Ustalanie wysokości podatków lokalnych czy organizowanie przetargów — to tylko część kompetencji terytorialnych organów samorządowych.
Wybory lokalne już w niedzielę. Prawie 276 tys. kandydatów walczy o 47 tys. stanowisk radnych, wójtów, burmistrzów czy prezydentów. Od tego, jacy konkretnie ludzie znajdą się we władzach samorządowych, zależy rozwój społeczności lokalnej przez kolejne cztery lata.
Uprawnienia
Samorząd ma wiele kompetencji z zakresu m.in. podatków, architektury, budownictwa, transportu, ochrony środowiska, edukacji i kultury.
— Jeśli gmina chce przyciągnąć inwestorów, to może im zaoferować zwolnienie przez określony czas z lokalnych podatków — mówi Aleksander Werner, radca prawny z kancelarii Kalwas i Wspólnicy.
Warto się zatem przyjrzeć, jak kształtują się konkretnie uprawnienia samorządów, w szczególności te, które bezpośrednio dotyczą przedsiębiorców.
Pieniądze
Do naszych samorządów (lokalnych i regionalnych) idą duże pieniądze z Unii Europejskiej. Do Polski ma trafić prawie 67 mld euro od 2007 do 2013 roku. Idą, ale czy dojdą? Jak dany samorząd poradzi sobie z uzyskiwaniem środków unijnych, zależy od wybranych 12 listopada samorządowców.
Pieniądze te można przeznaczyć np. na budowę dróg, odnawianie szkół, wspieranie inicjatyw lokalnych. Unijne środki pośrednio trafią również do przedsiębiorców, którym uda się wygrać poszczególne przetargi. Ich organizowanie leży w rękach organów samorządowych. Jak widać, 12 listopada warto oddać głos na ludzi uczciwych i kompetentnych.
Kompetencje wojewódzkie (marszałek i sejmik województwa)
- Gospodarka i rozwój regionalny: tworzenie specjalnych stref ekonomicznych, emitowanie obligacji (podobnie jak powiaty i gminy), wydawanie koncesji m.in. na poszukiwanie, rozpoznawanie lub wydobywanie kopalin.
- Ochrona środowiska: powoływanie rady nadzorczej wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej, podejmowanie w porozumieniu z wojewodą działań w celu usunięcia nadzwyczajnych zagrożeń dla środowiska i usuwania ich skutków.
- Polityka przestrzenna: uchwalanie planu zagospodarowania województwa, opiniowanie planów zagospodarowania przestrzennego gmin.
- Edukacja: dofinansowywanie szkół wyższych, inicjowanie tworzenia szkół wyższych.
- Transport i drogi: wydawanie opinii dotyczących m.in. likwidacji linii kolejowych, dofinansowywanie linii kolejowych o znaczeniu wojewódzkim, budowa i utrzymanie sieci dróg wojewódzkich, nadzór nad funkcjonowaniem wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego, egzaminowanie przyszłych kierowców.
Kompetencje powiatowe (starosta i rada powiatu)
- Ochrona środowiska: wydawanie pozwoleń w zakresie przetwarzania odpadów.
- Zarządzanie drogami: prowadzenie prac inwestycyjnych na drogach powiatowych, wydawanie zezwolenia na zajęcie pasa drogowego, wydawanie licencji na transport zbiorowy, rejestrowanie pojazdów mechanicznych, wydawanie uprawnień do kierowania pojazdami, wydawanie zezwolenia na prowadzenie stacji diagnostycznych.
- Grunty i architektura: prowadzenie ewidencji gruntów i budynków, zatwierdzanie projektów budowlanych, wydawanie pozwoleń na budowę i rozbiórkę obiektów.
- Wspieranie osób: finansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zadań z zakresu likwidacji barier architektonicznych, orzekanie o stopniu niepełnosprawności.
- Prawo konsumenckie: powoływanie powiatowego rzecznika konsumentów, który świadczy pomoc prawną oraz występuje do przedsiębiorców w imieniu konsumentów.
Kompetencje gminne (wójt, burmistrz lub prezydent miasta oraz rada gminy lub rada miasta)
- Podatki lokalne: podejmowanie uchwał w sprawach podatków i opłat w granicach gminy. Uprawnienie to dotyczy takich podatków, jak: leśny, od nieruchomości, od środków transportowych, rolny. Udzielanie bonifikat m.in. od wnoszenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego.
- Polityka gospodarcza: prowadzenie ewidencji działalności gospodarczej, wydawanie m.in. licencji na wykonywanie transportu drogowego taksówką osobową, zezwolenia na sprzedaż alkoholi, udzielanie dofinansowania na imprezy lokalne, uchwalanie programów gospodarczych.
- Ochrona środowiska: wydawanie zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości, naliczanie opłaty za ich usunięcie.
- Architektura i nieruchomości: uchwalanie planów zagospodarowania przestrzennego, na wniosek zainteresowanego dokonywanie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, przepisywanie uprawnień do lokali, wydawanie decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości.
- Edukacja i kultura: wydawanie zezwolenia na przeprowadzenie imprezy masowej.
Okiem praktyka
Zaletą jest pewność
Nie mamy doświadczeń w partnerstwie publiczno-prywatnym. Możliwe, że po 12 listopada sytuacja się zmieni. Inaczej sytuacja wygląda, jeśli chodzi o ustawę Prawo zamówień publicznych, która została znacznie uproszczona z korzyścią przede wszystkim dla jednostek samorządu terytorialnego. Między innymi podniesiono progi stosowania wielu przepisów, ograniczono prawo wykonawców do korzystania ze środków odwoławczych, skomplikowano procedury protestacyjne, odwoławcze i skargowe do sądów okręgowych. W rezultacie odwołania są częściej odrzucane za uchybienia formalne. Zaletą tej formy współpracy jest pewność udzielanego zamówienia i zapłaty za wykonanie. Brak zapłaty za należyte wykonanie umowy narusza dyscyplinę finansów publicznych. To dyscyplinuje samorządy.
Konrad Sobecki, prezes Tamex Obiekty Sportowe
Okiem praktyka
Negatywnie i pozytywnie
Nie podoba mi się, że w przetargach zazwyczaj wygrywają oferty o najniższej cenie, a inne wskaźniki są w zasadzie bez znaczenia. Wśród przedsiębiorców krąży maksyma, że co tanie, to drogie. Z ich doświadczeń wynika, że tanie inwestycje są zazwyczaj niedoszacowane, a co za tym idzie — niezbyt dobrze wykonane. Cierpią na tym nie tylko późniejsi użytkownicy, ale także zarządzający takimi obiektami —co rusz płacąc za kolejne remonty. Z drugiej strony, bardzo pozytywnym przykładem jest nasza kilkuletnia współpraca z Wrocławiem, gdzie jest jeden z oddziałów naszej firmy. Tam plany inwestycyjne są realizowane profesjonalnie. Chciałbym, żeby radni wyłonieni w nadchodzących wyborach przyczynili się do poprawy relacji na linii biznes — samorząd, ale czy tak się stanie? Nie jestem pewien.
Stanisław Wojdyła, prezes Wojdyła Budownictwo