Kryzys w strefie euro zaczyna kanałem handlowym przedostawać się do Polski.
Eksport — jeden z motorów polskiej gospodarki, który w ostatnich latach wyciągał ją z kłopotów — wyraźnie słabnie. W czwartym kwartale nastroje wśród eksporterów mocno się obniżyły — wynika z badania Komisji Europejskiej (KE) wśród polskich firm. W ich oczach perspektywy dla rozwoju zagranicznej sprzedaży są najgorsze od ponad dwóch lat.
Źródła infekcji
Jeszcze niedawno zdecydowanie więcej eksporterów deklarowało, że ich zagraniczna sprzedaż będzie rosła, niż że będzie spadać. Dzisiaj liczebność obu grup się niemal zrównała. Wskaźnik prognoz eksportu, tworzony przez KE na podstawie deklaracji przedsiębiorców, spadł z 5 do 0,9 pkt — najniżej od III kwartału 2009 r.
— Gospodarki, do których trafia największa część polskiego eksportu, przeżywają problemy. W niektórych objawia się to spowolnieniem gospodarczym, w niektórych wręcz recesją. Polscy eksporterzy zdają sobie sprawę z tego, że w takich warunkach trudno będzie rozwijać sprzedaż — mówi Piotr Kalisz, główny ekonomista Citi Handlowego.
Według wielu prognoz rynkowych, najwięksi partnerzy handlowi Polski weszli już w stagnację. W 2012 r. wzrost gospodarczy strefy euro ma wynieść blisko 0.
— Nie zakładam żadnych katastrofalnych wydarzeń w strefie euro, na przykład jej rozpadu, ale recepta rozwiązywania problemu zadłużenia i wyprowadzenia gospodarki Eurolandu z kryzysu będzie rodziła się mozolnie i w bólach. Dlatego eksporterzy muszą być przygotowani na to, że warunki do rozwijania eksportu będą gorsze niż w minionym roku — mówi Dariusz Winek, główny ekonomista Banku Gospodarki Żywnościowej.
Daleko od pierwowzoru
Jak silne będzie zapowiadane spowolnienie eksportu? O dokładną prognozę dziś trudno — oczekiwania analityków są rozstrzelone.
Według ankiety „PB”, wśród 13 bankowych zespołów analitycznych wachlarz prognoz rozciąga się od -4,6 do 9,1 proc. (dynamika eksportu rozliczanego w EUR, rok do roku). Mediana oczekiwań mówi o wzroście o 5 proc.
Dla porównania, w 2011 r. eksport wzrósł prawdopodobnie o 10-11 proc.
— Prognozy są rozstrzelone, bo przy przewidywaniu eksportu trzeba założyć sobie wiele danych, np. wzrost gospodarczy u odbiorców eksportu, wpływ kursu walutowego na politykę cenową firm czy skłonność firm do poszukiwania nowych rynków zbytu. Każdy analityk zakłada swój rozwój wydarzeń — mówi Jakub Borowski, główny ekonomista Kredyt Banku.
Warto jednak zaznaczyć, że zbliżające się wyhamowanie dynamiki eksportu będzie mimo wszystko znacznie łagodniejsze niż to z 2009 r. Nawet gdyby sprawdziła się najbardziej pesymistyczna prognoza na 2012 r. (spadek o 4,6 proc.), byłaby to zaledwie jedna trzecia spadku, jaki miał miejsce trzy lata wcześniej (wówczas eksport skurczył się o 15,8 proc.).
— Pewne jest, że w porównaniu z 2009 r. czeka nas miękkie lądowanie. Głównie dlatego, że obecna fala kryzysu w strefie euro jest znacznie łagodniejsza niż poprzednia. Teraz będzie tam stagnacja, wtedy był spadek PKB o ponad 4 proc. — mówi Jakub Borowski.
Eksporterom pomagały będą też kursy walut — złoty będzie jeszcze słabszy niż w 2009 r., mimo że już wtedy bardzo pomagał polskiej produkcji. Nawet jeśli eksport w 2012 r. nieco spadnie, przychody eksporterów liczone w złotych powinny być przyzwoite.
Optymistyczne Gazele
Nie wszyscy przedsiębiorcy są pesymistami.
— Ciężko przewidzieć, co stanie z Unią Europejską, od której jesteśmy uzależnieni. Nie wiemy, czy będzie w stanie obronić się samodzielnie i czy waluta przetrwa. Trudno więc prognozować. Jestem jednak optymistą. Polskie firmy są atrakcyjne dla zagranicznych partnerów, którzy doceniają jakość i cenę naszych produktów. Kiedy będą potrzebować tańszych dostawców, zwrócą się do nas. Niepokoją natomiast wahania kursowe. Polskie firmy dużo straciły na różnicach kursowych na poziomie 10-20 proc. w ostatnim kwartale. Jeśli problemy UE nie zostaną szybko rozwiązane, to na pewno inwestorzy zagraniczni będą wstrzymywać inwestycje, co wpłynie na ich partnerów biznesowych — mówi Rafał Kalisz, wiceprezes firmy Elmat, eksportującej produkty do Europy Zachodniej, Środkowej i Wschodniej oraz Meksyku i Algierii.
— My nie zaobserwowaliśmy osłabienia eksportu. Wszystko wskazuje na to, że rok 2012 będzie pod tym względem podobny do 2011. Kluczowa będzie jednak relacja złotego do euro i dolara. Jeżeli złoty będzie słaby, nie przewiduję żadnych kłopotów. Ale jeżeli się coś zmieni, to obniży się konkurencyjność naszych firm, nie tylko z branży mleczarskiej, ale też ze wszystkich pozostałych, czego efektem będzie osłabienie eksportu. Jednak na razie nie ma żadnych przesłanek, które by wskazywały, że sytuacja polskich eksporterów się pogorszy — mówi Edward Bajko, prezes firmy Spomlek, która eksportuje produkty mleczarskie, m.in. do Rosji i krajów azjatyckich.