Trwa właśnie kampania społeczna mediacji prowadzona przez Ministerstwo Sprawiedliwości, a ja właśnie wróciłem z Chin — okazuje się że tam historia mediacji rozpoczęła się 2500 lat temu! Co ciekawe, słowo ,,konflikt” w języku chińskim składa się z dwóch znaków „WEI” i „JI”. Pierwszy oznacza ,,niebezpieczeństwo” drugi — ,,szansę”.
Oddaje to znakomicie różne spojrzenia na to zjawisko: konflikt może być zagrożeniem, ale może być i szansą.
Mało kto wie, że mediacja trafiła do współczesnej ojczyzny mediacji — Stanów Zjednoczonych wraz z emigrantami właśnie z Chin. Konfucjanizm wywarł wielki wpływ na podejście Chińczyków do rozwiązywania konfliktów: człowiek powinien nie doprowadzać do prowadzenia sporu w sądzie — ponieważ spor sądowy świadczy o jego nieumiejętności rozwiązywania sporu w swojej społeczności. Wiele grup społecznych wprowadziło wręcz zakazy prowadzenia sporów w sądach. Urzędnicy chińscy podejmowali próby rozwiązywania sporów jeszcze przed wszczęciem sporu sądowego.
Kto dziś wie, że w okresie dynastii Ming w każdej wiosce znajdował się budynek, w którym starszyzna wioskowa zajmować się miała rozwiązywaniem sporów? Trzystopniowa procedura rozwiązywania sporów w drodze mediacji w epoce Qing jeszcze dziś stanowić może wzór do naśladowania.
Pierwszy etap był próbą rozwiązania sporu przed wniesieniem sprawy do urzędnika. Mediatorem była osoba ciesząca się powszechnym zaufaniem. Drugi etap to możliwość przekazania przez urzędnika chińskiej administracji sporu mediatorowi — taka procedura obowiązywała w sporach mniejszej wagi. Wreszcie trzeci etap — kiedy zawiodły dwa poprzednie: roli mediatora podejmował się sam urzędnik. System był niezwykle rozsądny: ukierunkowany był na rozwiązanie sporu poprzez mediację, a jako ostateczność traktował rozstrzyganie sporu poprzez administrację cesarską. Jakież to mądre rozwiązanie!
W czasach chińskich cesarzy działał jeszcze jeden element: brak umiejętności poradzenia sobie z rozwiązaniem sporu wiązał się z utratą twarzy skonfliktowanej osoby — utratą szacunku i godności w grupie społecznej. Mediator był doskonałym wyjściem z tej sytuacji — pomagał zachować twarz.
Dziś, kiedy mediacja gospodarcza nie cieszy się w Polsce należytym uznaniem, można zadać pytanie: dlaczego? Czy polscy przedsiębiorcy nie znają mediacji? Nic nie wiedzą o korzyściach z jej stosowania? Wiedzą — ale nie wierzą w jej powodzenie? A przecież mediacja gospodarcza prowadzona przez profesjonalnego mediatora może się zakończyć nawet w dniu, w którym się rozpoczęła! Prawdopodobieństwo sukcesu — zakończenia sporu ugodą wynosi 80.
Gdzie leżą przyczyny? Być może podejście przedsiębiorców do mediacji — najbardziej efektywnego sposobu rozwiązywania sporów, wymaga szczegółowych analiz. Bez tego nie zmienimy nic.
MACIEJ BOBROWICZ
prezes Krajowej Rady Radców Prawnych