Powiernictwo pozwala firmom obchodzić prawo
Prawo zawiera zakazy utrudniające działalność firm. Okazuje się, że wiele barier można obejść stosując instytucję powiernictwa. Dzięki temu można np. skutecznie przejmować kontrolę nad spółkami, omijać lustracje UOKiK, obchodzić zakaz zajmowania się przez członków zarządów interesami konkurencji, cudzoziemcy mogą łatwiej nabyć nieruchomości w Polsce oraz koncesje na działalność radiofoniczną i telewizyjną.
Instytucja powiernictwa służy dokonaniu czynności, których skuteczność zależy np. od uzyskania zgody odpowiedniego organu lub od obejścia zakazu ich dokonywania.
Powiernik wykonuje czynności na rzecz powierzającego i zgodnie z jego interesem. Wtedy wszelkie prawne ograniczenia, którym podlegałby powierzający, nie mają zastosowania.
Prawnicy pomogą
Gwarancję profesjonalnego wykorzystania instytucji powiernictwa zapewniają np. kancelarie prawne. Firmy prawnicze mogą nabyć dla powierzającego określone rzeczy lub prawa, których powierzający nie może nabyć samodzielnie. Udział powiernika staje się konieczny, aby możliwe było obejście pewnych przepisów prawnych. Na przykład dzięki zastosowaniu instytucji powiernictwa możliwe jest ułatwienie cudzoziemcowi nabycia nieruchomości w Polsce, a także udziałów lub akcji w spółce z siedzibą na terytorium naszego kraju. W ten sposób cudzoziemiec może nabyć nieruchomość, udziały lub akcje bez konieczności uzyskania zezwolenia MSW. Wystarczy bowiem, że te udziały lub akcje albo nieruchomość faktycznie nabędzie dla cudzoziemca powiernik będący podmiotem polskim. Zostanie on zobowiązany przez powierzającego do korzystania z praw wynikających z akcji lub udziałów lub wykorzystywania nieruchomości wyłącznie w sposób określony w umowie powierniczej.
Powiernictwo umożliwia także obejście zakazów zawartych w ustawie o publicznym obrocie papierami wartościowymi oraz w ustawie o funduszach inwestycyjnych. Bariery dotyczą tu ilości posiadanych akcji oraz ilości głosów na walnym zgromadzeniu.
Zakaz nabycia albo objęcia akcji omijany jest poprzez objęcie ich lub nabycie przez powiernika, który korzystać będzie z praw inkorporowanych w akcjach w sposób wskazany przez powierzającego. W ten sposób poprzez powiernika firma będzie korzystać z wszelkich praw wynikających z nabycia albo objęcia akcji.
Pakiety kontrolne
Powiernictwo pozwala też obejść zakazy zawarte m.in. w kodeksie spółek handlowych (art. 336, 356) oraz ustawie o publicznym obrocie papierami wartościowymi (art. 149). Chodzi tu o ograniczenia w zbywaniu lub nabywaniu akcji, które mają uniemożliwić np. przejęcie przez spółkę konkurencyjną pakietu kontrolnego innej firmy. Jeśli transakcji dokonuje powiernik we własnym imieniu, to te ograniczenia jej nie dotyczą. W ten sposób spółka zainteresowana nabyciem znacznego pakietu akcji może w rzeczywistości przejąć kontrolę nad inną spółką.
Czynności powiernicze okazują się również przydatne w przypadku zamiaru obejścia zakazu zawartego w art. 380 k.s.h. Zgodnie z nim, członek zarządu nie może bez zgody spółki zajmować się interesami konkurencyjnymi ani też uczestniczyć w spółce konkurencyjnej jako wspólnik spółki cywilnej, spółki osobowej lub jako członek organu spółki kapitałowej ani też uczestniczyć w innej konkurencyjnej osobie prawnej jako członek jej władz. Zakaz ten obejmuje także udział w konkurencyjnej spółce kapitałowej, w przypadku posiadania w niej przez członka zarządu co najmniej 10 proc. udziałów albo akcji oraz prawa do powołania co najmniej jednego członka zarządu. W k.s.h. brakuje zastrzeżenia, iż powyższy zakaz konkurencji w drodze posiadania udziałów lub akcji w spółkach konkurencyjnych dotyczy również pośredniego posiadania akcji przez członka zarządu. Oznacza to, iż akcje lub udziały może nabyć i dysponować nimi dla powierzającego (członka zarządu) powiernik.
Koncentracja i koncesje
Dzięki powiernictwu można obejść obowiązek zgłoszenia prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zamiaru koncentracji firm. Może ona polegać na nabyciu akcji, udziałów, innych papierów wartościowych, całości lub części majątku, pozwalającym na objęcie pośredniej kontroli nad inną firmą.
Przykładem praktycznego zastosowania instytucji powiernictwa jest nabycie koncesji wymaganej przez ustawę o radiofonii i telewizji. Stanowi ona, iż koncesja może być udzielona spółce z udziałem podmiotów zagranicznych tylko wtedy, gdy udział tych podmiotów w kapitale zakładowym spółki nie przekracza 33 proc. Nic nie stoi na przeszkodzie, by ujawnionym udziałowcem był powiernik, nie będący podmiotem zagranicznym, zaś faktycznie swoje prawa wykonywał w sposób narzucony przez powierzającego.
Przykłady wykorzystania instytucji powiernictwa można mnożyć. Jest ona ciągle z powodzeniem wykorzystywana w obrocie prawnym.