Status prokurenta w spółce handlowej

NATALIA OGRODNICZAK
opublikowano: 2013-08-28 00:00

Kodeks spółek handlowych w bardzo oszczędny sposób reguluje instytucję prokury w spółkach prawa handlowego, odwołując się w tym zakresie do postanowień kodeksu cywilnego (k.c.).

W kodeksie cywilnym prokura została uregulowana w art. 1091 i nast. k.c. Prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Należy przy tym zaznaczyć, że ustanowienie prokury (oraz jej wygaśnięcie) również podlega wpisowi do rejestru (art. 1098 k.c.), przy czym wpis ma charakter deklaratoryjny. Oznacza to, że udzielenie bądź wygaśnięcie prokury jest niezależne od dokonania wpisu w rejestrze. Obowiązek ujawnienia prokurenta we właściwym rejestrze służy przede wszystkim bezpieczeństwu obrotu. Co więcej, w rejestrze ujawnić należy także sposób działania prokurenta — poprzez wskazanie, czy została ustanowiona prokura samoistna (samodzielne działanie prokurenta), łączna (działanie kilku prokurentów łącznie) bądź łączna mieszana (wspólne działanie prokurenta z członkiem organu uprawnionego do reprezentacji spółki bądź wspólnikiem spółki).

Prokura nie podlega ograniczeniom wobec osób trzecich. Spółce wprawdzie przysługuje ograniczenie zakresu działań, np. jedynie do określonych czynności aktem wewnętrznym, jednak przekroczenie przez prokurenta uprawnień wobec osoby trzeciej nie prowadzi do nieważności czynności — nawet wtedy, gdy osoba trzecia wiedziała o ustanowionych ograniczeniach. Uznać zatem należy, że prokura może zostać ograniczona jedynie w stosunkach wewnętrznych prokurenta z mocodawcą.

W spółkach osobowych, zgodnie z k.s.h., uprawnienie do ustanowienia prokurenta posiadają co do zasady wszyscy wspólnicy upoważnieni do reprezentowania spółki (por. np. art. 41 k.s.h.), jednak, ze względu na dyspozytywność przepisów ustawy w tym zakresie, nic nie stoi na przeszkodzie, aby umowa spółki regulowała tę kwestię w inny sposób. Podobnie zagadnienie to zostało uregulowane w stosunku do spółek kapitałowych — upoważnionymi do ustanowienia prokury są członkowie organu uprawnionego do reprezentacji spółki (przy czym umowa spółki może wprowadzać odmienne postanowienia w tym zakresie, por. art. 208 § 2 — 8 k.s.h.).

Prokurent upoważniony jest do dokonywania wszelkich czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa, przy czym prokura nie obejmuje upoważnienia do zbywania bądź obciążania nieruchomości. Prokurent jest osobą uprawnioną do składania oraz przyjmowania oświadczeń woli w imieniu reprezentowanej przez siebie spółki, jednakże nie przysługuje mu prawo np. podpisania sprawozdania finansowego spółki, bowiem ustawa o rachunkowości wprowadza wymóg złożenia podpisu przez kierownika jednostki składającej sprawozdanie. Prokura jest nieprzenoszalna, w związku z czym prokurent nie może sam ustanowić dalszych prokurentów, jednak przysługuje mu prawo udzielania pełnomocnictw do poszczególnych spraw (np. umocowanie zastępcy procesowego; art. 1096 k.c.).

Odwołanie prokury wywołuje skutek w postaci jej wygaśnięcia (w tym zakresie również istnieje obowiązek dokonania wpisu w rejestrze, wpis ten ma również charakter deklaratoryjny), jednak, zgodnie z art. 1097 § 2 k.c., prokura wygasa ex lege wskutek wykreślenia przedsiębiorcy z rejestru, a także ogłoszenia upadłości, otwarcia likwidacji oraz przekształcenia przedsiębiorcy.

NATALIA OGRODNICZAK

kancelaria Kaczor Klimczyk Pucher Wypiór