Dbaj o swoje tajemnice

Wojciech Kmita
opublikowano: 2004-05-12 00:00

Zakaz konkurencji w umowach o pracę to doskonałe rozwiązanie dla przedsiębiorców.

Prawo pracy daje przedsiębiorcy możliwość ochrony informacji stanowiących tajemnicę firmy przed ich wykorzystywaniem przez konkurencję.

— Do niedawna zakaz konkurencji w umowach o pracę stosowaliśmy sporadycznie, ale życie zweryfikowało tę praktykę. Przed rokiem straciliśmy niespodziewanie dwóch klientów. Okazało się, że odpowiedzialny za kontakty z nimi pracownik skutecznie zniechęcił ich odległymi, fikcyjnymi terminami dostaw sprzętu. W zamian polecił inną, działającą od niedawna na naszym rynku firmę z branży. Później wyszło na jaw, że pracował w niej jego daleki krewny. Sprawa trafiła do sądu — wspomina szef jednej z kieleckich firm zajmujących się m.in. sprzedażą i serwisem sprzętu biurowego.

Wprawdzie kodeks pracy (art. 1011-1014) nie zawiera definicji działalności konkurencyjnej, ale wyróżnia prowadzenie takiej działalności przez pracownika i przez byłego pracownika wobec pracodawcy (byłego pracodawcy).

W trakcie pracy

— Najlepiej przedstawić kandydatowi na pracownika projekt umowy z uwzględnionym już zakazem działalności konkurencyjnej. Wtedy może on zdecydować, czy jest ona przez niego do zaakceptowania czy nie. Z trudniejszą sytuacją mamy do czynienia, gdy już w trakcie trwania stosunku pracy pracodawca proponuje podpisanie zakazu. Moim zdaniem, pracownika nie można do tego zmusić. Według mnie, nie można też wprowadzić zakazu wypowiedzeniem zmieniającym — uważa Dorota Bielecka, radca prawny z kancelarii Baker & McKenzie.

Umowa powinna dokładnie określać, jakiej działalności pracownik nie może prowadzić w trakcie zatrudnienia. I nie wystarczą ogólnikowe stwierdzenia — formy niedozwolonych działań powinny być jasno sprecyzowane (np. zakaz prowadzenia działalności na własny rachunek lub z innymi osobami w jakiejkolwiek formie, w zakresie produkcji oprogramowania komputerowego oraz zakaz świadczenia pracy na podstawie umowy o pracę na rzecz firm zajmujących się taką działalnością). Konieczne jest też ustalenie granic obowiązywania zakazu (administracyjnych, geograficznych).

Pracodawca, który poniósł szkody wskutek naruszenia przez pracownika zakazu konkurencji może domagać się ich wyrównania. Przy winie nieumyślnej odpowiedzialność pracownika jest ograniczona do 3-miesięcznego wynagrodzenia (w granicach rzeczywistej straty), a przy winie umyślnej występuje odpowiedzialność pełna. Poza tym najczęściej stosowaną sankcją jest wypowiedzenie umowy o pracę.

Po ustaniu zatrudnienia

W przypadku zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy kodeks ogranicza krąg osób, które mogą nim być objęte, tylko do pracowników mających dostęp do szczególnie ważnych informacji (art. 1012 § 1 k.p.). Jego ustanowienie wymaga zawarcia na piśmie tzw. klauzuli konkurencyjnej, która powinna określać, jaka działalność i na rzecz jakich podmiotów nie może być podejmowana przez pracownika, okres obowiązywania zakazu (nie może on być bezterminowy) oraz wysokość odszkodowania należnego pracownikowi od pracodawcy.

— Nie może być ono niższe niż 25 proc. wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez cały okres obowiązywania zakazu konkurencji. Jeżeli strony nie uzgodnią kwoty, to — zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego — pracownikowi przysługuje odszkodowanie w minimalnej wysokości — wyjaśnia Dorota Bielecka.

Umowa o zakazie konkurencji może wygasnąć przed terminem, gdy:

- ustały uzasadniające zakaz przyczyny (np. pracodawca zaprzestał działalności, zmienił jej profil albo gdy na skutek postępu technicznego dotychczasowe tajemnice stały się już powszechnie dostępne),

- pracodawca nie wywiązuje się z obowiązku wypłaty odszkodowania (musi je płacić do końca określonego w umowie terminu, nawet gdy nie obawia się już konkurencji ze strony byłego pracownika).

Lepiej podpisać umowę

Czy konieczne jest uwzględnienie w umowie o pracę zakazu działalności konkurencyjnej, skoro art. 100 § 2 pkt 4 k.p. nakłada na pracownika obowiązek dbania o dobro zakładu pracy, chronienia jego mienia oraz zachowywania w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę?

— Istnieją spory, czy można z tego wywieść zakaz prowadzenia działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy. Na pewno w niejednej sprawie sądowej udałoby się dowieść, iż mimo braku odpowiedniej umowy pracownik dalece narażał dobro firmy i spróbować „podciągnąć” ten zakaz pod zwykły obowiązek pracownika. Jednak określenia „dobro zakładu pracy” czy „obowiązek zachowania poufności” to pojęciowo coś innego niż działalność konkurencyjna. Dla uniknięcia wątpliwości lepiej więc podpisać z pracownikiem odpowiednią umowę — radzi Dorota Bielecka.