Historia Cytadeli Warszawskiej sięga początku XIX w. Twierdza została zbudowana na rozkaz cara Mikołaja I po stłumieniu powstania listopadowego. Przez około 200 lat fortyfikacje były terenem wydzielonym z tkanki miejskiej i zamkniętym dla mieszkańców. Za wysokimi, ceglanymi murami zachował się jednak rozległy teren zielony o powierzchni 32 ha. To właśnie tu powstaje kompleks muzealny złożony z trzech brył – siedziby Muzeum Historii Polski (MHP) oraz dwóch gmachów Muzeum Wojska Polskiego (MWP).
Czołgiem po elewacji
Już niebawem swoje podwoje dla zwiedzających otworzy pierwszy budynek MWP.
- Muzeum Wojska Polskiego ustanowił dekretem Józef Piłsudski w 1920 r. Nigdy nie miało ono jednak własnej siedziby - wynajmowało przestrzeń w gmachu Muzeum Narodowego. Teraz wreszcie doczekało się swojego miejsca – mówi Marta Sękulska-Wrońska, architektka z pracowni WXCA, która odpowiada za projekt kompleksu muzealnego.
Pierwszy obiekt MWP zbudowano z barwionego betonu architektonicznego, który przywodzi na myśl ceglane mury Cytadeli Warszawskiej.
– Budynek wydaje się mocno niedostępny z zewnątrz, ponieważ chroni bardzo ważne eksponaty, opowiadające historię Polski przez pryzmat wojen. Aby przełamać ciężki charakter tego obiektu, zaprojektowaliśmy przestrzenny wzór, zwany szewronem, który jest widoczny na elewacji. Może się on kojarzyć z motywami wojskowymi, np. piórami łopoczącymi na skrzydłach husarzy albo ze sznurami generalskimi. Kiedyś usłyszałem też, że elewacja wygląda jakby była “rozjechana” przez czołgi. Żadnej z tych interpretacji nie negujemy ani nie potwierdzamy, dajemy wolną rękę odwiedzającym – mówi Paweł Wolanin, architekt z pracowni WXCA.
Budynek MWP składa się z ośmiu bloków. Cztery są przeznaczone na ekspozycję stałą. Trzy z nich będą prezentowały historię oręża polskiego od początków państwowości aż do zakończenia II Wojny Światowej. W czwartym bloku pojawi się ekspozycja broni orientalnej.
– W sali piątej będą prezentowane ekspozycje czasowe, które mają być pretekstem do tego, by odwiedzać muzeum częściej niż raz na kilka lat. Pozostałe bloki będą miały charakter: usługowo-biurowy, techniczno-magazynowy i audiowizualny – zapowiada Paweł Wolanin.
Gmachy Muzeum Wojska Polskiego będą się znajdowały naprzeciwko siebie, domykając reprezentacyjny plac Gwardii. Układ ten nawiązuje do pierwotnego układu urbanistycznego koszar polskiej Gwardii Pieszej Koronnej sprzed dwóch wieków.
Nowe budynki będzie otaczał rozległy park.
– Zabudowania i teren zielony zostały potraktowane jako nierozerwalna całość. Tak właśnie rozumiemy pojęcie „parku muzeów” - dodaje Paweł Wolanin.
Zmienne jak historia
Pełną parą idą także prace nad Muzeum Historii Polski. Fasada tego budynku została wyłożona marmurowymi płytami. Każda z nich jest inna, niepowtarzalna, tak jak cała historia, składająca się z unikalnych, jednostkowych zdarzeń.
W MHP - poza częścią ekspozycyjną oraz pomieszczeniami do przechowywania i konserwacji artefaktów - znajdą się również liczne przestrzenie o funkcji kulturalnej: sala koncertowa na 600 osób, sala projekcyjno-teatralna, biblioteka, sale konferencyjne i edukacyjne, a także taras z widokiem na Warszawę.
- Plan wnętrza zaprojektowaliśmy tak, by przemieszczanie się między poszczególnymi blokami przywodziło na myśl przepływanie wewnątrz kamiennej, monolitycznej bryły, wkraczanie w głąb historii i odkrywania jej wielowymiarowości – opowiada Marta Sękulska-Wrońska.
MHP zajmie niemal 45 tys. m kw. i ma przyjmować około 500 tys. gości rocznie
Bieg z przeszkodami.
Jak tłumaczy Marta Sękulska-Wrońska, realizacja kompleksu była wyjątkowo karkołomna.
- Konkurs wygraliśmy w 2009 r., a w 2013 r. uzyskaliśmy pozwolenie na budowę. Mieliśmy zielone światło zarówno na nowe obiekty, jak i adaptacje budynków historycznych. W 2014 r. doszło jednak do ataku Rosji na Krym. W Polsce zwiększono wtedy wydatki na obronność państwa. Budżet na kompleks muzealny został okrojony do 1/3, co nie pozwoliłby na zrealizowanie nawet jednego budynku – mówi Marta Sękulska-Wrońska.
Zawirowania spowodowały, że w latach 2014-15 doszło do przerwy w projektowaniu. Następnie prace ruszyły pełną parą. Obecnie są na ukończeniu.
Pierwszy budynek Muzeum Wojska Polskiego zostanie oddany do użytku już 13 sierpnia 2023 r. Oficjalne otwarcie Muzeum Historii Polski zaplanowano natomiast na koniec września 2023 r.