KOMENTARZ EKSPERTÓW
Coraz częściej potrzeba pozyskania wykwalifikowanej kadry pracowniczej zmusza pracodawców do ponoszenia wysokich kosztów szkoleń specjalistycznych. Koszt takich kursów oraz rotacja najlepszych pracowników skłania pracodawców do podejmowania działań zabezpieczających ich przed utratą wykwalifikowanej kadry. W tym celu pracodawcy podpisują z pracownikami umowy, w których zobowiązują ich do pokrycia kosztów odbytych szkoleń w przypadku rozwiązania umowy o pracę przed upływem ustalonego terminu (dalej: Umowa).
Pojawia się wiele wątpliwości dotyczących rozliczenia tego rodzaju umów na gruncie podatku VAT. W przypadku ponoszenia wyłącznie przez pracodawcę kosztów szkoleń specjalistycznych, które są niezbędne pracownikowi do wykonywania obowiązków służbowych, nie powinno być wątpliwości. Dla celów VAT uznaje się bowiem, że pracodawca nabywa usługi szkoleniowe w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, a następnie świadczy je pracownikowi nieodpłatnie. Z uwagi na to, że usługi szkoleniowe świadczone są na cele służbowe pracownika, pracodawca nie ma co do zasady obowiązku opodatkowania ich podatkiem VAT.
Pomimo że ustawa o VAT nie reguluje tego zagadnienia bezpośrednio, inne skutki na gruncie VAT zaistnieją, gdy pracownik zrezygnuje z pracy i będzie zobowiązany do zapłaty na rzecz pracodawcy określonej kwoty pieniężnej (równowartość ceny
za szkolenie). Bardzo często nie jest to płatność dokonana zaraz po odbyciu szkolenia, ale dopiero po upływie długiego czasu (nawet kilku lat). Wystąpi ona bowiem dopiero w sytuacji, gdy pracownik zrezygnuje z pracy w określonym czasie. Aby uznać, że taka płatność ma charakter zapłaty za świadczoną usługę, musi wystąpić między nimi bezpośredni związek, którego wskazanie bardzo często budzi wątpliwości wśród pracodawców. Potęguje je dodatkowo fakt, że jedynie ziszczenie się zapisów Umowy (rezygnacja z pracy w określonym terminie) stanowi przesłankę do wskazania tego związku. Brak możliwości powiązania płatności z udziałem w szkoleniu powoduje, że płatność dokonana przez pracownika może zostać uznana za odrębną od zrealizowanej usługi i jako taka nie stanowi wynagrodzenia za nią. Wówczas w wyniku rezygnacji pracownika z pracy po stronie pracodawcy powstanie szkoda (strata środków finansowych oraz utracone korzyści).
Istnieją zatem argumenty przemawiające za uznaniem, że kwota otrzymana przez pracodawcę od pracownika ma na celu zrekompensowanie szkody powstałej po jego stronie. W takiej sytuacji płatność dokonana przez pracownika może mieć charakter odszkodowawczy i nie będzie podlegała opodatkowaniu VAT. Kluczowe są jednak postanowienia Umowy. Wprowadzając system szkoleń pracowniczych, warto precyzyjnie określić warunki, na jakich będą one realizowane. Należy uwzględnić przede wszystkim charakter ewentualnej płatności, do jakiej może zostać zobowiązany pracownik w związku z rezygnacją z pracy w określonym terminie. Biorąc jednak pod uwagę, że brak opodatkowania VAT płatności określonej w Umowie nie wynika wprost ani z przepisów ustawy o VAT, ani z ugruntowanej linii interpretacyjnej ministra finansów, jego bezpieczna podatkowo implementacja wymaga zabezpieczenia w drodze wniosku o interpretację indywidualną.