Dane Głównego Urzędu Statystycznego o PKB nie pozostawiły złudzeń — do polskiej gospodarki dotarła druga fala spowolnienia gospodarczego i rozlewa się po kraju szybciej, niż prognozowano. Wzrost gospodarczy w drugim kwartale 2012 r. spadł do 2,4 proc. (z 3,5 proc. kwartał wcześniej), co jest najgorszym wynikiem od trzeciego kwartału 2009 r. Okres, w którym globalne problemy obchodziły Polskę szerokim łukiem, to już przeszłość.

Źródła kryzysu
Najgorszą wiadomością, która płynie z danych GUS, jest to, skąd bierze się obserwowane spowolnienie. Nie jest to już tylko kryzys w strefie euro. Ostatnie lata pokazały, że takie kryzysy nasza gospodarka przełyka bez najmniejszych niestrawności. Okazuje się, że główne ogniska rozpoczynającego się w Polsce kryzysu leżą wewnątrz kraju: słabnie konsumpcja (dynamika spadła z 2,1 do 1,5 proc.), a jeszcze mocniej hamują inwestycje (z 6,7 do 1,9 proc.).
Politycy i urzędnicy nie mają już więc wymówki: „kryzys przyszedł z zagranicy, nie możemy wiele zrobić”. To w Polsce popełniono błędy, np. nie dokonano na czas reformy finansów publicznych, nie przeprowadzono deregulacji, nie obniżono administracyjnych kosztów pracy i nie rozszerzono bazy podatkowej. Teraz trzeba te błędy naprawiać. Postanowiliśmy spytać znanych przedsiębiorców, byłych ministrów finansów i ekonomistów, co zrobić, by ożywić koniunkturę w Polsce i uniknąć twardego lądowania. Co radzą? Przede wszystkim rozluźnić pęta biurokracji. Roman Kluska, twórca Optimusa, nazywa ją — i można mu wierzyć jak mało komu — „nierówną walką z urzędnikami”. Przedsiębiorcy z resztą w tym poglądzie oryginalni nie są, o konieczności deregulacji mówi się od lat. Trudno jednak mieć o to do nich pretensje, skoro nie czują żadnej poprawy.
Według rankingu „Doing Business” Banku Światowego, średni czas dochodzenia przez firmę należności na drodze sądowej trwa w Polsce 830 dni — najdłużej ze wszystkich krajów naszego regionu. Dla porównania: na Litwie trwa to 275 dni, w Rosji 281, na Węgrzech 395, na Słowacji 565, a w Czechach 611. Zdobycie pozwolenia na budowę to podobna męczarnia — trwa w Polsce średnio 301 dni, co również plasuje nas w ogonie regionu.
Sztuka przesuwania
Przedsiębiorcy i eksperci czekają też na odważne zmiany w podatkach. Chcieliby, żeby rząd obniżył te daniny, które krępują firmy chcące się rozwijać (np. od pracy czy inwestycji), a podniósł te podatki, które z koniunkturą gospodarczą mają niewiele wspólnego (np. środowiskowe czy od nieruchomości). Warto też szukać oszczędności, nawet najdrobniejszych — radzi Mirosław Gronicki, były minister finansów.
Prostych rezerw jest wiele — można je znaleźć w wydatkach bieżących budżetu, w lepszej ściągalności podatków i w likwidowaniu przywilejów grup zawodowych i społecznych. Uzyskane w ten sposób pieniądze można by przeznaczyć na inwestycje publiczne, tworzenie miejsc pracy czy obniżanie pozapłacowych kosztów pracy (np. składki rentowej). Przedsiębiorcy pokładają też nadzieje w Radzie Polityki Pieniężnej (RPP). Po majowej decyzji o dokręceniu monetarnej śruby przez podwyżkę stóp, kiedy wiadomo już było, że spowolnienie gospodarcze dociera do Polski, niesmak jest oczywisty. Rada dopiero teraz zaczyna wycofywać się z tej decyzji. Przedsiębiorcy i eksperci — m.in. inwestor Zbigniew Jakubas — liczą, że członkowie RPP nie będą zwlekać z luzowaniem polityki pieniężnej.
OKIEM EKSPERTÓW
Roboty jest dużo
BALAZS EGERT
główny ekonomista OECD na Polskę
Rząd w Polsce nadal ma miejsce do wprowadzania zmian, które będą pobudzać długoterminowy wzrost gospodarczy. Po pierwsze, powinien dążyć do dalszego usuwania biurokracji. Państwo powinno wycofywać się z kontroli nad firmami z sektorów finansowego, chemicznego czy lotniczego oraz kontynuować plan deregulacji zawodów. Po drugie, system podatkowy powinien być bardziej przejrzysty i neutralny, by sprzyjać wzrostowi gospodarczemu. Oznacza to eliminację licznych ulg, wyjątków czy specjalnych stawek, dzięki czemu mogłyby spaść podstawowe stawki podatkowe. Po trzecie, obciążenie podatkowe powinno być przesunięte z pracy czy kapitału na takie obszary, gdzie wyższe podatki byłyby mniej dotkliwe dla gospodarki, np. nieruchomości czy środowisko. Niższe koszty pracy podniosłyby popyt na pracowników, co poprawiłoby sytuację na rynku pracy. Podobny efekt przyniosłaby aktywna polityka zatrudnieniowa (np. programy edukacyjne czy zwiększenie miejsc w żłobkach i przedszkolach). Należy ponadto wycofać specjalne reżimy emerytalne dla rolników i innych grup zawodowych.
Szukajcie, a znajdziecie
MIROSŁAW GRONICKI
były minister finansów
Minister finansów ma obecnie stosunkowo mało miejsca na luzowanie polityki fiskalnej przez obniżki podatków lub zwiększanie wydatków. W poprzedniej fali spowolnienia poluzowanie było tak silne, że rezerwy zostały wyczerpane. Minister powinien rozważyć podniesienie planowanego na przyszły rok deficytu, ale nie powinna to być duża korekta. Nie oznacza to jednak, że nie można nic zrobić. Pole do manewru jest spore, ale trzeba zająć się żmudną pracą znajdowania oszczędności, nawet drobnych, które następnie będzie można wydać na stymulację gospodarki. Przykładów jest wiele. Można np. połączyć ZUS i urzędy skarbowe. Nie ma powodu, żeby zbieraniem podatków, a składki do ZUS też są podatkiem, zajmowały się dwie instytucje. Skala dublowania zadań w polskiej administracji jest ogromna i tu można stosunkowo łatwo podnosić efektywność. Można też poszerzać bazę podatkową o szarą strefę czy rolników oraz szukać dodatkowych dochodów ze sprzedaży aktywów. Nie chodzi tylko o prywatyzację spółek, ale też o sprzedaż nieruchomości, których polskie państwo nadal ma bardzo wiele. Żeby ożywić polską gospodarkę, można zrobić sporo. Potrzebne jest jednak światłe kierownictwo, które się tym poważnie zajmie.