Paryż był nieznaną wioską, gdy Majowie prowdzili obserwacje astronomiczne. Opracowali kalendarz i pismo obrazkowe... Nazywani są „Grekami Ameryki”.
Wschodni brzeg półwyspu Jukatan oblewają ciepłe wody Morza Karaibskiego. 150-km odcinek wybrzeża — od Cancun do Tulum — zwany jest Riwierą Majów. Kusi złocistymi plażami, oryginalną kuchnią, pozostałościami jednej z najstarszych cywilizacji świata... Meksykańska riwiera zyskała sławę w latach 70., kiedy powstało Cancun. Najwięcej tu amerykańskich turystów, bo z odległych zakątków USA leci się najwyżej 6 godzin, z Miami — niecałe dwie. Samo Cancun odwiedza niemal 2 mln Amerykanów rocznie! Zatrzymują się w sieciowych hotelach — Sheratonie, Riu, Marriotcie, Intercontinentalu. Mówią wyłącznie po angielsku, płacą dolarami, a w restauracjach jedzą znane sobie potrawy. Dla rozrywki jeżdżą klimatyzowanymi autokarami na wycieczki zorganizowane albo robią zakupy w centrach handlowych — identycznych jak w Dallas, Chicago czy Minnesocie. Wieczorem idą potańczyć lub wypić drinka w jednym z klubów — takich samych jak wszędzie na świecie. Bawią się świetnie. Tu najlepiej widać, że turystyka może być przemysłem. I takie jest Cancun!
Chatka pod palmą
Po kilkunastu godzinach lotu z Europy i pokonaniu 7 stref czasowych ląduję w tym modnym, kosmopolitycznym kurorcie. Nie mam zamiaru się tu zatrzymać, choć lwią część podróży planuję spędzić na pięknej plaży, najlepiej pod palmą. Na bazę wybieram Playa del Carmen, 60 km na południe od Cancun — miejscowość opisywaną w przewodnikach jako pełną uroku i kameralną.
W tych rekomendacjach niewiele jednak prawdy. Playa del Carmen od dawna nie jest romantyczną wioską rybacką. To dość duże, ruchliwe i pełne turystów miasto. Na szczęście bez hotelowych molochów typu „all inclusive”. Strefa hotelowa pozostaje integralną częścią miasta — bez trudu można się zatopić w lokalnym klimacie: zrobić zakupy w warzywniaku z dziwnymi owocami i jarzynami, iść do knajpy dla miejscowych, a nawet wypić tequilę w prawdziwym meksykańskim barze tylko dla mężczyzn (turystki są tolerowane)...
Morze Karaibskie zachwyca tu kolorem — prawdziwie turkusowym. Ponoć to zasługa rozciągającej się wzdłuż wybrzeża rafy koralowej. Jednak plaża w Playa del Carmen rozczarowuje — zatłoczona i na dodatek bezceremonialnie wpycha się na nią infrastruktura turystyczna (bary, restauracje, hotele)...
Jeśli ktoś marzy o urokliwej i bezludnej plaży, radzę wybrać się do Puerto Morelos, w pełni zasługującej na miano „wiochy zabitej dechami”. Jest po meksykańsku bałaganiarska, ale turystów nie widać. A jeśli są, to niewielkimi grupkami wypływają w morze nurkować w zaczynającym się ledwie 500 m od brzegu Rezerwacie Rafy Koralowej. Kolorowe łódki rybaków kołyszą się spokojnie na falach. A ja mam całą plażę dla siebie. Z palmami! Szkoda, że odkryłam ją pod koniec pobytu w Meksyku — inaczej od razu przeniosłabym się do jednej z chatek krytych palmowymi liśćmi, które miejscowi wynajmują turystom.
Kamienny kod
Pobyt na Jukatanie to doskonała okazja, by zapoznać się z fascynującą kulturą Majów, rozwijającą się przed hiszpańską konkwistą. Jej ślady — ruiny wspaniałych, kamiennych miast — znajdzie się tu co krok. Jak w sąsiedniej Gwatemali, Belize i Hondurasie.
Z Riwiery Majów najłatwiej dostać się do wspaniale zachowanego Chichen-Itza, które w latach 1000-1200 n.e. było stolicą państwa Majów. Można tam dojechać autobusem lub za jakieś 35 dolarów wykupić w lokalnym biurze podróży całodniową wycieczkę z przewodnikiem.
Na obszarze wykopalisk od razu rzuca się w oczy monumentalna, schodkowa piramida boga Kukulkana, zwanego Pierzastym Wężem. Na szczyt budowli ze wszystkich stron wiodą szerokie i strome schody. Każdy ciąg liczy 91 stopni, tylko od strony zachodniej jest ich 92. To nie pomyłka ani fuszerka budowniczych — suma wszystkich stopni daje 365, liczbę dni w roku. Bo piramida Kukulkana to jedyny w swoim rodzaju kalendarz — w jej konstrukcji zakodowano wiele informacji dotyczących rachuby czasu Majów.
Genialni architekci wkomponowali w budowlę także inną niespodziankę. Dwa razy w roku — w dzień wiosennej i jesiennej równonocy — obserwuje się niezwykłe zjawisko. Po jednej ze ścian pełznie cień, do złudzenia przypominający skręty gigantycznego węża. Jego ciało kończy się na pierwszym stopniu wyrzeźbioną w kamieniu głową... Dokładność obliczeń astronomów i precyzja architektów szokuje! Niewiarygodne tłumy ciągną by to zobaczyć, choć zjawisko imitowane jest każdego wieczoru podczas imprezy „światło i dźwięk”.
Krwawe misteria
Większość zwiedzających natychmiast przystępuje do wspinaczki na szczyt piramidy. Z góry rozciąga się wspaniały widok na całe wykopaliska. Problemy zaczynają się przy schodzeniu — stopnie są wysokie, strome i mocno wyślizgane. Schodzi się więc różnymi technikami: tyłem, boczkiem albo zamiatając stopnie siedzeniem...
Inne miejsca także robią wrażenie. Choćby ogromny budynek z kopułą — dawne obserwatorium astronomiczne, czy boisko do gry w piłkę, gdzie zawodnicy grali o życie. Albo Świątynia Trupich Czaszek — w niej gromadzono tysiące czaszek ludzi złożonych bogom w ofierze. Bóstwa Majów były bowiem niezwykle krwiożercze. Aby zapewnić sobie ich przychylność, lud musiał im dostarczać ofiar z ludzi. Wiele budowli w Chichen-Itza służyło do odprawiania krwawych misteriów religijnych... To miasto, jak wiele siedzib Majów, rozwijało się wokół „cenote” — niezwykłych, podziemnych, krasowych zagłębień wypełnionych wodą deszczową. Do tej pory na Jukatanie odkryto prawie 2 tys. takich jaskiń. W przeszłości były jedynymi zbiornikami wody pitnej na tym wypalonym słońcem i pozbawionym rzek półwyspie. Dziś fascynujące formacje skalne urozmaicają turystom pływanie i nurkowanie.
Na wysokim klifie
Cywilizacja Majów tak mnie zaintrygowała, że postanowiłam zwiedzić także Tulum — odmienne od reszty kamiennych miast. Większość z nich leżała w sercu nieprzeniknionej dżungli, gęsto porastającej Jukatan. Tymczasem Tulum wznosi się nad brzegiem morza, na wysokim klifie. Na dodatek obwarowano je — jak żadne inne — solidnym murem obronnym, którego szczątki zachowały się do dziś. Z żaglowców hiszpańskich konkwistadorów zapewne trudno było nie dostrzec wysokich wież, pałaców i piramid. Z kronik wiadomo, że w XVI w. kilkakrotnie próbowano zdobyć Tulum. Ale mieszkańcy bronili się zaciekle — nigdy go nie podbito. Po prostu, jak wszystkie miasta Majów, zostało z niewyjaśnionych przyczyn opuszczone już po zdobyciu prawie całego Jukatanu przez Hiszpanów. Nikt nie odkrył, dlaczego Majowie porzucali swe siedziby...
Turyści, zauroczeni malowniczym położeniem ruin, robią zdjęcia jak najęci. Każdy chce mieć klatkę z ruiną wieży na klifie, palmami i kawałkiem turkusowego morza. Trzeba uważać, bo na każdym kroku wchodzi się komuś w kadr...
Z wysokiego klifu schodzę po drewnianych schodach do małej, piaszczystej zatoczki, która służyła Majom za port. Odpoczywam na piasku, zmęczona łażeniem po ruinach w 30-stopniowym upale. Tuż obok mnie wygrzewają się w słońcu cztery dorodne iguany...
Twarze z reliefów
Choć cywilizacja Majów upadła, ich potomkowie żyją na Jukatanie do dziś. Odnoszę wrażenie, że 99 proc. mieszkańców półwyspu to Indianie — niscy, krępi, czarnowłosi, z charakterystycznymi, lekko skośnymi oczami i szerokimi kośćmi policzkowymi. Zubożali potomkowie dawnych wojowników, dziś są kelnerami, przewodnikami, kierowcami autobusów, sprzedawcami w sklepach, czyścibutami... Ich twarze przypominają profile, jakie oglądałam w Chichen-Itza i Tulum na kamiennych reliefach. Statystyki mówią, że w Ameryce Środkowej żyje jakieś 6 mln Majów. Wielu z nich, zwłaszcza we wsiach, nadal posługuje się odrębnym językiem, wywodzącym się z języka przodków, choć oczywiście hiszpański jest powszechnie znany.
Riwiera Majów — kawałek Karaibów w Meksyku — może rozczarować poszukiwaczy nietkniętych cywilizacją, spokojnych plaż. Niestety, wybrzeże jest gwarne, zatłoczone i pełne tzw. atrakcji turystycznych raczej w złym znaczeniu tego słowa. Ja też liczyłam na kilometry niezdeptanego piasku, a mimo to pierwsze spotkanie z tym krajem uważam za udane. Niespodziewanych wzruszeń dostarczyły mi zabytki wspaniałej, wciąż niezbadanej do końca cywilizacji Majów. Meksykańska kuchnia, o której nie miałam zielonego pojęcia, oczarowała mnie oryginalnością i bogactwem. Każdy posiłek był przygodą! A jeśli dołożyć do tego nurkowanie z rurką wśród rafy koralowej, kąpiele w słodkowodnych jaskiniach „cenote” oraz mnóstwo spotkań z sympatycznymi ludźmi. Jedźcie do Meksyku!