Polski Koncern Naftowy ORLEN S.A. jest jednym z największych kompleksów rafineryjno-petrochemicznych w Europie Środkowej. W skład Grupy PKN ORLEN wchodzi obecnie kilkadziesiąt spółek prawa handlowego między innymi: Unipetrol a. s., Basell ORLEN Polyolefins Sp. z o.o., ORLEN Deutschland, ZA Anwil SA, IKS „Solino” SA, ORLEN Oil Sp. z o.o. oraz rafinerie w Trzebini i Jedliczach. Koncern wraz ze spółkami Grupy Kapitałowej zatrudnia ok. 20 000 pracowników.
PKN ORLEN posiada największą w regionie sieć 2 700 stacji paliwowych zlokalizowanych w Polsce, Niemczech i Czechach. Zapleczem sieci detalicznej jest efektywna infrastruktura logistyczna składająca się z baz magazynowych i sieci rurociągów. Kompleks produkcyjny w Płocku zaliczany jest do najnowocześniejszych i najefektywniejszych tego typu obiektów w Europie.
Od 1999 r. akcje PKN ORLEN notowane są na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie oraz w formie Globalnych Kwitów Depozytowych (GDR) na London Stock Exchange. Obrót kwitami depozytowymi ma miejsce również w USA na pozagiełdowym rynku OTC.
ROK ZMIAN
Strategia na lata 2005-2009, którą spółka ogłosiła na początku 2005 roku zakładała przede wszystkim poprawę efektywności oraz realizację tych inwestycji, które zapewnią wysoką stopę zwrotu. W oparciu o wyniki rozszerzonego audytu podjęto szereg działań zmierzających do poprawy sytuacji w której znajdowała się spółka. Przeprowadzono restrukturyzację zatrudnienia, wprowadzono nowy system rekrutacji, oceny pracowników, a także motywowania kadry menadżerskiej.
Konsekwentne wdrażanie nakreślonej strategii przyniosło wymierne efekty. O 3,8% zredukowane zostały koszty stałe (wyłączając Unipetrol), a koszty wynagrodzeń w spółce-matce zmniejszyły się o 5% (przy spadku zatrudnienia o 5,7%). Zakończono realizację trzyletniego Kompleksowego Programu Redukcji Kosztów Operacyjnych. Efekty programu przekroczyły o ponad 10% planowany cel osiągając poziom 882 mln zł. Takie wyniki pozwalają z optymizmem patrzeć na założenia nowego programu oszczędnościowego — OPTIMA, który jest wdrażany od początku 2006 roku.
Ubiegły rok to nie tylko cięcia i oszczędności, ale również wielkie i ważne inwestycje. Zgodnie z planem uruchomiono po modernizacji instalację w płockiej wytwórni Olefin II, jak również dwie — jedne z największych na świecie — instalacje do produkcji poliolefin w zakładzie Basell ORLEN Polyolefins. Dzięki realizacji projektu modernizacyjnego w wytwórni Olefin II — jednego z najbardziej złożonych technologicznie zadań inwestycyjnych ostatnich lat, koncern podwoił swoją zdolność produkcji etylenu oraz propylenu. Pełne wykorzystanie tych mocy produkcyjnych nastąpi w 2006 roku. Mimo, że modernizacja wymusiła postój w produkcji, to i tak udało się uzyskać wzrost wolumenu sprzedaży w segmencie petrochemicznym o ok. 28% w stosunku do 2004 roku (uwzględniając konsolidację Unipetrol). Ten segment w 2005 roku wypracował zysk operacyjny na poziomie 895 mln (w tym efekt konsolidacji Unipetrolu 105 mln zł), przy 881 mln zł zysku w 2004 roku. Dynamika wzrostu przychodów dla obszaru petrochemii wyniosła 10 % (bez Unipetrolu).
Szeregu inwestycji dokonano również w sektorze rafineryjnym: zmodernizowano instalację Ekstrakcji Aromatów w Zakładzie Produkcyjnym w Płocku, dzięki czemu możliwe będzie optymalne wykorzystanie potencjału produkcji związków aromatycznych, takich jak: benzen, toluen czy ksyleny. W trakcie budowy jest instalacja Odsiarczania Benzyny Krakingowej, która jest niezbędna, by produkować tzw. benzyny bezsiarkowe, czyli o zawartości siarki poniżej 10 ppm, a takie będą wymagane w Unii Europejskiej od 2009 roku. Nie dziwi więc tytuł Najlepszej Rafinerii 2005 roku dla płockiego zakładu przyznany przez World Refining Association — stowarzyszenie branży rafineryjnej.
To właśnie sektor rafineryjny był głównym obszarem przychodów koncernu w 2005 roku – 21 421 mln zł przychodu. Osiągnięto zysk operacyjny na poziomie 2 874 mln zł (w tym Unipetrol 158 mln), czyli wzrost o 27,7% w porównaniu z 2004 rokiem. Było to możliwe dzięki wzrostowi sprzedaży produktów rafineryjnych o 21% (wolumen roczny sprzedaży zewnętrznej wyniósł 11061 tys. ton uwzględniając efekt konsolidacji Unipetrolu). W porównaniu do 2004 roku sprzedaż hurtowa oleju napędowego zwiększyła się o 35%, benzyn o 28%, a paliwa JET o 25%.
Wyniki finansowe
Najważniejszymi czynnikami makroekonomicznymi kształtującymi warunki gospodarcze dla branży naftowej w 2005 roku były: wzrost cen ropy, spadek marży rafineryjnej oraz wzrost dyferencjału Brent/URAL. Wszystkie wspomniane zmiany przełożyły się na doskonałe wyniki finansowe koncernu w ubiegłym roku.
W IV kw. 2005 r. zysk netto PKN ORLEN wyniósł 340 mln zł, a EBITDA (zysk operacyjny powiększony o amortyzację) 1.027 mln zł. Te wyniki byłyby jeszcze lepsze, gdyby nie zawiązanie jednorazowych rezerw na ryzyko gospodarcze, restrukturyzację i odpis aktualizujący wartość należności w kwocie 282 mln zł. Z pominięciem tych czynników EBITDA wyniósłby ok. 1,3 mld zł, czyli na poziomie powyżej średniej dla 3 kwartałów ubiegłego roku.
W minionym roku koncern wypracował skonsolidowany zysk netto w wysokości ok. 2718 mln zł, czyli prawie o 6 % więcej niż w roku 2004 (po eliminacji jednorazowego efektu nadwyżki wartości godziwej — nabytych aktywów netto Unipetrolu nad ceną nabycia w wysokości 2 006 mln zł). Wraz z wartością godziwą zysk netto wyniósł 4 724 mln zł. Zysk operacyjny koncernu za cztery kwartały 2005 roku wyniósł ok. 5 060 mln zł, a po eliminacji efektu nadwyżki wartości godziwej wyniósłby ok. 3 054 mln zł, co w zestawieniu rok do roku daje wzrost o 13,5% wobec 2004. Na taki wynik złożył się między innymi wzrost przychodów, które były o 39% wyższe niż w 2004 roku i osiągnęły poziom 42 804 mln zł. Istotny wpływ miała na to konsolidacja Unipetrolu, zwiększona sprzedaż oraz rosnące ceny produktów rafineryjnych i petrochemicznych.
Rozwój sieci sprzedaży
Przed trudnym zadaniem stanął koncern przymierzając się do poprawy sytuacji sieci detalicznej. W ciągu ostatnich lat PKN ORLEN, mimo ogromnego potencjału wynikającego z przewagi produkcyjno-technologicznej, posiadania największej krajowej sieci stacji i wysoce rozpoznawalnej marki, odnotował spadek swoich udziałów w paliwowym rynku detalicznym na rzecz zagranicznych operatorów. Jednak i tutaj można mówić o sukcesie. Zrealizowanie programu redukcji kosztów, wdrożenie programu zarządzania kanałami sprzedaży oraz scentralizowanie i usprawnienie funkcji wsparcia: finansów, administracji i inwestycji połączone z dokonaną restrukturyzacją i rozwojem sieci detalicznej w Polsce, przyniosły wzrost efektywności sprzedaży produktów paliwowych i pozapaliwowych i zahamowanie spadku udziału koncernu w rynku detalicznym na poziomie 27%. W zakresie sprzedaży detalicznej PKN ORLEN zanotował wzrost przychodów o 19% w stosunku do roku poprzedniego — wyłączając efekt konsolidacji Unipetrolu wzrost przychodów w tym segmencie wyniósł 15%. Zysk operacyjny wzrósł do 105 mln (konsolidacja Unipetrolu 15 mln) wobec straty na poziomie 6 mln w 2004 roku.
Opracowując nową strategię dla obszaru detalu, za główny wskaźnik planowanych zmian koncern przyjął kryterium maksymalnego dostosowania do wymagań różnych grup klientów. ORLEN zamierza stać się synonimem wysokiego poziomu jakości oraz miłej i profesjonalnej obsługi, a w efekcie ulubioną przez Polaków marką stacji. Ważnym etapem zmian było podzielenie sieci stacji koncernu na 2 segmenty: Premium i Ekonomiczny. Wdrażając na stacjach działających pod marką ORLEN standardy premium, firma odpowiedziała na oczekiwania klientów, z których ponad 53% zorientowanych jest przede wszystkim na jakość i nowoczesność.
Właśnie, dlatego w 2005 roku na stacjach należących do PKN ORLEN zaszły istotne zmiany. W segmencie Premium wprowadzono nowe paliwa, najwyższej jakości — wysokooktanową benzynę Verva 98 i olej napędowy Verva ON — spełniające rygorystyczne wymagania europejskie dla paliw bezsiarkowych, które obowiązywać będą dopiero od 2009 roku. Paliwa Verva osiągnęły udział w całości sprzedawanych paliw na poziomie 16%, przy założeniu zdobycia 10% udziału. Kolejna ważna zmiana to wprowadzenie nowej marki stacji ekonomicznych — „Bliska”. Jest ona skierowana do klientów, którzy oprócz sprawdzonej jakości szukają również dobrej ceny. Cena litra paliwa na tych stacjach jest o kilka groszy niższa niż na stacjach Premium. Na stacjach dostępne są paliwa Eurosuper 95, Super Plus 98, Ekodiesel i LPG oraz podstawowe towary motoryzacyjne i spożywcze. W ciągu pierwszych dwóch miesięcy wdrażania nowego brandu wzrost wielkości sprzedaży wyniósł średnio na stację 39 proc. Do 2009 r. spółka planuje uruchomienie około 900 stacji Bliska, co będzie możliwe dzięki przyłączeniu do sieci stacji franczyzowych, patronackich, stowarzyszonych i niezależnych, które spełnią odpowiednie wymogi. Jednocześnie planowane jest poszukiwanie nowych lokalizacji do budowy stacji.
PLANY NA PRZYSZŁOŚĆ
Inwestycje
W styczniu bieżącego roku Zarząd PKN ORLEN zaprezentował aktualizację strategii firmy na lata 2006-2009, która zakłada kontynuowanie celów wyznaczonych w 2005 roku, ale jednocześnie stawia przed spółką nowe cele — kluczowe znaczenie będą miały akwizycje i przejęcia. Koncern dostrzega zagrożenia jakie wynikają z postępującej konsolidacji w branży naftowej — taka sytuacja zawęża liczbę potencjalnych celów akwizycyjnych. Jednak posiadane doświadczenie z przeprowadzonych procesów integracji powinno zapewnić pożądane wyniki na tym polu. Obszarem zainteresowania koncernu mają być rynki Europy Środkowej, Wschodniej i Południowej.
Na tle konkurencji PKN ORLEN wyróżnia się przede wszystkim silnym segmentem petrochemicznym, a uaktualniona strategia zakłada dalszy aktywny rozwój tej działalności. Korzystne trendy makroekonomiczne oraz prognozy konsumpcji w tym segmencie, w połączeniu z integracją naszej działalności petrochemicznej z rafineryjną stanowią istotny element naszej przewagi konkurencyjnej — mówi prezes ORLENU Igor Chalupec. Bardzo duży wpływ na umocnienie naszej pozycji i na rozwój w tym segmencie wynika z włączenia do naszej grupy Unipetrolu.
Nowym celem wyznaczonym w uaktualnionej strategii jest plan rozbudowy działalności wydobywczej, który docelowo ma zapewnić własną bazę surowcową. Efektem tych działań będzie wzrosty wartości firmy i wzmocnienie jej pozycji konkurencyjnej. Program budowy segmentu działalności wydobywczej realizowany będzie w dwóch fazach: I do 2009 roku i II do 2015 roku. W pierwszym etapie zakładane jest stopniowe tworzenie struktur organizacyjnych, budowa kompetencji na bazie pojedynczych transakcji nabywania aktywów, szczególnie w krajach takich jak Kazachstan, Irak czy Rosja. W tym okresie typowanie celów do akwizycji będzie skupiało się na aktywach o niższym ryzyku, przy czym preferowane będą projekty realizowane w ramach joint venture. Na tym etapie ORLEN zamierza nabywać udziały mniejszościowe bez podejmowania roli operatora i wykorzystywać kompetencje partnerów.
W drugiej fazie programu, w przypadku projektów przewidujących zaangażowanie na okres ok. 5 lat, firma planuje przejmować rolę operatora, ale nadal w oparciu o outsourcing w kwestiach technicznych. Przy projektach o dłuższej perspektywie — ok. 10 lat — koncern w większym stopniu zaangażuje się w bezpośrednie poszukiwania, rozwijając przy tym umiejętności techniczne i budując struktury organizacyjne z lokalnymi zasobami kadrowymi.
Według założeń programu wydobycia, przewidywana ilość surowca będzie rosła z 0,4 mln ton w 2007 roku do 4,3 mln ton w roku 2015. Wskaźnik integracji, prezentujący stosunek wydobycia do przerobu ropy, wg planów będzie wzrastał od 2,3% w 2007 roku, poprzez 6,2% w roku 2010, by pięć lat później osiągnąć poziom 20,6%.
Przyszłość PKN ORLEN to także duże inwestycje w celu dalszego rozwoju — założenia finansowe wydatków inwestycyjnych wynoszą łącznie 13,6 mld zł. W podziale na segmenty struktura wydatków inwestycyjnych ukształtuje się następująco: rafineria — 5 mld zł, petrochemia — 4,4 mld zł, chemia — 0,8 mld zł, detal — 2,2 mld zł, i wydobycie — 1,1 mld zł. Pozostałe zadania pochłoną nakłady w wysokości 74 mln zł. Znaczna część środków przeznaczona będzie na inwestycje na terenie Polski.
Ambitne cele finansowe
Strategia Spółki zakłada osiągnięcie w 2009 roku ambitnych celów finansowych EBITDA (zysk operacyjny powiększony o amortyzację) wzrośnie z planowanych 7,9 mld zł do 10 mld zł (zakładając stałe warunki makroekonomiczne 2004 rok), przy jednoczesnej zmianie założeń dotyczących średniorocznego CAPEX (nakłady na środki trwałe) z 1,7 mld zł do 3,4 mld zł. Największy udział w kreowaniu EBITDA winien mieć segment rafineryjny — 43,3%, potem petrochemiczny — 36,8%, detaliczny — 12%, chemiczny — 8,6% i wydobywczy — 2,6%. Wskaźnik ROACE (średnioroczny zwrot z zaangażowanego kapitału) prognozowany jest na poziomie minimum 18,5%.
W kwestii dywidendy koncern planuje uzależnienie jej wysokości od zaangażowania w fuzje i przejęcia oraz utrzymania optymalnej struktury kapitałowej. Począwszy od 2007 roku celem będzie wypłata dywidendy na poziomie minimum 50% FCFE, jednak w sytuacji znaczących akwizycji priorytetem będzie powrót do bezpiecznych poziomów zadłużenia. W przypadku sprzedaży akcji Polkomtela, przy braku innych zobowiązań inwestycyjnych, firma planuje utworzenie Funduszu Dywidendowego umożliwiającego wyższe wypłaty w kolejnych latach.
Ład i porządek w PKN ORLEN
Możliwość otrzymania dużej dywidendy to nie jedyne dobre wiadomości dla akcjonariuszy. Przynosi je również ranking sporządzony z inicjatywy Polskiego Forum Corporate Governance. W czerwcu 2005 roku ORLEN przyjął do stosowania zasady Corporate Governance (Ładu Korporacyjnego). Na efekty nie trzeba było długo czekać, bo w III edycji rankingu ORLEN otrzymał notę A-. Tym samym koncern znalazł się w czołówce firm, które w największym stopniu przestrzegają zasad ładu korporacyjnego. Według zgodnej opinii analityków, firmy postępujące zgodne z wytycznymi CG, mogą liczyć na wzrost wartości swoich akcji — z analiz wynika, że wysokość premii za wysoki standard ładu korporacyjnego wynosi w Polsce aż 23%.
Pozytywne sygnały o sposobie relacji z inwestorami zyskały potwierdzenie również w badaniu WarsawScan 2005, oceniającym jakość współpracy firm z akcjonariuszami. Analitycy docenili ORLEN za jakość przekazywanych informacji, wiarygodność, i przejrzystość. W innej klasyfikacji analitycy i inwestorzy wskazali również najbardziej cenionych prezesów spółek, wśród których na drugim miejscu znalazł się prezes PKN ORLEN, Igor Chalupec — za kreowanie strategii, rozwój firmy i komunikatywność.
Dobre wyniki jakie osiągnął PKN ORLEN w ubiegłym roku, ambitne plany na przyszłość i wyznaczenie sobie celów, których realizacja jest wyzwaniem połączone z ciągłym reformowaniem i unowocześnianiem spółki oraz prowadzeniem wiarygodnej i rzetelnej polityki w relacjach z otoczeniem biznesowym wzmacniają pozytywny wizerunek koncernu i umacniają jego pozycję wśród najważniejszych polskich przedsiębiorstw.
Igor Chalupec, Prezes Zarządu, Generalny Dyrektor PKN ORLEN