Ostatnie wydarzenia na rynkach surowców ropopochodnych, a szczególnie gazu ziemnego, dowiodły, w jak dużym stopniu nasza gospodarka jest uzależniona od jednego dostawcy. Kolejne rządy posługiwały się dość modnym słowem „dywersyfikacja”, jednak żaden z nich nie zrobił nic dla uniezależnienia polskiej gospodarki od dostaw z jednego źródła. Ostatni kryzys i ograniczenie dostaw miały charakter polityczny i zupełnie niezależny od Polski. Rozpoczął dyskusję na temat dywersyfikacji źródeł dostaw oraz poszukiwania wśród krajów europejskich partnerów, którzy mogliby zagwarantować ciągłość dostaw.
Z jednej strony, działania te umacniają pozycję Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa jako monopolisty dbającego o bezpieczeństwo energetyczne kraju, z drugiej — jesteśmy zobowiązani na podstawie istniejących rozwiązań prawnych do wdrożenia zasady TPA (ang. Third Part Access), czyli aktywnego udziału odbiorców w rynku, polegającego w praktyce na wyborze przez nich dostawców gazu. Zasada ta, poza możliwością wyboru przez odbiorcę tańszego dostawcy, dałaby możliwość pojawienia się na rynku innych dostawców niż istniejący monopoliści, a w konsekwencji — dywersyfikacji dostawców. Niestety, nic nie wskazuje na to, że nowe prawo w sposób rewolucyjny zmieni rynek gazu ziemnego w Polsce, ponieważ nasz system gazociągów jest nieprzystosowany do takiej dywersyfikacji.
Teoretycznie musiałby się pojawić podmiot z gazem tańszym niż ten kupowany przez PGNiG od Gazpromu, w którego interesie nie jest poszukiwanie nowych odbiorców na terenie, na którym istnieje już dostawca sprzedający ich produkt. Nie zwiększyłoby to wolumenu, więc po co sprzedawać tyle samo, ale taniej? Poszukiwanie dostawców w krajach byłego ZSRR nie ma uzasadnienia ani z powodów logistycznych, ani ekonomicznych. Krajowy system rurociągów nie jest przystosowany do jego zasilania z innych źródeł niż z kierunku wschodniego. Możliwości przesyłu z innych krajów spełniają raczej rolę „zaworu bezpieczeństwa”, więc poszukiwanie nowych kierunków dostaw jest praktycznie niemożliwe z powodów technicznych.
Oczywiścieistnieje możliwość transportu skroplonego gazu ziemnego drogą morską, jednakże wymaga to dużych nakładów inwestycyjnych w infrastrukturę. Otwarta pozostaje kwestia dostępu do sieci przesyłowej, którą obecnie zarządza spółka OGP Gaz-System, powstała z dawnych struktur PGNiG, będąca podmiotem nie powiązanym kapitałowo z PGNiG. Nie wiadomo, jaka będzie jego polityka dostępu do sieci przesyłowych wobec nowych podmiotów oferujących gaz ziemny, jeśli się takie pojawią. Dziś możliwość zakupu gazu spoza grupy PGNiG mają tylko najwięksi odbiorcy, od lipca 2007 r. zasada TPA obejmie wszystkich odbiorców. Dziś skorzystało z niej zaledwie kilku.
W dyskusji na temat bezpieczeństwa energetycznego kraju nikt nie dostrzega problemu wynikającego z faktu, że rozpoczęła się walka o nośnik energii, który zaczyna przegrywać w konkurencji cenowej z innymi mediami. Wzrastająca cena baryłki ropy na giełdach światowych spowodowała podniesienie cen surowców ropopochodnych, w tym także gazu ziemnego. W Polsce Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo po raz kolejny z początkiem tego roku podniosło ceny na paliwa gazowe.
Obecnie zwrot z każdej inwestycji oparty na wykorzystaniu gazu ziemnego staje pod wielkim znakiem zapytania z powodu niepewności cen tego nośnika w przyszłości. Dlatego właśnie gaz ziemny zaczyna przegrywać rywalizację z innymi nośnikami energii, a nie z powodu niebezpieczeństwa ewentualnych przerw w dostawach spowodowanych brakiem dywersyfikacji dostawców. Oczywiście nie wywoła to nagłego spadku zużycia gazu ziemnego w Polsce, jednakże może zahamować jego przyrost, poprzez wybór przez potencjalnych odbiorców innych nośników. Dotychczas gaz ziemny był postrzegany jako tanie, ekologiczne źródło energii. Teraz już na pewno nie „tanie”.
Maciej Lipiński, doradca w spółce RadPol