O wyrafinowanych kształtach albo minimalistyczne, klasyczne lub awangardowe. Do siedzenia, do leżenia, do schowania — dzieła sztuki użytkowej. Meble.
Stół i krzesło, łóżko i szafa, fotel i sofa — nieodłączne, ciche i cierpliwe. Przedmioty użytkowe, choć dzieła sztuki. Wypełniają przestrzeń domów, mieszkań, pokoi... Świadczą o guście i statusie właścicieli. Wyjątkowe — wykonane w pracowniach najlepszych rzemieślników przed wiekami, albo modne, awangardowe — ze znanych domów designerskich, i ekskluzywne — sygnowane nazwiskami kreatorów mody i projektantów. W niektórych można się zakochać od pierwszego wejrzenia, innym trzeba dać czas. Łączy je jedno — jakość. Dzięki niej łatwiej pogodzić się z tym, że się starzeją — czasem niszczeją, bo przecież są używane. Nie tracą jednak wartości...
Od stolca do fotela
Kiedy mebel stał się nie tylko użyteczny, ale i piękny? Towarzyszył człowiekowi praktycznie od zawsze. Choćby krzesło — znane było i w Mezopotamii, i w Egipcie. Miało charakter reprezentacyjny, świadczący o randze zasiadającego na nim — a tron był symbolem władzy. Czy było wygodne? Nie miało oparcia, które pojawiło się z czasem — podobnie jak wymyślne formy, zapewniające komfort.
Wiek XVII podporządkował meble dworskiej etykiecie. Wiek XVIII udekorował je. Wiek XIX? To czas, kiedy zwrócono uwagę na potrzeby użytkowników, na ich zdrowie. Stąd spokojniejsza forma, wyprofilowane zaplecki i odpowiednia wysokość poręczy. To wówczas Józef Thonet powyginał drewno bukowe. Jego krzesło stało się najpopularniejszym meblem XX wieku.
Mniej znaczy więcej
Dziś designerzy starają się stworzyć meble, które pasowałyby do każdego wnętrza. Najbardziej zaś do przestronnego... Otwarta przestrzeń inspiruje projektantów. Zapełniają ją meblami, które mimo że określane jako minimalistyczne — nie należą do najmniejszych. Sofy, fotele zajmują coraz więcej miejsca — rozbudowywane o dodatkowe moduły — podnóżki, pufy. Wszystko dla wygody. Co do nich pasuje? Regały i komody, ale oszczędne w formie. Lekkie — wręcz wirtualne. Dodatkowo do salonów coraz częściej zaglądają kuchnie — otwarte, eleganckie, choć funkcjonalne. Na ich pograniczu — meble do jadalni. Krzesła i stół. Niezależnie od wielkości — minimalistyczne — łagodnie łączące dwa wnętrza. Forma prosta, ale wysmakowana, elegancka — nie jest łatwa do uzyskania. Projekt musi być świetny — tylko wówczas podoła wymaganiom odbiorców.
Najlepsze wzory. Pierwsze nazwiska, których sygnatury do dziś wzbudzają pożądanie. Niektórzy historycy na prekursora sztuki minimalistycznej typują Charlesa Rennie Mackintosha. W 1902 r. zaprojektował krzesło... Mebel, który zdominował wnętrze. Linearna bryła, wydłużone oparcie z ortogonalną siatką. Całość pomalowana na czarno. I choć krytycy wytknęli niepraktyczność — do dziś krzesło to zdobi mieszkania koneserów.
Lata 20., szkoła Bauhausu. Projekty Marcela Breuera (krzesło 1922 r.) — geometryczne, o czystej formie i wyliczonych proporcjach. Wedle dewizy warsztatu, w którym powstawały, meble powinny być praktyczne — wytrzymałe, dobrze wyglądające i... tanie. Powinny też nadawać się do... produkcji przemysłowej. Projektanci szukają nowych tworzyw... Pod koniec 1925 r. Breuer sięga po stalowe rurki. Efekt jego współpracy ze ślusarzem — Wassily. Krzesło, które nie wzbudziło zaufania. Dziś stalowe elementy nie wydają się niczym zaskakującym — nie tylko w krzesłach, fotelach czy regałach. Stal wkroczyła np. do kuchni — rozłożyła się na blatach, zamknęła szafki i szuflady zimnymi frontami. Zresztą eksperymenty Breuera nie skończyły się na stali — połączył ją z tkaniną i szkłem. Strukturze mebla nadał lekkości i elastyczności. Wiele z jego konstrukcji znalazło się w produkcji masowej np. firmy Thonet. Może dzięki temu meble zyskały dodatkowe określenie — anonimowych.
Takie też próbował tworzyć Mies van der Rohe — meble i wnętrza dla zamożnego „mieszkańca wielkiego miasta”. I znów mebel do siedzenia. Model MR 10 — z gwintowanych na zimno giętych rurek stalowych, na których rozpiął materiał. Potem MR 20 — z podłokietnikami — oczywiście ze stalowych rurek. Zmieniał tworzywo siedziska — skóra, tkanina i plecionka z wikliny. Również fabryka Thoneta produkowała je masowo. Teraz dzieła autora słów „less means more” (mniej znaczy więcej) — charakteryzujących jego projekty — są dostępne w ofercie najlepszych domów meblowych (w Warszawie m.in. Vitra czy Idea + Forma).
Z biurka arystokraty
Lite drewno — przeważnie jesion, klon, topola, mahoń, orzech i dąb — dokładne ręczne wykonanie. Niepowtarzalne — zaledwie pojedyncze sztuki z udokumentowaną proweniencją. Antyki. A jednak nie zawsze droższe od współczesnych. Dlaczego sofa sygnowana np. nazwiskiem Fendi ceniona jest wyżej od tej datowanej na czasy Marii Teresy. Moda?
Nie wszyscy czują się dobrze w nowoczesnych, choćby ekskluzywnych wnętrzach. Więc wybierają starocie, które dają poczucie stabilności i zakorzenienia w tradycji. Otaczają się luksusowymi meblami, które wcześniej służyły arystokracji. Zresztą — choć to zabawne — w pałacach najłatwiej można znaleźć rachunki... Za nabyte komody, kredensy, fotele czy stoły. Potrafiły przeleżeć w szufladach i wiek. Choć takie rarytasy zdarzają się rzadko — szczególnie w Polsce, gdzie historyczne zawirowania nie sprzyjały ani pałacom (ich wyposażeniu), ani mieszkańcom. A teraz? Osoby, oddające stare meble np. do Desy, potrafią okazać rachunek z lat np. 50. czy 60., świadczące o nabyciu ich... właśnie w Desie.
Szczególną popularnością cieszą się meble do gabinetów — ciężkie masywne biurka, przeszklone szafy biblioteczne. Tak urządzone wnętrza nawiązują do angielskiego stylu klubowego — ciemne drewno, kanapy i fotele tapicerowane lakierowaną, pikowaną skórą. Tajemnica nieustającej popularności starych mebli? Solidność. I wartość. Stały się lokatą kapitału. Chętnie nabywane są przez przedstawicieli korpusu dyplomatycznego czy ekspatów. A po upływie kadencji sprzedawane — zdarza się, że z zyskiem. Koneserzy szukają pojedynczych, oryginalnych egzemplarzy. A przecież bez trudu można osiągnąć podobny efekt, korzystając z mebli stylizowanych, np. henrykowskich. Do ich produkcji stosuje się nowoczesne technologie, zastępujące czasochłonne techniki rękodzielnicze. Efekt — kredensy czy szafy kryją komputery i telewizory.
Style, stylizacje
Stylizacja może oznaczać jedynie zapożyczenie ze wzorów historycznych, cytat, czasem współczesną interpretację. Do prostych współczesnych form dodaje się elementy charakterystyczne dla jakiejś epoki — np. baroku, lub stylu — kolonialnego czy art deco. Meble stylizowane na kolonialne podbiły współczesny rynek (np. sieć Almi Decor). Doskonale pasują do jasnych, współczesnych wnętrz. Jedynie dekoracjne detale — ornamenty czy ażury — świadczą o wpływie kultur Dalekiego Wschodu. Wraz z nimi modne stały się ciemne, egzotyczne gatunki drewna: tek, palisander, venge. Meble przywożone z Indii, Tajlandii czy Chin przeważnie są postarzane iręcznie polerowane.
Jednak mało kto dąży do wiernego odtworzenia wnętrz z epoki. Historia jest inspiracją. Dopuszczalne jest przecież łączenie stylów. Kontrastowe, zaskakujące zestawienia świadczą jedynie o wyobraźni i smaku dekoratora.
Bilet do... klasyki
Dostęp do produktów wysokiej klasy jest coraz prostszy — choć niezaprzeczalnie kosztowny. Jak szybko zestarzeją się najmodniejsze meble — skoro co sezon ogłaszane są nowe prawdy, trendy, tendencje. Zmieniają się kolory, materiały. Pojawiają się nowi projektanci. Czy meble kupione teraz — określane jako awangardowe — staną się klasyką za kilka lat? Nie wszystkie przecież zasługują na miano ponadczasowych, uniwersalnych. Udany przykład sprzed ponad pięćdziesięciu lat... Mrówka Arne Jakobsena (1952 r.) — krzesło, którego oparcie przypomina korpus owada. Uderza prostotą. Jeden kawałek uformowanej sklejki i trzy metalowe nogi. Komfort zawdzięcza kauczukowym podkładkom. W różnych formach — projekt Jakobsena przetrwał do dziś. Pomysł oparł się upływowi czasu. To klasyka funkcjonalności. Krzesła te przecież można przechowywać — wkładając jedno na drugie.
Breuer — który zapoczątkował nowe spojrzenie na meblarstwo — próbował pozbawić swoje konstrukcje indywidualności. Chciał —jak i współcześni projektanci — by jego meble pasowały do każdego wnętrza, by były tylko częścią otoczenia. Z drugiej zaś strony to sposób ich użycia, miał nadawać im znaczenia. Czas zakpił trochę z dążeń do standaryzacji. Pojekty twórców czasów Bauhausu żyją, wykonywane są na nowo — stanowią źródło inspiracji. Wkomponowane we wnętrze nadają mu cech... indywidualnych. To dlatego w swoich kolekcjach chętnie do nich wracają włoskie domy mody meblowej — B&B Italia czy Molteni, a np. Cassino — nawiązuje do kolekcji mebli z lat 70. Charlotte Perriand, współpracowniczki Le Corbusiera. Tej samej, której szezląg do dziś przypisywany jest wielkiemu architektowi.
