Podatnicy podwójnie płacą za wygodę rządowych prawników
Rządowe Centrum Legislacji miało tworzyć nowe projekty ustaw.
Na chęciach się skończyło. Rządzą resorty.
Nie działa nowy system tworzenia rządowych ustaw. W ciągu prawie pół roku zatrudniające aż 90 prawników Rządowe Centrum Legislacji (RCL) nie stworzyło ani jednego projektu ustawy — jak przewidywała reforma.
— Nie opracowaliśmy jeszcze żadnego projektu ustawy na podstawie założeń przygotowanych przez ministerstwa. Uczymy się nowego systemu, który jest na etapie rozruchu — przyznaje Maciej Berek, prezes RCL.
Projekty nadal są pisane przez ministerialnych urzędników, którzy dostają na to zgodę… RCL. I gdzie tu miejsce na tanie państwo? — pytają retorycznie eksperci.
Lawirują jak się da
1 kwietnia 2009 r. miał zniknąć od lat krytykowany "resortowy" system tworzenia rządowych projektów ustaw. Ministerstwa miały przedstawiać tylko założenia do zmian, zaś pisanie konkretnych projektów miało być zadaniem profesjonalnych legislatorów z RCL. Premier Donald Tusk zapewniał, że będzie to przełomowa reforma. Miało zniknąć niechlujstwo prawne, niejasność i sprzeczność regulacji. RCL zatrudniło nawet 20 dodatkowych prawników.
Sprawdziliśmy funkcjonowanie nowego systemu. Na stronach internetowych resortów można znaleźć mnóstwo projektów, które powstały z pominięciem nowych zasad. Prym w tym wiedzie Ministerstwo Finansów. Od kwietnia do września jego urzędnicy samodzielnie, bez wcześniejszego przedstawienia założeń, opracowali kilkanaście projektów ustaw.
— Prace legislacyjne w Ministerstwie Finansów prowadzone są zgodnie z przepisami dotyczącymi uzyskiwania zgody na ich samodzielne opracowanie — wyjaśnia Magdalena Kobos, rzeczniczka resortu.
Maciej Berek to potwierdza.
— W uzasadnionych przypadkach możemy na piśmie zgodzić się, by ministerstwo pominęło założenia i stworzyło projekt ustawy samodzielnie — mówi prezes RCL.
Jego zgoda miała być wyjątkiem, ale stała się regułą. Ministerstwa nadużywają tej furtki i często występują o zgodę na samodzielne pisanie ustaw. Co zastanawiające, prezes RCL ochoczo na to przystaje. Wydał im już 26 takich zgód. Najwięcej resortowi finansów (7), sprawiedliwości (4), infrastruktury (3) i gospodarki (2).
— Urzędnikom chyba trudno jest przestawić się na nowy system. Niejednokrotnie bywało, że najpierw przedstawiali gotowy projekt, a dopiero później była mowa o założeniach do niego. Rozsądek i ekonomika legislacyjna wskazywały w takich przypadkach wyrażenie zgody na pominięcie założeń i przedstawienie gotowego projektu przez resort. Musimy też brać pod uwagę cel, jaki dana regulacja ma osiągnąć, i nie możemy dopuścić do przewlekłości procesu tworzenia ustaw — tłumaczy szef RCL.
Nie tak miało być
Zdaniem prof. Witolda Modzelewskiego, byłego wiceministra finansów, mamy do czynienia z legislacyjną partyzantką resortów.
— Urzędnicy po prostu nie chcą oddać władzy, jaką jest tworzenie prawa. Liczą, że politycy przyklepią wszystko, co się im przedłoży, nawet z pominięciem nowych reguł. To, co się dzieje, to zwykłe wygodnictwo RCL, a resorty są usatysfakcjonowane, że działają po staremu. Przez to wpływ na kształt projektów ciągle mają rozmaici lobbyści, a przepłacają za to wszyscy podatnicy — mówi Witold Modzelewski.
Katarzyna Urbańska z PKPP Lewiatan nie kryje rozczarowania.
— Popieraliśmy wprowadzenie tej reformy. Wiązaliśmy z nią ogromne nadzieje na poprawę jakości prawa. Na razie nic z tego nie wynika. Resorty omijają nowe reguły gry. Ponadto unikają konsultacji społecznych projektów, do czego zobowiązuje ich prawo. Szczególnie oporny jest resort finansów — mówi ekspertka Lewiatana.
Adam Szejnfeld, wiceminister gospodarki, nie jest zachwycony.
— Założenia były takie, że resorty piszą projekty tylko wtedy, gdy ich eksperci mają większą wiedzę specjalistyczną w danej dziedzinie niż legislatorzy RCL. Uważam, że RCL nie powinno tak często udzielać zgody ministerstwom — mówi wiceminister.
Szef RCL deklaruje poprawę sytuacji.
— Dajemy sobie czas do końca roku na pełne uruchomienie nowego systemu. Jeśli tak się nie stanie, to będziecie mogli napisać, że poniosłem porażkę — mówi Maciej Berek.
Sprawdzimy.
0
Tyle rządowych projektów ustaw stworzyło RCL od 1 kwietnia 2009 r...
26
...a w tylu przypadkach RCL zezwoliło resortom na samodzielne napisanie projektu.
Jarosław Chałas, prawnik Business Centre Club
Idea odebrania ministerstwom prawa do tworzenia projektów ustaw i przekazanie tego zadania fachowcom z RCL jest jak najbardziej słuszna. Niestety, jak dotąd ta reforma jest kompromitacją. Nie może być tak, że prawo sobie, a rządowa praktyka sobie. To demoralizujące, że członkowie rządu dla wygody omijają zasady, które przecież sami sobie narzucili. Jaki to przykład dla obywateli? Premier powinien się temu przyjrzeć i zareagować. RCL nie wypełnia sporej części obowiązków, wykorzystując furtkę prawną. A pieniądze na wypłaty dla jego kilkudziesięciu prawników — sądzę, że niemałe — płyną z kieszeni podatników.