Żadna firma nie obejdzie się bez zasilania długiem inwestycji a często także bieżącej działalności. Dlatego większość zaciąga kredyty inwestycyjne lub obrotowe albo jedne i drugie. Pierwsze należą do długoterminowych, drugie do krótkoterminowych. Najważniejszą jednak różnicą jest ich przeznaczenie.
Finansowanie na dłużej
Kredyt inwestycyjny można otrzymać na konkretny cel — zwiększenie majątku trwałego, modernizację sprzętu, poszerzenie działalności, budowę linii technologicznych, wykupienie udziałów w innych firmach, czyli realizację szeroko zakrojonych planów. Pieniądze mogą być też przeznaczone na cele nieinwestycyjne — związane z finansowaniem projektów dotyczących ochrony środowiska. Wprawdzie nie będą służyły powiększaniu majątku, ale zostaną wykorzystane na dostosowanie działalności firmy do przepisów prawnych. W przypadku zaciągania kredytu inwestycyjnego powinno się brać pod uwagę nie tylko wysokość oprocentowania i wysokość prowizji, które różnią się w poszczególnych bankach, ale również sposoby zabezpieczenia kredytu, okres na jaki bierze się kredyt i warunki spłaty rat. Banki ustalają te parametry indywidualnie dla każdej firmy w zależności od stopnia ryzyka, które oceniane jest na podstawie zdolności kredytowej, rodzaju działalności i źródeł, z których kredyt będzie później spłacany. Zabezpieczeniem tego typu kredytów może być hipoteka ustanowiona na nieruchomości lub urządzenia należące do przedsiębiorstwa.
Firmy, podobnie jak indywidualni klienci banków, mogą zaciągnąć również kredyty hipoteczne na zakup nieruchomości. To także rodzaj kredytów inwestycyjnych. Kupiona działka, budynek lub budowa lokalu musi być jednak powiązana z prowadzoną działalnością gospodarczą. Inaczej bank kredytu nie udzieli, ponieważ nie będzie miał pewności, że zostanie on spłacony z zysków firmy. W przypadku kredytów inwestycyjnych trzeba się też liczyć ze skomplikowanymi procedurami. Bank często wymaga opracowania biznesplanu zamierzonej inwestycji, a później udokumentowania przeznaczenia pozyskanego kapitału.
Często też stawia dodatkowe warunki, których niespełnienie może się zakończyć wypowiedzeniem kredytu, co byłoby wielce kłopotliwe dla firmy, która jest w trakcie realizacji inwestycji. Trzeba się też liczyć z tym, że dokładnie zostaną zbadane prognozy przepływów pieniężnych i rentowności w okresie kredytowania oraz zależności wyniku finansowego od wysokości przychodów, kosztów i wysokości majątku obrotowego.
Finansowanie na krócej
Przy zaciąganiu kredytu obrotowego nie trzeba się tłumaczyć, ponieważ zobowiązania krótkoterminowe są dla banków zawsze mniej ryzykowne niż długoterminowe. Poza tym są udzielane na znacznie niższe kwoty. Kredyty obrotowe przeznacza się na bieżące potrzeby firmy. Mogą to być zakup materiałów, rozliczenia z kontrahentem, opłata usług, wypłata wynagrodzeń. Pieniądze mogą zostać wypłacone nie tylko w złotych, ale również w walutach obcych: euro, dolarach amerykańskich lub frankach szwajcarskich.
Warunkiem uzyskania kredytu jest jednak posiadanie dłuższej lub krótszej historii kredytowej — przynajmniej kilkumiesięcznej. Kredyty obrotowe zaciągają niemal wszystkie firmy: produkcyjne, handlowe i usługowe. Są one udzielane w ramach linii kredytowej do ustalanego limitu a zabezpieczeniem jest majątek trwały lub zapasy.
Zabezpieczenie w przypadku kredytu obrotowego często jest mniej pewne od hipoteki, więc zdarza się, że oprocentowanie kredytu obrotowego jest wyższe od kredytu hipotecznego. Raty kredytu są spłacane z pieniędzy, w które został zmieniony majątek obrotowy, czyli ze sprzedaży towarów i usług. To oznacza, że bank przy ustalaniu warunków kredytu będzie zwracał uwagę na rotację zapasów i ściągalność należności. Najprostszym rodzajem kredytu obrotowego jest kredyt odnawialny. Najczęściej udzielany jest na dwanaście miesięcy i automatycznie przedłużany. Jego wysokość zależy od miesięcznych wpływów na rachunek firmy, a w przypadku większych firm — od oceny finansowej przedsiębiorstwa. Największą zaletą kredytu odnawialnego jest stały dostęp do linii kredytowej do wysokości niewykorzystanych wcześniej pieniędzy i możliwość spła-
Więcej o ekonomii i finansach znajdziesz na stronach
www.nbp.pl
i portalu edukacyjnym
www.nbportal.pl
ty dowolnych kwot w zależności od sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. W przypadku spłaty całości kredytu można nawet uniknąć płacenia odsetek. Trzeba jednak brać pod uwagę, że banki standardowo pobierają coroczną opłatę za odnowienie kredytu.
Kredyt a może pożyczka
Firmy mogą liczyć nie tylko na kredyty, ale również na pożyczki. Zgodnie z prawem bankowym kredytu udziela jedynie instytucja kredytowa, czyli banki i inne podmioty, które otrzymały do tego prawo od Komisji Nadzoru Finansowego, np. SKOK-i. Nie oznacza to jednak, że instytucja kredytowa nie udziela pożyczek. Zarówno kredyt jak i pożyczka są rodzajem zaciągnięcia długu. Pożyczki może udzielić każda instytucja, a nawet osoba prywatna, ale wiąże się to często z większym oprocentowaniem i ryzykiem. Zawsze warto dokładnie przestudiować umowę pożyczki. Kredyt jest udzielany na konkretny cel, a pożyczka na dowolny. Nie jest to jednak tak oczywiste. Najlepszym tego dowodem są kredyty odnawialne, których celów się nie określa, podobnie jak terminu spłat i wysokości rat. Przedsiębiorstwa w Polsce, bez względu na rodzaj zadłużania się, są w porównaniu do innych krajów UE — mniej zadłużone. Wynika to z większej ostrożności w przypadku finansowania inwestycji kredytem i wykorzystywania środków własnych w podejmowanych inwestycjach. Wbrew pozorom nie wynika to głównie z wysokości oprocentowania kredytów, lecz z oceny ryzyka wynikającego z potencjalnej groźby wypowiedzenia kredytu przez bank, co skończyć się może bankructwem przedsiębiorstwa.
Kredyt nie tylko z banku
Kredyty udzielane przez banki wymagają spełnienia wielu warunków. Firmy, którym się spieszy, mogą skorzystać z kredytów kupieckich. Kredyt kupiecki umożliwia kredytowanie wymiany handlowej między kontrahentami. To znakomite wyjście dla firm budowlanych, elektroinstalacyjnych i spożywczych. Kredytów kupieckich, które czasem są nazywane towarowymi lub handlowymi, udziela sprzedawca w formie odroczonego terminu płatności. Oznacza to, że zgadza się na otrzymanie zapłaty po terminie dostawy czasem nawet o kilka tygodni. Procedury zawarcia porozumienia są niezwykle proste. Wystarczy podpisać umowę lub określić termin zapłaty na fakturze — obejdzie się bez pośredników i prawników. Niższe są również koszty niż w przypadku kredytu bankowego. Odbiorca może nawet na nim zyskać, jeżeli uda mu się sprzedać towar przed terminem płatności. W gorszej sytuacji jest natomiast sprzedający, bo to on ponosi największe ryzyko. Na kredyty kupieckie mają więc szanse firmy wiarygodne, cieszące się dużym zaufaniem, ale nawet na nie może być nałożone odpowiednie zabezpieczenie. Mogą to być odsetki za zwłokę, zastaw lub gwarancja bankowa. Niestety kredyt kupiecki czasem jest wymuszany przez kontrahentów posiadających dominującą pozycję rynkową i dostawcy wbrew własnym interesom muszą się zgadzać na opóźnione regulowanie zobowiązań.
O czym kredytobiorca powinien pamiętać
Procenty to nie wszystko
Oprocentowanie to główny parametr, który bierze się pod uwagę przy wyborze oferty. To ono decyduje o wysokości raty kapitałowo-odsetkowej. Obliczane jest na podstawie wysokości stopy referencyjnej, czyli oprocentowania kredytów na rynku międzybankowym: WIBOR-u dla kredytu w złotych, LIBOR-u dla kredytów we frankach szwajcarskich i EURIBOR-u dla kredytów w euro oraz marży banku. O ile stopy referencyjne dla wszystkich banków są podobne, o tyle marża może się bardzo różnić. Warto więc zwracać na nią szczególną uwagę, podobnie jak na oferowane usługi dodatkowe, np. ubezpieczenie kredytu czy prowizję za jego udzielenie, które mogą istotnie wpłynąć na wysokość miesięcznych zobowiązań.
RRSO to więcej niż oprocentowanie i marża
W ocenie atrakcyjności oprocentowania pomaga RRSO, czyli rzeczywista roczna stopa oprocentowania. Dzięki niej można obliczyć rzeczywisty koszt kredytu włącznie z odsetkami, prowizjami i innymi opłatami, których często nie brakuje. Bank musi zarabiać. Reklamowane oferty często więc różnią się od rzeczywistości. Przykładem może być zachęcanie przez jeden z banków do wzięcia kredytu z 5-procentowym oprocentowaniem, którego rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosi ponad 30 proc. Wiara w czytelność reklamowanego przekazu nie zawsze wystarcza. Kredytobiorca zawsze powinien poprosić o dokładne wyliczenie RRSO, ponieważ jest ono ustalane indywidualnie w zależności od wysokości kredytu, czasu kredytowania i kosztów. Uwzględnia nawet wartość pieniądza w czasie.
Rata kapitałowo-odsetkowa
To miesięczne obciążenie firmy do momentu spłaty kredytu. Może być ustalone jako stałe — wtedy mówimy o racie annuitetowej — lub malejące. W racie stałej udział spłacanego kapitału do spłacanych odsetek rośnie z czasem, w racie malejącej jest od początku taki sam. Zmniejsza się natomiast oprocentowanie.
NASZ CEL „Nie daj się nabrać. Sprawdź, zanim podpiszesz” to kampania społeczna, której celem jest zwrócenie uwagi na ryzyko związane z zawieraniem umów finansowych. Współorganizatorami akcji jest siedem instytucji publicznych: Bankowy Fundusz Gwarancyjny, Komisja Nadzoru Finansowego, Ministerstwo Finansów , Ministerstwo Sprawiedliwości, Narodowy Bank Polski oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Na stronie kampanii www.zanim-podpiszesz.pl można wyliczyć koszt pożyczki, wyszukać podmioty objęte nadzorem oraz zapoznać się z zasadami bezpiecznego zaciągania pożyczek.