W 14 funkcjonujących w Polsce specjalnych strefach ekonomicznych (SSE) działa około 2 tys. firm, które zainwestowały blisko 107 mld zł i na terenie których zatrudnionych jest 310 tys. osób. Najważniejszym powodem inwestycji w strefach są zwolnienia z podatków CIT i PIT z tytułu kosztów nowej inwestycji lub tworzenia nowych miejsc pracy. Warunki wejścia nie są wygórowane. Przedsiębiorca musi zainwestować co najmniej 100 tys. EUR, a wymagany wkład własny to 25 proc. Z pomocy mogą korzystać firmy, które utrzymują inwestycję przez 5 lat (w przypadku małych i średnich firm jest to skrócone do 3 lat). Wysokość zwolnienia zależy od lokalizacji — województwa podkarpackie, lubelskie, suwalskie i warmińsko-mazurskie mają najwyższy dopuszczalny poziom pomocy publicznej — 50 proc., pozostała część Polski od 10 proc. w Warszawie od 2018 r. do 35 proc. [patrz: infografika]. To wartości dla dużych firm. Pomoc dla małych przedsiębiorców jest wyższa o 20 punktów procentowych, a dla średnich o 10 punktów.
Nowe zadania
Jednak samo zwolnienie podatkowe to za mało, by zachęcić firmy do inwestycji. Dlatego katalog zadań SSE jest stale poszerzany. Pięć lat temu strefy dostały nowe zadanie: współtworzenie klastrów. Niektóre robiły to już wcześniej. Przykładem jest mielecka Specjalna Strefa Ekonomiczna, w której działa większość firm tworzących najbardziej znany polski klaster: Dolina Lotnicza, czy wałbrzyska SSE z branżą AGD i motoryzacyjną. Część stref dopiero zaczęła budować takie struktury lub dołączyła do istniejących inicjatyw.
Nowelizacja ustawy o SSE z listopada 2014 r. dała zarządom stref kolejne nowe zadanie: współudział w dostosowaniu programów edukacyjnych i systemu kształcenia zawodowego pracowników do potrzeb rynku pracy. W tym roku we wszystkich strefach powstają klastry edukacyjne. Strefy obejmują patronatem klasy w szkołach zawodowych, a co najważniejsze: wykorzystują kontakty z przedsiębiorcami, by poznać ich potrzeby i przekazać je dyrektorom szkół. Kolejny sposób na ułatwienie robienia biznesu w strefach to przygotowanie hal pod wynajem. Inwestor może szybko rozpocząć działalność i nie ponosi kosztów zakupu działki oraz budowy fabryki. Choć strefy mielecka i katowicka robią to od lat, inicjatywa stała się szczególnie popularna w czasach kryzysu. Hale budują m.in. strefa wałbrzyska i tarnobrzeska. Jest to rozwiązanie szczególnie cenione przez małe i średnie firmy. Od ubiegłego roku wdrażany jest także projekt „S”.
Polega na budowaniu stref aktywności gospodarczej wzdłuż istniejących i planowanych dróg ekspresowych S3, S5, S6, S7 i S8. Z kolei program 4S jest realizowany przez katowicką strefę na terenach wzdłuż czterech dróg ekspresowych S69, S1 oraz A1 i Drogowej Trasy Średnicowej — przebieg tych dróg układa się w kształt cyfry „4”.
Agencja kusi
Strefy zarządzane przez ARP mają dodatkowe atuty w porównaniu z innymi spółkami zarządzającymi strefami podlegającymi bezpośrednio Ministerstwu Gospodarki, Agencja zbudowała Ekosystem, który ma wspierać innowacje, trzeci filar uzupełniający dotychczasową działalność, czyli inwestycje i restrukturyzację. Na innowacje chce do 2020 r. wydać co najmniej 1,3 mld zł. Ekosystem tworzy cała grupa ARP złożona z 30 podmiotów, w tym stref ekonomicznych czy Instytutu Wzornictwa Przemysłowego.
— Chcemy, by nasi inwestorzy oprócz zwolnień podatkowychotrzymali komplementarny z ofertą strefową pakiet usług i finansowanie na projekty innowacyjne. Oferta jest skierowana do wszystkich firm, ale te działające w strefach mieleckiej i tarnobrzeskiej traktujemy jako integralną część Ekosystemu — mówi Jakub Moskal, dyrektor Departamentu Projektów Własnych w ARP. Częścią Ekosystemu jest platforma transferu technologii. — Pomagamy przedsiębiorcom w nawiązaniu współpracy z jednostkami badawczymi, instytutami naukowymi. Umożliwiamy zarówno zakup technologii przez przedsiębiorców, jak i możliwość ich udostępniania. Chcemy udzielać firmom bezzwrotnej pomocy finansowej na zakup technologii. Pod koniec roku ogłosimy konkurs. Na wskazany cel zamierzamy pozyskać 120 mln zł z funduszy unijnych. Projekt będzie realizowany przez 5-6 lat. Przedsiębiorcy będą mogli zgłaszać do nas projekty polegającena zakupie technologii o wartości od 100 tys. zł do 10 mln zł — zapowiada Jakub Moskal. W bazie, która została upubliczniona pod koniec maja, jest już ponad 750 technologii pochodzących od 600 jednostek. Ekosystem to także ARP Venture — fundusz, który wspiera komercjalizację badań naukowych inaczej niż wszyscy.
— Inwestujemy od 5 do 15 mln zł w drugiej rundzie inwestycyjnej, gdy prace B+R zostały zakończone, jest gotowy prototyp i nastąpiła pierwsza sprzedaż produktu. Naszą ofertę kierujemy do sektora MŚP. Skupiamy się na firmach produkcyjnych, nie inwestujemy w sektor ICT. W tym roku przeanalizowaliśmy ponad 180 projektów i wybraliśmy dotychczas osiem inwestycji: cztery kapitałowe, a w czterech mamy status obserwatora — to dlatego, że projekty są za małe. Wspieramy je, ale bez finansowania, „hodujemy” i czekamy, aż urosną. Do końca roku zrealizujemy kolejne inwestycje — zapowiadaKrzysztof Kusiak, członek zarządu ARP Venture. Jest też wsparcie dla dużych przedsiębiorstw, które wdrażają innowacje.
— Wsparcie jest najczęściej w formie pozafinansowej, jak usługi wsparcia z katalogu Ekosystemu ARP i finansowej w postacie pożyczki lub wejścia kapitałowego. Gwarancja czy objęcie emisji obligacji lub finansowanie hybrydowe są wykorzystywane rzadziej. Proces finansowania składa się z dwóch części: audytu innowacyjności, a następnie analizy efektywności inwestycji. Duże firmy w konsorcjach z MŚP też mogą liczyć na pomoc w uzyskaniu finansowania zewnętrznego, w tym funduszy UE — mówi Krzysztof Matuszewski, dyrektor Departamentu Ekosystemu w ARP.
Kolejne działania
Kolejny instrument jest skierowany tylko do inwestorów mieleckiej i tarnobrzeskiej SSE. Minimalna wysokość pożyczki to 2 mln zł, marża wynosi 0,8-1,9 proc., a prowizja 0,2 proc. Finansowanie jest przewidziane na siedem lat, a wkład własny to 20 proc., choć jest możliwość zmiany tych warunków. Oferta dla strefowych firm obowiązuje od kwietnia, dotychczas zdecydowała się na nią jedna — Patentus Strefa, producent konstrukcji stalowych. ARP nie spocznie na laurach.
— Przygotowujemy dużą akcję skierowaną do strefowych przedsiębiorców. Będziemy chcieli zwrócić się do inwestorów o opinię na temat zaproponowanych narzędzi wsparcia projektów innowacyjnych. Chcemy tworzyć ofertę w dialogu z inwestorami, chcemy, żeby była dopasowana do ich potrzeb — mówi Krzysztof Matuszewski.
FABRYKI ETATÓW: 14 specjalnych stref ekonomicznych zajmuje dziś 19 tys. ha. Tylko w tym roku firmy dostały 136 zezwoleń na inwestycje wartości co najmniej 3,2 mld zł, dzięki który powstanie 3,7 tys. nowych miejsc pracy. [FOT. ARC]