Zaczynała skromnie — od kilku stron. Dzisiejsze powodzenie zawdzięcza wierności tradycji, z której wyrosła.
Sztandarowy dziennik Agory to jeden z pierwszych brandów stworzonych w nowej rzeczywistości gospodarczej Polski przełomu lat 80. i 90. W ciągu kilkunastu lat istnienia „Gazeta” wyrosła na duże, liczące się przedsiębiorstwo. Mimo narastającej konkurencji na rodzimym rynku mediów stała się jednym z najbardziej opiniotwórczych dzienników, a jej wydawca — Agora — rentownym przedsięwzięciem biznesowym. Przez lata istnienia „Gazeta” ewoluowała — zmieniała makiety, dodatki — pozostała jednak najważniejsza cecha: ciągłość postawy wobec świata.
Czasy pre-rynkowe
„Gazeta Wyborcza” jest tytułem, bez którego trudno wyobrazić sobie polski rynek prasy. A powstała tylko po to, by wspierać Solidarność przed czerwcowymi wyborami 1989 r.
— Wtedy była jednym, wielkim politycznym i zarazem inteligenckim projektem naprawy państwa — mówi Piotr Pacewicz, jeden z założycieli „Gazety”, od 1995 r. zastępca redaktora naczelnego.
Przy winiecie dziennika widniał wtedy znaczek Solidarności. Gdy Solidarność wygrała, „Wyborcza” święciła już swój rynkowy sukces.
— Mimo iż kontrakt Okrągłego Stołu zakładał, że jest to gazeta czasu wyborów, już wtedy wiadomo było że przetrwa, że jest potrzebna — mówi Pacewicz.
Wybory minęły, nazwa została ta sama — ustalona przy Okrągłym Stole. Próbowano tytuł zmienić. Ogłoszono nawet konkurs dla czytelników. Jednak ciekawszych niż istniejąca propozycji nie było.
Od 1989 r., przez ponad 2 lata redakcja „Gazety” urzędowała w dawnym żłobku. Redaktorzy siedząc na dziecięcych krzesełkach doskonalili produkt. W należącym do żłobka ogródku mieli własną… piaskownicę, w której w cieplejsze dni odbywały się kolegia redakcyjne .
Od pierwszego numeru „Gazetą” kieruje Adam Michnik otoczony przez ludzi w dużej mierze wywodzących się z demokratycznej, antykomunistycznej opozycji. Stąd ironiczne przezwanie „etos”, którym obdarzają „Gazetę” adwersarze.
— Nie ma chyba innego wielkonakładowego dziennika, który by obok spełniania funkcji informacyjnych, komentatorskich i poradnikowych dostarczał czytelnikowi treści intelektualnych i artystycznych — przekonuje Pacewicz.
Mariaż etosu z biznesem
W 1990 r. powstała „Karta Gazety”, wyrażająca główne cele firmy. Zgodnie z jej zapisami, „Gazeta” miała być niezależna politycznie i finansowo. A na co dzień — przede wszystkim robić biznes.
— Miarą sukcesu jest liczba sprzedanych egzemplarzy — stwierdza prozaicznie Pacewicz.
Pierwszy numer „Gazety” ukazał się w nakładzie 150 tys. egzemplarzy i liczył 8 czarno-białych stron. Mimo to rozszedł się jak świeże bułeczki. Pod koniec 1990 roku średni nakład Gazety wzrósł do około 500 tys. egzemplarzy, dzięki czemu stała się ona dziennikiem o największym nakładzie w Polsce. W 2004 r. średnia dzienna sprzedaż „Gazety” wynosiła 436 tys. egzemplarzy, co oznacza ponad 16 proc. udział w średnim rozpowszechnianiu płatnym dzienników w kraju. Dziennik przegrywa tylko z bulwarowym „Faktem”.
„Gazeta” powstała w czasach, gdy mechanizmy wolnego rynku, w tym także działania o charakterze marketingowym, dopiero się w Polsce rodziły.
— Markę budowaliśmy głównie poprzez zaangażowanie w problemy transformacji ustrojowej — poczynając od słynnego już dziś artykułu redaktora naczelnego Adama Michnika „Wasz prezydent, nasz premier”. Istotnym składnikiem wizerunku gazety, jako medium publicznego, są także projekty społeczne. Trzy największe z nich to: „Rodzić po ludzku”, „Szkoła z klasą” i „Przejrzysta Polska” — wymienia Pacewicz.
Sukces akcji społecznych sprawił, że zaczęły one funkcjonować jako odrębne marki.
— Przełomem był 1995 r. Wtedy nadszedł kryzys, sprzedaż „Gazety” spadła aż o 25 proc. Byliśmy na dobrej drodze, by powtórzyć los wielu gazet, które wywodziły się z podziemia np. w Czechach, czy na Węgrzech — ideowych tytułów, które rozminęły się z oczekiwaniami odbiorców — mówi Piotr Pacewicz.
Wprowadzenie w 1995 r. nowej makiety i koloru otworzyło możliwość zwiększania nakładu i rozwoju dodatków tematycznych. Powstała też nowa strategia promowania „Gazety”, której istotnym elementem stały się poradniki i informatory dotyczące wielkich reform społecznych, takie jak „PIT-u, PIT-u, podatniku”, „Jak się leczyć w tym bałaganie”, „Wykup swoje mieszkanie”.
— Rozbudowywaliśmy i wzmacnialiśmy system dodatków, powstała „Praca”. Właściwie zmonopolizowaliśmy rynek ogłoszeń dotyczących pracy — chwali się Pacewicz.
Jesienią 2003 r. niepokój na rynku wzbudziła nowa gazeta — „Fakt”, odbierając „Wyborczej” miano największego dziennika w kraju. Dotychczasowe działania promocyjne „Gazety Wyborczej” zostały więc zintensyfikowane i wsparte mocną reklamą w telewizji.
Pojawiły się też nowe formy — kolekcje i rozbudowane cykle, które zwiększają regularność zakupu dziennika — m.in. „Kulinarny Atlas Świata”, Kolekcja Literatury Gazety Wyborczej czy wydawana obecnie 20-tomowa Encyklopedia.
— „Gazeta” się ożywiła, odeszła od ideowo-politycznych ograniczeń, rozszerzyła spektrum opinii, jednocześnie zachowując swoją twarz. Uporządkowaliśmy działania promocyjne, zbliżając je do treści redakcyjnych. Nie wpadliśmy w pułapkę nieustannego dodawania gratisów. Jeśli coś dodajemy, to związanego z treściami redakcyjnymi. Pomysły na kolekcje małe czy duże, ofensywa we współpracy z telewizjami — to wszystko razem złożyło się na sukces marki — podsumowuje Piotr Pacewicz.