Dotąd zasady rachunkowości stosowane przez spółki energetyczne wynikały z przepisów prawa... podatkowego. MSSF wszystko zmienią.
Coraz więcej spółek jest notowanych na kilku giełdach na świecie i zgodnie z odpowiednimi standardami raportuje do komisji tych giełd. Wyniki raportowane do poszczególnych komisji mogą różnić się od siebie.
Jak więc inwestor, działający w środowisku międzynarodowym, może porównać wyniki spółek mających siedziby w różnych częściach świata?
Od stycznia
Naprzeciw tym oczekiwaniom wyszły regulacje UE, które dyrektywą nr 1606/2002 z 19 lipca 2002 r. zobowiązały spółki giełdowe, notowane na rynkach unijnych, do sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Sprawo- zdawczości Finansowej (MSSF). Wymóg ten został też przyjęty przez polską ustawę o rachunkowości — będzie obowiązywał od stycznia 2005 r. Jakie to ma znaczenie dla naszych spółek energetycznych, stojących przed prywatyzacją? Czy wpłynie na zasady ich funkcjonowania? Czy przyszłe wyniki polskich spółek energetycznych będą się różnić od obecnych? Odpowiedź na te i inne pytania daje bliższe przyjrzenie się MSSF.
Czego chcą inwestorzy?
MSSF kładą duży nacisk na dostarczenie informacji rynkom kapitałowym. Zgodnie z tymi standardami, zasada kosztu historycznego w wielu przypadkach ustępuje zasadzie wartości godziwej. Należy podkreślić, że polskie firmy są w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do spółek innych krajów UE, gdyż nasze zasady rachunkowości w większości przypadków są zbieżne z MSSF.
Nie powinny jednak spoczywać na laurach — różnice zasad rachunkowości mogą wpłynąć na pozycję finansową i wyniki osiągane przez nasze firmy energetyczne.
Spójrzmy choćby na zasady dotyczące środków trwałych, stanowiących istotny element bilansu przedsiębiorstw energetycznych.
Szczegóły, szczegóły...
W spółkach branży energetycznej księgowość środków trwałych była traktowana trochę po macoszemu. Przez lata zasady rachunkowości stosowane przez te spółki wynikały z przepisów prawa... podatkowego. Dodatkowym utrudnieniem, wynikającym ze specyfiki prowadzonej działalności, była i jest w dalszym ciągu możliwość jednoznacznego określenia zdarzeń gospodarczych. Konia z rzędem ekspertowi, który w tej branży odróżni remont od modernizacji. Jeśli dodamy do tego nie zawsze spójne w branży ujęcie kosztów finansowych czy innych składników kapitalizowanych w wartości środków trwałych, przypomnimy sobie zasady indeksacji ich wartości i kryteria leasingu finansowego, stwierdzimy, iż odtworzenie prawidłowej wartości brutto środków trwałych wydaje się niemożliwe. A to połowa pracy, bowiem od kilku lat mamy w ustawie o rachunkowości zapisaną zasadę amortyzacji zgodnej z okresem ekonomicznej użyteczności środka trwałego. Jak wielu dyrektorów finansowych polskich przedsiębiorstw energetycznych mogłoby powiedzieć, że stosuje tę zasadę? A przecież jest to wymóg polskich zasad rachunkowości — MSSF są bardziej szczegółowe.
...i jeszcze raz
Polskie spółki będą musiały się zmierzyć nie tylko z zasadami opisanymi powyżej, ale też z rachunkowością komponentów, kosztami demontażu, rekultywacji terenu, testami na trwałą utratę wartości, nieruchomościami inwestycyjnymi, środkami trwałymi otrzymanymi nieodpłatnie i innymi kwestiami opisanymi w MSSF. Środki trwałe i amortyzacja to jeden z elementów, który może się gruntownie zmienić w sprawozdaniach finansowych spółek energetycznych (nie wspominając już o większym zakresie ujawnień wymaganym przez MSSF). A jeśli przyjrzymy się... rozpoznawaniu przychodów — czy znajdziemy wiele polskich spółek dystrybucyjnych szacujących przychody z tytułu taryfy G? A to podstawowa zasada rachunkowości — wpływa na cały rachunek wyników. Sposób traktowania opłat za przyłączenie do sieci w spółkach dystrybucyjnych czy metod wyceny i prezentacji zapasów w elektrowniach także będzie wymagał zastanowienia w podmiotach adoptujących MSSF. A wyodrębnienie i wycena instrumentów finansowych, umowy spełniające kryterium leasingu finansowego, podatek odroczony...
Odczuwanie standardu
Prawidłowe ujęcie procesów konsolidacyjnych w księgach nowych koncernów będzie nie lada wyzwaniem dla niejednego dyrektora finansowego. Przedsiębiorstwa zamierzające wejść w najbliższym czasie na giełdę powinny pamiętać, że zmianie ulegną nie tylko bieżące dane finansowe, ale też historyczne dane porównywalne.
Wdrożenie MSSF jako głównej zasady rachunkowości będzie miało wpływ na system księgowości i sprawozdawczości finansowej oraz na systemy sprawozdawczości zarządczej, a więc na decyzje gospodarcze zarządów. Trudno przecenić wpływ MSSF na relacje spółek z akcjonariuszami, potencjalnymi inwestorami czy kredytodawcami. Przecież nawet drobne zmiany rachunkowości mogą drastycznie wpłynąć na warunki zawarte w umowach kredytowych. Wpływ ten odczują pracownicy spółek, których wynagrodzenie — zwłaszcza w sektorze energetycznym — jest uzależnione od wyników finansowych firmy swoich pracodawców.
Piotr Piela, partner, dyrektor grupy energetycznej Ernst & Young
Jarosław Wajer, menedżer, grupa energetyczna Ernst & Young