Czy stanowisko Drugiego Urządu Skarbowego w Białymstoku zwiastuje zmianę nastawienia
do kompensat? Dotąd fiskus patrzał na nie wilkiem.
W ramach cyklu najciekawszych interpretacji prawa podatkowego wydawanych od 1 stycznia 2005 r. na podstawie art. 14 a ordynacji podatkowej prezentujemy wybrane stanowiska organów podatkowych. Tym razem piszemy o zwolnieniu z podatku od czynności cywilnoprawnych pożyczek na rozpoczęcie działalności gospodarczej i o kwestii różnic kursowych powstałych w wyniku kompensaty.
1. Czy zaciągnięcie pożyczki na spłatę wcześniej zaciągniętych pożyczek może być traktowane jako pożyczka na prowadzenie działalności gospodarczej, zwolniona z podatku od czynności cywilnoprawnych zgodnie z art. 9 pkt 10 g ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych?
Odpowiedź urzędu:
Negatywnej odpowiedzi na to pytanie udzielił Drugi Mazowiecki Urząd Skarbowy w Warszawie (sygn. 1472/SPC/436/4/2005/KMP), który w postanowieniu z 7 lutego 2005 r. stwierdził, że pożyczka na spłatę wcześniej zaciągniętej pożyczki podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych.
Ustawa zwalnia z podatku od czynności cywilnoprawnych jedynie pożyczki zaciągane na rozpoczęcie lub prowadzenie działalności gospodarczej, pod warunkiem udokumentowania, że pieniądze zostaną przeznaczone na ten cel w ciągu 12 miesięcy od dnia zawarcia umowy. Urząd podjął się zdefiniowania zakresu pojęcia „działalność gospodarcza” przy pomocy art. 2 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, która określa ją jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Na tej podstawie urząd uznał, że „spłacanie pożyczek” nie mieści się w zakresie działalności gospodarczej, a więc zaciągnięcie pożyczki na ten cel nie spełnia przesłanek wymienionych w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych. W związku z tym pożyczka na spłacenie innej pożyczki podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych według stawki 2 proc.
- Przepis dotyczący zwolnienia pożyczek związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej wprowadzono kilka lat temu w ramach tzw. pakietu Kołodki, czyli zmian liberalizujących różne typy opodatkowania. Zakres przedmiotowy jest rzeczywiście bardzo szeroki i pozwala na zwolnienie z podatku większości pożyczek związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, a podstawowy warunek to konieczność wydatkowania pieniędzy w ciągu 1 roku na cele z tą działalnością związane. Stanowisko Drugiego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego jest bezpodstawną i opartą na całkowicie niezrozumiałym rozumowaniu próbą zawężenia zwolnienia z podatku. Definicja działalności gospodarczej z ustawy o swobodzie działalności gospodarczej została przywołana w sposób rażąco niekompetentny. Jest bowiem oczywiste, że określa ona jedynie „aktywną” stronę działalności gospodarczej jako takiej (czyli to, co się w księgowości nazywa działalnością podstawową lub operacyjną), abstrahując od strony „pasywnej”, czyli zagadnień związanych z finansowaniem działalności podstawowej. Nie znaczy to jednak, że dbałość o pasywa firmy pozostaje bez związku z działalnością gospodarczą. Przeciwnie, jeżeli potrzeby działalności podstawowej zmuszają do pozyskania dodatkowych źródeł finansowania, to w ścisłym związku z działalnością gospodarczą przedsiębiorstwa zaciągają kredyty lub pożyczki, w tym także na spłatę pożyczek wcześniejszych. Posługując się logiką urzędu, dochodzimy więc do absurdu — takiego samego, jak gdybyśmy mieli uznać, że zaciągnięcie pożyczki na zapłatę zaległych wynagrodzeń pracownikom produkcyjnym nie spełnia kryterium związku z działalnością gospodarczą, bo definicja działalności nic nie mówi o zatrudnianiu pracowników. Nie takie z pewnością były intencje ustawodawcy wprowadzającego zwolnienie podatkowe, który uprzywilejował w sposób ogólny pożyczki na cele gospodarcze w stosunku do pozostałych, np. na cele prywatne, nadal pozostające opodatkowane stawką 2 proc.
2.Jak wycenić bonus pieniężny wyrażony w walucie obcej oraz moment zaliczenia jego wartości do przychodów podatkowych, jeżeli jego otrzymanie nastąpiło w drodze kompensaty?
Odpowiedź urzędu:
Odpowiadając na to pytanie, Drugi Urząd Skarbowy w Białymstoku (sygn. IIUS pbIA/1/415-27/144a/27/05/BB) w postanowieniu z 2 czerwca 2005 r. odniósł się m.in. do różnic kursowych powstałych w wyniku kompensaty. O sposobie ustalania przychodów z działalności gospodarczej wyrażonych w walutach obcych stanowi art. 14 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (UPDOF). Zgodnie z jego brzmieniem przychody w walutach obcych przelicza się na złote według kursów średnich z dnia uzyskania przychodu, ogłaszanych przez NBP. Natomiast momentem otrzymania przychodu z tytułu premii pieniężnej jest, zgodnie z art. 14 ust. 1c pkt 3 UPDOF, dzień jej otrzymania — w przedmiotowej sprawie będzie to dzień dokonania kompensaty.
- Od 2002 r. rozpowszechnił się szkodliwy pogląd zapoczątkowany ówczesnym stanowiskiem Ministerstwa Finansów, że różnice kursowe dla celów podatkowych w ogóle nie powstawały w wyniku kompensaty. Drugi Urząd Skarbowy w Białymstoku dokonał jednak odmiennej oceny stanu prawnego i uznał prawo (oraz obowiązek) podatnika do rozpoznania podatkowej różnicy kursowej pomiędzy kursem średnim NBP z dnia powstania przychodu i kursem kupna banku dewizowego z dnia kompensaty. Oznacza to, że kompensata została uznana za formę uregulowania zobowiązań lub należności, rodzącą takie same skutki podatkowe jak zapłata. Jest to podejście słuszne i zgodne ze spójną polityką aparatu skarbowego sprzed 2002 r., kiedy to na podstawie wykładni resortu finansów z 1996 r. kompensatę traktowano zawsze jako formę zapłaty.
Stanowisko białostockiego urzędu to jeszcze nie przełom, ale być może zwiastun zmiany nastawienia fiskusa do kompensat, będących przecież powszechnie stosowanym instrumentem rozliczeniowym na całym świecie.
Wojciech Sztuba, Katarzyna Ryszard, TPA Horvath Sztuba Kaczmarczyk