Spółki dystrybucyjne są zintegrowane pionowo. Czyli realizują co najmniej po jednej z funkcji przesyłania lub dystrybucji i wytwarzania lub dostarczania energii.
Wydzielenie zarządcze (organizacyjne) Operatora Systemu Dystrybucyjnego oznacza wydzielenie obszaru zarządzania z odpowiedzialnością za działanie, zapewnianie konserwacji i, jeśli konieczne, rozwój systemu dystrybucyjnego na danym obszarze, a także za zapewnianie długoterminowej sprawności systemu do spełnienia uzasadnionych wymogów dotyczących dystrybucji energii elektrycznej (obowiązek przyłączania i dostępu do ich sieci według ustalonych warunków i taryf).
Cel wydzielenia OSD sprowadza się do rozdzielenia tej działalności, która ze swojej natury wykonywana będzie w warunkach naturalnego monopolu od działalności, która powinna być prowadzona na rynku konkurencyjnym. Innymi słowy, sam fakt, że w ramach jednego przedsiębiorstwa prowadzona jest zarówno działalność sieciowa, jak i działalność w zakresie wytwarzania/handlu energią, nie powinien w najmniejszym nawet stopniu prowadzić do uprzywilejowania tych rodzajów działalności w stosunku do działalności konkurentów nie wchodzących w skład przedsiębiorstwa zintegrowanego. W celu zapewnienia niedyskryminacyjnego traktowania podmiotów przewiduje się wdrożenie specjalnych działań w ramach tak zwanego programu zgodności.
Nie ulega wątpliwości, że OSD musi funkcjonować jako wyodrębniona jednostka organizacyjna. Jak się wydaje, w realiach polskich optymalną prawnie formą wydzielenia OSD jest utworzenie oddziału spółki bądź wydzielenie OSD w formie zakładu (może przyjąć formę odrębnego przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym bądź zorganizowaną część przedsiębiorstwa). OSD powinien stanowić „centrum zysku”, co oznacza jednostkę organizacyjną funkcjonującą w ramach przedsiębiorstwa, dla której określa się odrębnie zarówno przychody, jak i koszty, tak że możliwe jest określenie jej rentowności. Zgodnie z wymogami dyrektywy, OSD powinien jednocześnie zostać wyposażony w środki finansowe, techniczne, personel itp., niezbędne dla realizacji zadań operatora.
Przekształcenie spółek dystrybucyjnych może opierać się na rożnych modelach. Model struktury funkcjonalnej, gdzie poszczególne piony organizacyjne są wyspecjalizowane w szczegółowych funkcjach, funkcje te zaś nie są powielane w różnych pionach, wzmacnia efekty synergii, co pozwala na uniknięcie zbędnych kosztów stałych. Model struktury dywizjonalnej polega na przypisaniu całego majątku dystrybucyjnego struktury OSD wraz z pracownikami obsługującymi ten majątek. Jednocześnie jednak, także i w spółce będą istniały inne struktury zajmujące się majątkiem „niesieciowym”, więc pewne koszty stałe będą powielane. Możliwe jest zastosowanie modeli pośrednich hybrydowych.
Planując działania restrukturyzacyjne zmierzające do wydzielenia OSD należy wziąć pod uwagę następujące aspekty: minimalny wpływ na poprawną realizację bieżących funkcji spółek, zachowanie efektywności działania OSD. Brak doświadczeń w omawianym obszarze i brak jasności co do rozwiązań, jakie ostatecznie zostaną przyjęte w przepisach prawa, skłaniają do zaplanowania w pierwszym etapie pewnego minimum niezbędnych działań.
Należy jednocześnie przyjąć, że istnienie określonych kompetencji OSD nie wyklucza konsultacji między osobami odpowiedzialnym za zarządzanie OSD i zarządem spółki (właściciela majątku).
Podsumowując, należy zawsze pamiętać o dwóch podstawowych aspektach przekształceń organizacyjnych — efektywności oraz właściwym zagospodarowaniu umiejętności i doświadczenia wszystkich pracowników obecnej spółki.
Jerzy Andruszkiewicz, członek zarządu Polskiego Towarzystwa Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej