Rząd szykuje się do skutecznej obrony interesów skarbu państwa i ograniczenia strat budżetu z tytułu wypłacanych odszkodowań.
31 sierpnia Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Zadaniem tej instytucji będzie dążenie do minimalizowania strat budżetu państwa.
— Powołanie prokuratorii jest konieczne, ponieważ urzędy i instytucje państwowe napotykają coraz większe trudności z powodu rozchwianego prawa, są olbrzymie powikłania w sferze stosunków własnościowych oraz narastają roszczenia wobec skarbu państwa. Prokuratoria ma zapobiegać tym negatywnym zjawiskom i ma być skutecznym narzędziem wspomagającym naprawę finansów publicznych — wyjaśnia Ryszard Tupin, dyrektor departamentu prawnego resortu skarbu.
Pomysł rządu nieprzypadkowo zbiega się z wejściem w życie 1 września przepisów ułatwiających dochodzenie odszkodowań od skarbu państwa (SP). Projekt mówi, że prokuratoria zacznie działać 1 stycznia 2005 r. Wtedy też wchodzą regulacje o wiążących interpretacjach prawa podatkowego. Budżet będzie więc potrzebował silnego obrońcy.
Armia prawników
Obecnie w procesach sądowych interesów skarbu bronią radcy prawni poszczególnych ministerstw i urzędów. Sporządzanie ekspertyz prawnych zlecane jest też kancelariom prawnym. Rząd chce z nich zrezygnować z powodu zbyt wysokich kosztów.
— Kancelarie pobierają wysokie honoraria. Według raportu NIK, co najmniej 200-300 USD za godzinę. Obecny system ochrony budżetu nie jest tani ani nie zabezpiecza należycie interesów skarbu państwa. Straty budżetu z tego powodu oraz niekorzystnie zawartych umów czy też przegranych procesów sądowych są niepoliczalne. Fala procesów o odszkodowania narasta, a państwo wiele z nich przegrywa — dodaje Ryszard Tupin.
Prawnicy prokuratorii będą bronić interesów państwa w sądach polskich i międzynarodowych. Z urzędu przejmą wszystkie sprawy o wartości przedmiotu sporu powyżej 1 mln zł. Sprawy „tańsze” także, jeżeli będą skomplikowane. Na wniosek różnych ministerstw i urzędów będą wydawać opinie prawne oraz udzielać porad. Należy spodziewać się, że szczególnie Ministerstwo Finansów oraz urzędy skarbowe ochoczo będą się z nimi konsultować przy wydawaniu wiążących interpretacji przepisów. Prokuratoria będzie też opracowywać projekty ustaw dotyczących interesów majątkowych państwa. Przejrzy umowy zawierane przez SP pod kątem ich zgodności z prawem i zabezpieczeniem praw oraz interesów skarbu, szczególnie prywatyzacyjne i dotyczące zamówień publicznych.
To jest konieczne
Zdaniem Jana Stefanowicza, eksperta Business Centre Club, powołanie prokuratorii to dobry pomysł.
— Teraz tak naprawdę nie ma komu dochodzić przed sądami interesów skarbu. Same przepisy nie wystarczą. System nie jest szczelny i pieniądze publiczne rozpływają się. Ważne jest to, że prokuratoria będzie mogła dochodzić od urzędników naprawienia szkody wyrządzonej z ich winy skarbowi. Może to spowoduje, że będą wydawać decyzje zgodne z prawem i państwo nie będzie musiało wypłacać tyle odszkodowań — mówi Jan Stefanowicz.
Ministerstwo skarbu poinformowało nas, że na dzień dzisiejszy w Polsce toczy się ponad 42 tys. procesów sądowych ze skarbem państwa (za granicą 233). Roszczenia obywateli i firm opiewają na łączną kwotę około 11,4 mld zł. 27,5 tys. sporów dotyczy kwot poniżej 1 mln zł (550 — powyżej 4 mln zł).