w przyszłości także — w wysokosprawnym skojarzeniu z ciepłem. Przedmiotem obrotu na giełdzie nie są jednak same certyfikaty lecz zawarte w nich prawa majątkowe, które stanowią towar giełdowy.

Uczestnicy rynku

W transakcje związane z obrotem certyfikatami zaangażowane są, oprócz bezpośrednio zainteresowanych, przynajmniej trzy podmioty. Po pierwsze, organem właściwym do wydawania i umarzania certyfikatów jest prezes URE. Po drugie, certyfikaty są wydawane na wniosek podmiotu produkującego przyjazną ekologicznie energię za pośrednictwem operatora systemu elektroenergetycznego, który potwierdza, ile ekologicznej energii uprawniony rzeczywiście wprowadził do sieci. Wreszcie, obrót prawami majątkowymi wynikającymi z certyfikatów może odbywać się wyłącznie za pośrednictwem Towarowej Giełdy Energii (TGE).

Warto zaznaczyć, że prawa z certyfikatów może nabyć każdy, kto jest członkiem rejestru, a więc nie tylko bezpośrednio zainteresowane przedsiębiorstwa energetyczne. Stwarza to nowe szanse dla inwestorów także niezwiązanych bezpośrednio z branżą energetyczną.

W obrocie kluczowy jest więc rejestr świadectw pochodzenia prowadzony przez TGE. Dopiero z chwilą zapisu certyfikatu na koncie ewidencyjnym w rejestrze powstają prawa majątkowe, które mogą być przedmiotem obrotu. Zbycia praw dokonywa się także w formie odpowiedniego zapisu w tym rejestrze.

Prawo energetyczne nakłada obowiązek (przymus) nabycia i przedstawienia do umorzenia zielonych certyfikatów na wszystkie przedsiębiorstwa zajmujące się produkcją energii elektrycznej lub obrotem nią, w określonej proporcji do całkowitej rocznej sprzedaży energii elektrycznej odbiorcom poszczególnych przedsiębiorstw. Aktualnie obowiązuje wskaźnik 3,6 proc., w 2007 r. zakładane jest jego zwiększenie nawet do 5,5 proc. Z obowiązku tego można się jednak zwolnić też w inny sposób. Jeśli na przykład wystąpiłby niedobór certyfikatów na rynku, zobowiązane przedsiębiorstwo energetyczne może wnieść opłatę zastępczą w wysokości ustalonej przez prezesa URE.

To dopiero początek

TGE uruchomiła rejestr świadectw pochodzenia 1 października 2005 r., obrót rozpoczął się w grudniu zeszłego roku. Projekt zmian do prawa energetycznego, przewidujący wprowadzenie czerwonych certyfikatów, zakłada rozpoczęcie obrotu prawami z tych świadectw pochodzenia jeszcze w 2006 r. Co istotne, projekt tej ustawy nie tylko tworzy analogiczny jak w przypadku OZE system certyfikatów dla energii czerwonej, ale także podejmuje próbę rozwiązania kilku innych istotnych problemów kogeneracji, jak choćby wprowadzenie odpowiedniego oprzyrządowania taryfowego, pozwalającego uwzględnić przy kalkulacji taryf koszty związane z zakupem certyfikatów czy zapewnienie szczególnych preferencji dla małych źródeł (do 1 MW) i dla źródeł zużywających paliwa gazowe.

Rynek zielonej energii w Polsce rozwija się dość dynamicznie. Na skutek ostatnich zmian w prawodawstwie rozszerzeniu uległ krąg podmiotów zobowiązanych do wspierania energetyki odnawialnej. Szacuje się, że liczba ta wzrosła z około 300 w 2004 r. do blisko 900 w roku 2005. Według publikowanych danych w 2005 r. wolumen wygenerowanej zielonej energii potwierdzonej świadectwami pochodzenia oszacowano na niemal 4 mln MWh, podczas gdy certyfikaty wydane w okresie od maja do grudnia 2004 r. pokrywały się z niespełna 1,5 mln MWh. Oby podobną tendencję można było wkrótce obserwować w energetyce skojarzonej. System zielonych i czerwonych certyfikatów ma stworzyć warunki do stabilizacji i rozwoju inwestycji w źródła wytwarzające ekologicznie przyjazną energię. To jednak na pewno nie koniec korzystnych zmian w tym sektorze, inspirowanych przez regulacje europejskie.

Katarzyna Radzewicz

radca prawny w grupie energetycznej w kancelarii Squire Sanders Wiater