Rząd w Ottawie sfinansuje 21 projektów, które wykorzystują przedkolonialne prawa Indian, Inuitów i Metysów. Chodzi nie tylko o odtworzenie liczących setki lat praw przechowanych w ustnej tradycji, ale także o zastosowanie ich we współczesnych społecznościach rdzennych mieszkańców Kanady.
Carolyn Bennett, minister ds. relacji między państwem a rdzennymi mieszkańcami, powiedziała, że pierwotni mieszkańcy Kanady mają jedyne w swoim rodzaju rozwiązania prawne, zaś obecny system prawa w Kanadzie powinien „zostać poszerzony i odnowiony, by zapewnić lepszą reprezentację praktyk prawnych rdzennych mieszkańców”.
Wykorzystanie prawnej tradycji było jednym z 94 zaleceń Komisji Prawdy i Pojednania, która w grudniu 2015 r. opublikowała raport o tzw. residential schools, prowadzonych przez różne kościoły chrześcijańskie przymusowych szkołach dla dzieci pierwotnych mieszkańców Kanady. W ciągu 150 lat przeszło ich przez nie ponad 150 tys. Szkoły miały je uczyć nowoczesnego życia, ale stały się miejscami, w których były one wynaradawiane, maltretowane i gwałcone.
Wśród projektów przywracania tradycyjnego prawa w indiańskich, inuickich i metyskich społecznościach jest np. projekt zarządzania połowami łososia według zasad Indian Nuu-chah-nulth w Kolumbii Brytyjskiej. Ich połowy opierały się na uznaniu, że w ekosystemach wszystkie elementy są od siebie zależne. W projekcie chodzi nie tylko o przywrócenie historycznej wiedzy o zasadach, ale zastosowanie ich do nowoczesnego rybołówstwa. Projekt związany z plemionami Behdzi Adha na Terytoriach Północno-Zachodnich dotyczy polowania na karibu. Również tam chodzi o odtworzenie wiedzy o tradycji i przełożenie jej na obowiązujące prawo. Indianie Atikamekw w Quebecu natomiast będą mogli wykorzystywać tradycyjne prawo w sprawach rodzinnych.
Indianie Dene na Terytoriach Północno-Zachodnich zamierzają stworzyć całą infrastrukturę prawną, wliczając w to napisanie lokalnej konstytucji. Dla Polaków pisane prawa Indian Dene mogą stanowić lingwistyczną ciekawostkę. W skład rodziny języków na-dene wchodzi np. nawaho, ten sam, którego używali indiańscy szyfranci podczas drugiej wojny światowej, zaś do łacińskiej transkrypcji języka dene używa się liter znanych z polskiej ortografii: „ą” i „ł”.
Rząd sfinansuje też kilka projektów uniwersyteckich. Indianie Shuswap np. wspólnie z katedrą badań nad prawem rdzennych mieszkańców na Uniwersytecie Victorii skatalogują wiedzę o swoim systemie prawnym, aby powrócić do jego stosowania. Podobny projekt będzie prowadzony na Uniwersytecie Alberty. Uniwersytet Laval w Quebecu natomiast wesprze odtwarzanie tradycyjnych praw Inuitów i będzie szkolił w ich stosowaniu.
System prawny Kanady stwarza przestrzeń dla przedkolonialnego prawa od 1996 r., nakazując brać pod uwagę pochodzenie etniczne i zalecając stosowanie kar innych niż więzienie.
[DI, PAP]