W sytuacji gdy dochody gmin są znacznie niższe od niezbędnych wydatków, samorządy poszukują nowych źródeł finansowania. Jednym ze sposobów jest emisja obligacji gminnych. Umożliwiają to ustawy o samorządach gminnych, powiatowych, o finansach publicznych i ustawa o obligacjach.
Dużym doświadczeniem w emisji obligacji może pochwalić się Lublin. W 2001 r. gmina wyemitowała drugą edycję obligacji. Pierwsza (w latach 1996-2000) opiewała na kwotę 90 mln zł (1000 zł za obligację), a termin wykupu obligacji wynosił rok, 3 lata i 5 lat. W obu przypadkach ofertę skierowano zarówno do klientów indywidualnych jak i do dużych przedsiębiorstw. Na lata 2001-04 Lublin planuje emisję obligacji o łącznej wartości 100 mln zł. Termin wykupu papierów wartościowych każdej z czterech transz upływa po 5 latach. Uzyskane w ten sposób środki przeznaczane są na budowę i utrzymanie dróg gminnych.
— Całe przedsięwzięcie oceniam pozytywnie. Z emisji uzyskaliśmy zakładane kwoty i sfinansowaliśmy planowane inwestycje — mówi Irena Szumlak, skarbnik miasta Lublin.
Kierowana przez Jerzego Smoczyńskiego gmina Białołęka również planuje emisję obligacji. Łączna ich wartość sięgnie 30 mln zł (100 zł za obligację). Uzyskane w ten sposób środki mają wesprzeć inwestycje obliczone na 47 mln zł.
Planując wartość emisji obligacji, władze gmin powinny przede wszystkim oszacować możliwości ich wykupu. Jerzy Smoczyński ocenia, iż liczba mieszkańców Białołęki w ciągu najbliższych 5 lat zwiększy się o 20 tys., a być może nawet o 50 tys. Szacunki te opiera na prognozach, według których w ciągu kilkunastu najbliższych lat blisko 8 mln mieszkańców małych miejscowości przeprowadzi się do dużych aglomeracji miejskich. Wraz z napływem nowych mieszkańców wzrośnie dochód gminy z podatków od osób fizycznych. W 2001 r. wyniósł on około 32 mln zł, a samorządowcy oczekują, że w ciągu 5 lat może wzrosnąć nawet o 16 mln. Wykup zacznie się dopiero po 5 latach, a w ciągu tego okresu gmina zdoła przeprowadzić inwestycje. Dodatkowe dochody od osób fizycznych pozwolą na wykup obligacji i utrzymanie szkół
— Gdy sytuacja na rynku pracy nie jest zadowalająca to opłaca się zainwestować kwotę 47 mln zł, tak aby pozwoliła stworzyć miejsca pracy dla mieszkańców naszej gminy —twierdzi Jerzy Smoczyński.
Umiejętne zainwestowanie wpływów uzyskanych ze sprzedaży obligacji pozwoli nie tylko rozwinąć gminę i po pięciu, sześciu lub siedmiu latach wykupić obligacje, ale być może także zwiększyć jej budżet.
Proces emisji obligacji nie jest skomplikowany. Rada gminy musi podjąć uchwałę o emisji, która następnie zostaje skierowana do Regionalnej Izby Obrachunkowej. Jeżeli ta nie zgłosi zastrzeżeń, to po miesiącu uchwała jest automatycznie zatwierdzana. Jedną z ostatnich kwestii pozostaje wybór (w drodze przetargu) banku, który będzie zajmował się dystrybucją obligacji. Wybrana jednostka gwarantuje dotarcie z papierami wartościowymi do nabywców, ich rozprowadzenie oraz uregulowanie wszelkich kwestii prawnych.
O ile w przypadku Lublina przygotowaniem projektu emisji i analizą potrzeb budżetowych zajmowali się tylko pracownicy gminy, o tyle Białołęka postanowiła skorzystać z pomocy firmy konsultingowej. Także podejście do nabywcy może być różne. Białołęka planuje przeznaczyć obligacje w pierwszej kolejności dla instytucji, które gwarantują wpływy do budżetu. Klienci indywidualni będą mogli nabyć je na rynku wtórnym.