Skomplikowana, źle napisana ustawa o VAT sprawia wiele problemów podatnikom. Dziś kilka praktycznych rad, jak ich uniknąć.
Dopiero teraz widzimy, jak trudny i ryzykowny jest nowy podatek: większość podatników nie doceniała skali problemów praktycznych, które wiążą się z jego wdrożeniem. Skomplikowana, źle napisana i bardzo długa ustawa, opóźnione, w większości jeszcze nieznane podatnikom akty wykonawcze, oraz brak profesjonalnych opracowań praktycznych (poza popularyzatorskimi) powodują, że większość podmiotów czuje się zagubiona. Oto typowe przykłady najczęściej powtarzanych problemów:
1. Na eksport usług, czyli usługi wykonywane poza terytorium kraju, nie wystawia się faktur VAT ani nie deklaruje się z tego tytułu obrotów, gdyż są to czynności niepodlegające opodatkowaniu; wystawia się tu faktury, zwane potocznie „handlowymi”. Mają do nich „odpowiednie zastosowanie” przepisy o fakturach VAT, lecz nie zmienia to ich charakteru; są to czynności niepodlegające opodatkowaniu (czyli poza VAT), lecz dające prawo do odliczenia,
2. Na fakturach VAT może być również podana wartość czynności niepodlegających opodatkowaniu, jeśli na rzecz tego samego odbiorcy jednocześnie wykonywane są również czynności podlegające opodatkowaniu,
3. Faktury VAT nie muszą być podpisane przez kontrahentów. Wielu podatników chce jednak zachować wymóg podpisywania faktur dla celów kontraktowych; aby to zrobić, trzeba zawrzeć w tej sprawie odpowiednie porozumienie — inaczej nabywca może zawsze odmówić podpisywania czegokolwiek,
4. Czynności niepodlegające opodatkowaniu, które dają prawo do odliczenia lub zwrotu podatku, powinny być ewidencjonowane w rejestrze pomocniczym; kwoty te jednak nie będą podane w nowej deklaracji. Rejestr służyć będzie, gdy podatnik będzie m.in. obliczał proporcje okresu rozliczeniowego oraz jako dowód w przypadku wystąpienia z wnioskiem (uzasadnionym!) o zwrot podatku z tego tytułu,
5. Czynności niepodlegające opodatkowaniu, które jednak nie dają prawa do odliczenia (np. zbycie praw majątkowych niebędących usługami) raczej nie powinny być dokumentowane fakturami handlowymi — lepsza będzie nota księgowa,
6. Faktury korygujące, zarówno wystawione w stosunku do faktur sprzed 1 maja 2004 r., jak i po tej dacie, powinny mieć podpis odbiorcy lub inny dowód otrzymania ich przez kupującego, bowiem właśnie miesiąc otrzymania ich przez kupującego wyznacza czas ich zarejestrowania w ewidencji dostawy krajowej i usług świadczonych na terytorium kraju,
7. Faktury VAT z tytułu dostawy wewnątrzwspólnotowej towarów wystawiane są z chwilą powstania obowiązku podatkowego, którym co do zasady jest 15 dzień po miesiącu, w którym dokonano dostawy,
8. W przypadku, gdy jedna czynność częściowo podlega, a częściowo nie podlega opodatkowaniu (np. w transporcie drogowym osób między dwoma krajami UE), na tej samej fakturze może być zarówno obrót opodatkowany, jak i wartość czynności niepodlegająca opodatkowaniu,
9. Wszelkie czynności niepodlegające opodatkowaniu nie muszą być ewidencjonowane w kasach fiskalnych, lecz oczywiście podatnik może wykorzystywać je jako ewidencję pomocniczą.
Autor jest prezesem Instytutu Studiów Podatkowych