Ujemne różnice kursowe z kompensaty są kosztem podatkowym przedsiębiorcy.
Doradcy podatkowi i niektóre sądy uważają, że kompensata wywołuje takie same skutki podatkowe jak zapłata pieniędzmi, a więc są z nią związane dodatnie lub ujemne różnice kursowe. Do 2002 r. taki pogląd podzielało Ministerstwo Finansów i organy podatkowe. Potem resort zmienił jednak front (pismo z 19 grudnia 2002 r.) i uznał, że kompensata nie powoduje różnic kursowych.
Co to oznacza w praktyce? Posłużmy się przykładem. Spółka z o.o. sprzedała kontrahentowi 1 czerwca towar za 1 tys. euro (kurs wymiany euro na złote — 4,1). 15 czerwca kupiła od niego towar — także za 1 tys. euro (kurs wymiany euro na złote — 4,0). 30 czerwca firmy dokonały kompensaty (kurs wymiany euro na złote — 3,9). W księgach spółki zostanie odnotowane 4,1 tys. zł przychodu i 4 tys. zł kosztu, choć efektywnie miała przychód i koszt w tej samej wysokości 1 tys. euro.
— Przychód i koszt będą się różnić, chociaż powinny mieć tę samą wartość. To nieracjonalne. Rozwiązaniem byłoby rozpoznanie przez przedsiębiorcę różnicy kursowej wyrównującej przychód i koszt —wyjaśnia Władysław Varga, doradca podatkowy z Ernst & Young.
Przedsiębiorcy, którzy stosują się do interpretacji fiskusa, muszą prowadzić drobiazgową ewidencję różnic kursowych w podziale na te, które wiążą się z kompensatą i z przelewami bankowymi. Finansowo może tracić podatnik albo skarb państwa, zależnie od tego, czy przeważają różnice dodatnie czy ujemne za dany okres.
W tym samym duchu co minister finansów wypowiadają się sądy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (sygn. akt I SA/Po 1130/04) stwierdził na przykład, że kompensata nie jest zapłatą w rozumieniu prawa podatkowego i rachunkowości.
— Nie mogę się z tym zgodzić. Zapłata to nie tylko rzeczywisty transfer czy przelew pieniędzy, ale także uiszczenie należności. Kompensata jest właśnie dwustronnym uznaniem należności za uiszczone — twierdzi Władysław Varga.
Sytuacja przedsiębiorców rozliczających się z kontrahentami zagranicznymi na podstawie kompensaty jest nie do pozazdroszczenia, jeśli weźmie się pod uwagę rozbieżne wyroki sądów, zmienne podejścia ministerstwa i chwiejne opinie urzędów skarbowych. Dobrze by było, gdyby Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że kompensata dla celów podatkowych jest równoznaczna z zapłatą w pieniądzu i wiążą się z nią identyczne skutki podatkowe.