Już teraz w Polsce trwale zagrożonych niedoborem wody jest 35 proc. gruntów ornych, a blisko 70 proc. powierzchni użytków zielonych znajduje się na obszarach z jej deficytem. Zmiany klimatyczne i jedne z najniższych powierzchniowych zasobów wodnych w Europie sprawiają, że polskie rolnictwo stanęło przed jednym z największych wyzwań w ostatnich latach — deficytem wody” — piszą autorzy raportu „Analiza kształtowania i wykorzystania zasobów wodnych dla celów rolnictwa i obszarów wiejskich” przygotowanego na zlecenie Fundacji Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej.
Twórcy raportu wskazują, że na potrzeby rolnictwa w Polsce zużywane jest rocznie około 51,4 mld metrów sześciennych wody, czyli ponad 88 proc. całkowitych zasobów wodnych kraju. Aż 75 proc. z nich stanowi woda z opadów atmosferycznych. A to oznacza, że zmiany klimatyczne, w tym susze, mają największe konsekwencje gospodarcze właśnie w sektorze rolniczym oraz społeczne — dla życia mieszkańców wsi.
Gdy brakuje wody
Efektem niedoborów wody powodowanych suszami, które obecnie występują dwukrotnie częściej niż w latach 50. ubiegłego wieku, są potężne straty w produkcji rolnej i pojawiająca się konieczność pomocy państwa poszkodowanym rolnikom. Tylko w latach 2018-2020 Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wypłaciła rekompensaty za szkody w uprawach spowodowane niekorzystnymi zjawiskami pogodowymi w wysokości 4,4 mld zł. Dla przykładu, z powodu suszy w 2018 r., jak podaje Główny Urząd Statystyczny, zbiory zbóż w Polsce ogółem zmniejszyły się w porównaniu z 2017 r. o blisko 16 proc., rzepaku — około 20 proc., ziemniaków — prawie 19 proc.
W związku z coraz częstszym występowaniem ekstremalnych zjawisk atmosferycznych konieczne stają się systemowe zmiany w podejściu do produkcji rolnej i przystosowanie się do zmieniających się warunków środowiskowych.
Skutki niedoboru wody w gruntach rolnych można łagodzić, m.in. dobierając takie gatunki i odmiany roślin, które wykazują większą odporność na suszę i mają krótszy okres wegetacji, a przez to mniejsze zapotrzebowanie na wodę. Dużą rolę odgrywają także odpowiednie zabiegi agrotechniczne, np. zmniejszające parowanie wody z powierzchni gleby, czy też zwiększające infiltrację i retencyjność gleb.
Niezwykle istotne staje się dziś również efektywne i racjonalne korzystanie z zasobów wody dostępnych w gospodarstwie. Służą temu różnego rodzaju przedsięwzięcia retencyjne finansowane m.in. z budżetu Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. W ich realizacji pomaga Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
ARiMR przyjmuje wnioski o pomoc
Rolnicy zainteresowani właśnie taką formą pomocy mają teraz szansę się o nią ubiegać. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa rozpoczęła 29 marca 2022 r. przyjmowanie wniosków o wsparcie finansowe z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 na „Modernizację gospodarstw rolnych” — w obszarze nawadniania w gospodarstwie. Dokumenty można składać do 27 maja 2022 r.
O pomoc może ubiegać się rolnik posiadający gospodarstwo o powierzchni co najmniej 1 ha i nie większej niż 300 ha. Musi być on wpisany do krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Może ewentualnie prowadzić produkcję w zakresie działów specjalnych produkcji rolnej. Dodatkowo rolnik musi udokumentować osiągnięcie przychodu z działalności rolniczej w wysokości co najmniej 5 tys. zł. Warunek ten nie dotyczy rolników, którzy prowadzą działalność rolniczą krócej niż 12 miesięcy przed złożeniem wniosku o pomoc. Natomiast nie ma możliwości, by jeden wniosek o pomoc składała wspólnie grupa rolników, tak jak to jest w przypadku innych inwestycji związanych z modernizacją gospodarstw rolnych.
Co istotne, przyznanie pomocy nie jest uzależnione od wielkości ekonomicznej gospodarstwa czy też zobowiązania do osiągnięcia wzrostu wartości dodanej brutto w gospodarstwie.
Inwestycje ze wsparciem finansowym
Wsparcie można otrzymać na trzy rodzaje inwestycji: wykonanie nowego nawodnienia, ulepszenie istniejącej instalacji nawadniającej oraz jej modernizację wraz z powiększeniem nawadnianego obszaru.
Gdy rolnik ubiega się o dofinansowanie na nawadnianie, powinien: w przypadku ulepszenia istniejących instalacji — doprowadzić do oszczędności wody na poziomie co najmniej 10 proc.; w przypadku powiększenia obszaru nawadniania — wykazać brak znaczącego negatywnego oddziaływania inwestycji na środowisko; w przypadku inwestycji wpływających na jednolite części wód powierzchniowych lub podziemnych, których stan ze względu na ilość wody został w planie gospodarowania wodami w dorzeczu określony jako mniej niż dobry — wykazać faktyczną (efektywną) oszczędność wody. Stąd też każda z inwestycji w nawadnianie musi mieć zainstalowane urządzenie do pomiaru zużycia wody.
Otrzymaną pomoc rolnik może przeznaczyć m.in. na budowę studni i zbiorników; zakup maszyn i urządzeń do poboru, magazynowania, uzdatniania, odzyskiwania lub rozprowadzania wody; nabycie instalacji nawadniających i systemów do sterowania nawadnianiem.
Nawet 100 tys. zł dofinansowania
Wsparcie finansowe na jednego beneficjenta i jedno gospodarstwo wynosi maksymalnie 100 tys. zł w całym okresie realizacji PROW na lata 2014-2020, przy czym refundacji podlega 50 proc. kosztów poniesionych na realizację inwestycji (60 proc. w przypadku młodego rolnika). Minimalny poziom kosztów inwestycji musi być wyższy niż 15 tys. zł.
Planowane przedsięwzięcia trzeba zrealizować jednoetapowo. Zakończenie realizacji inwestycji i złożenie wniosku o płatność powinno nastąpić przed upływem 24 miesięcy od dnia zawarcia umowy o przyznaniu pomocy, lecz nie później niż do 30 czerwca 2025 r.
Realizację inwestycji oraz ponoszenie kosztów kwalifikowanych można rozpocząć „na własne ryzyko” od dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy.
Rolnicy zainteresowani tą formą pomocy mogą składać wnioski w biurach powiatowych i oddziałach regionalnych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do 27 maja 2022 r. Dokumenty można przekazywać osobiście, za pośrednictwem platformy ePUAP, a także wysyłać rejestrowaną przesyłką pocztową nadaną w placówce Poczty Polskiej.
Więcej informacji: na portalu internetowym www.arimr.gov.pl, pod numerem bezpłatnej infolinii 800-38-00-84 oraz w punktach informacyjnych w biurach powiatowych i oddziałach regionalnych ARiMR.
