Pogarsza się sytuacja najmniejszych firm
W ciągu ostatnich trzech lat do ustaw, które mają wpływ na warunki prowadzenia działalności gospodarczej, oraz do towarzyszących im rozporządzeń wprowadzono kilka tysięcy zmian. Większość z nich niekorzystnie odbiła się na kondycji niewielkich przedsiębiorstw.
Najmniejsze z polskich firm koncentrują się na walce o przetrwanie. Niestabilność warunków prawnych w ostatnich latach zmusza najmniejszych przedsiębiorców do rezygnacji z planów rozwojowych lub wręcz zawieszenia działalności gospodarczej. W porównaniu z rokiem 1996 liczba najmniejszych przedsiębiorstw korzystających z karty podatkowej spadła o 25 proc., a z ryczałtu ewidencjonowanego — o 8,6 proc. Zdaniem specjalistów z Funduszu MIKRO, do dzisiaj żaden z kolejnych rządów nie stworzył jasnej, stabilnej i długoterminowej polityki systemu prawnego i podatkowego na najbliższe lata, a kierunek wprowadzanych zmian jest nieprzewidywalny.
Koszty zatrudnienia
Wprowadzone w ciągu ostatnich dziesięciu lat zmiany w przepisach dotyczących zatrudniania pracowników spowodowały wzrost obciążenia płac dodatkowymi kosztami o ponad 40 proc. Wynoszą one obecnie 65 proc. i o blisko połowę przewyższają podobne wskaźniki w krajach Unii Europejskiej. Kosztowna dla osób prowadzących działalność gospodarczą jest również reforma systemu ubezpieczeń społecznych. Po jej wprowadzeniu, zatrudnieni u innego pracodawcy, a prowadzący działalność na własny rachunek, muszą niektóre ze składek opłacać z obu źródeł dochodów, przy umowie-zleceniu składki na ZUS należy opłacać nawet wówczas, gdy umowa jest jednodniowa (przed reformą tylko wówczas, jeśli była zawarta na co najmniej 15 dni), składki na ZUS muszą opłacać emeryci i renciści zawierający umowę-zlecenie z własnym pracodawcą (do dnia wprowadzenia reformy składki na ZUS ich nie obowiązywały). Reforma jest niekorzystna dla firm rodzinnych — jeśli zatrudnia ona pracowników, jeden z małżonków traktowany jest jak pracodawca, więc składa deklaracje i opłaca składki razem z pracownikami (do 15 każdego miesiąca), drugi już jako osoba prowadząca indywidualną działalność gospodarczą, i musi składać osobne zgłoszenie płatnika i osobne deklaracje (do 10 każdego miesiąca). Od początku 2000 roku najmniejsze firmy muszą składać deklaracje rozliczeniowe ZUS co miesiąc, nawet wówczas, gdy nie nastąpiła żadna zmiana w wielkości należnych składek (do końca 1999 r. tylko po zmianach w wynagrodzeniach), a na dodatek w 2001 roku można spodziewać się wprowadzenia dla firm zatrudniających powyżej 5 pracowników obowiązku rozliczania się z ZUS w formie elektronicznej — oznaczać to będzie konieczność zakupu kosztownego sprzętu i oprogramowania Płatnik, do którego instrukcja, nawiasem mówiąc, to dokument liczący około 200 stron.
Niekorzystne dla małych przedsiębiorstw są także zmiany w prawie pracy. Wprowadziły one na przykład obowiązek tworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych przy zatrudnianiu 20 osób i tworzenia służb bhp już przy zatrudnieniu powyżej 10 pracowników.
Zbyt wiele zmian
Przykładem niestabilności i zmienności przepisów, które mają wpływ na funkcjonowanie małych firm, są decyzje dotyczące limitu obrotów, decydującego o konieczności przejścia z księgi przychodów i rozchodów na pełną księgowość. Limit 400 tys. EUR, obowiązujący do końca 1998 r., został z korzyścią dla małych przedsiębiorstw zwiększony do 800 tys. EUR, ale... dopiero 1 lutego 1999 r. (z mocą od 1 stycznia), kiedy część firm zdążyła dokonać zmian w organizacji obiegu dokumentów i systemie ich księgowania (większe koszty obsługi finansowo-księgowej firm). W związku z pojawieniem się w tym roku projektu kolejnej zmiany tego limitu (do 600 tys. EUR) jeszcze do końca września 2000 r. firmy o obrotach 600--800 tys. EUR nie wiedziały, jaka forma opodatkowania będzie je obowiązywała.
Przykładem niechlujstwa we wprowadzaniu przepisów są również decyzje dotyczące obowiązku ewidencjonowania sprzedaży za pomocą kas fiskalnych. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z 27 listopada 1998 r., podatnicy rozpoczynający działalność gospodarczą 1 stycznia 1999 r. zostali zobowiązani do korzystania z takich kas już od dnia dokonania pierwszej sprzedaży towaru lub usługi. 21 czerwca 1999 r. wydano przepis, że obowiązek taki powstaje dopiero po przekroczeniu limitu 20 tys. zł. Decyzja weszła w życie 1 lipca 1999 r. z mocą od... 1 stycznia 1999 r.
Rafał Jesswein