Trzeba rozwiązać znany problem

Agnieszka Rzepecka
opublikowano: 2006-08-24 00:00

Firmy działające w grupie kapitałowej mogą się wspierać środkami pieniężnymi, wspomagając swoją płynność finansową.

Działanie — na zasadzie jeden za wszystkich, wszyscy za jednego — umożliwia umowa tzw. cash poolingu. Stanowi ona jedną ze znanych form cash management, czyli zarządzania majątkiem. Ma na celu zwiększenie efektywności działalności gospodarczej prowadzonej przez uczestniczące w niej podmioty dzięki odpowiedniemu wykorzystaniu sumy dziennych sald (dodatnich i ujemnych) na rachunkach bankowych każdego z nich.

Brakuje przepisów

Ta bardzo nowatorska usługa finansowa nie doczekała się w Polsce odpowiednich ustaleń prawnych. Dlatego nasze banki oferują rozwiązanie wykorzystujące przepisy o wstąpieniu w miejsce wierzyciela na podstawie art. 518 kodeksu cywilnego.

Znaczenie cash pooling i cash management trudno wyjaśnić, chociażby ze względu na brak odpowiedników w polskim języku i prawie. Nawet ciało utworzone przez Związek Banków Polskich, którego zadaniem jest pomoc w legislacji instytucji cash pooling w polskim systemie prawnym, nazwane zostało Radą ds. Cash Management.

Jedyny przepis bezpośrednio odnoszący się do cash poolingu jest zawarty w stanowiącym część postanowień prawa dewizowego rozporządzeniu w sprawie sposobu, zakresu i terminów wykonywania przez rezydentów dokonujących obrotu dewizowego z zagranicą obowiązków przekazywania Narodowemu Bankowi Polskiemu danych w zakresie niezbędnym do sporządzania bilansu płatniczego oraz bilansów należności i zobowiązań zagranicznych państwa.

Cash pooling opiera się przede wszystkim na rozwiązaniach zapożyczonych z zagranicy, dostosowanych do konstrukcji prawnych i podatkowych znanych w polskim systemie prawa. Nierzadko jednak koncepcje przejęte od organizacji zagranicznych nie są dostatecznie dostosowywane do uwarunkowań polskich, co może prowadzić do zagrożeń natury podatkowej.

Co to takiego

Cash pooling jest usługą kompleksowego zarządzania płynnością finansową oferowaną przez banki, a pozwalającą jego uczestnikom dokonywać przelewów bankowych w celu uzyskania finansowania lub wyrównania ich ujemnych sald bankowych. Zasadniczym elementem takich umów jest zawarcie porozumienia między określonymi spółkami należącymi do jednej grupy kapitałowej oraz bankiem pełniącym rolę zarządzającego rozliczeniami i zmierzającego do takiego administrowania posiadanymi na rachunkach bankowych środkami pieniężnymi i zadłużeniem spółek, aby kwota odsetek z tytułu zadłużenia była jak najmniejsza. Jednocześnie zaś chodzi o to, by dochody uzyskiwane przez spółki z nadwyżek finansowych były wyższe od standardowego oprocentowania depozytów bankowych.

Na ogół uczestnicy cash poolingu są podmiotami działającymi w ramach jednej grupy kapitałowej, gdyż tylko w takim układzie dopuszczalne jest dokonywanie przelewów ich środków pieniężnych przez wskazany z góry podmiot (tzw. pool leader). Są dwie podstawowe odmiany cash poolingu: zero-balancing i notional cash pooling. W Polsce, ze względów głównie podatkowych, większą popularnością cieszy się notional cash pooling, a także konstrukcja prawna pozwalająca na stosowanie cash poolingu przy użyciu przepisów polskiego prawa.

Wirtualne przelewy

Czym jest zatem notional cash pooling? Ta konstrukcja opiera się na „wirtualnej” koncentracji środków pieniężnych, co przede wszystkim oznacza, że nie są one faktycznie przelewane między rachunkami bankowymi uczestników cash poolingu. W rezultacie bank dokonuje „kumulacji” sald rachunków bankowych uczestników bez przelewu pieniędzy, w wyniku czego określa się „saldo” dla wszystkich rachunków bankowych uczestników umowy.

Tym sposobem jej uczestnicy, których rachunki bankowe wykazują salda ujemne, nie ponoszą kosztów związanych z ich oprocentowaniem w banku, gdyż ten „ignoruje” salda poszczególnych rachunków, obliczając odsetki jedynie dla „skumulowanego” salda. Notional cash pooling, ze względu na wykluczenie faktycznego przelewu środków pieniężnych, jest pozbawiony cech umożliwiających jego klasyfikację dla celów podatkowych jako pożyczki.

Polska odpowiedź

Ze względu na brak wyraźnych przepisów w polskim prawie nasze banki oferują rozwiązanie wykorzystujące przepisy o wstąpieniu w miejsce wierzyciela na podstawie art. 518 kodeksu cywilnego. Podstawą takiego cash poolingu jest przyjęcie, że rozliczanie między jego uczestnikami a bankiem jest dokonywane poprzez wstąpienie jednego z uczestników umowy zamiast banku jako wierzyciela innego uczestnika. Uczestnik, którego rachunek bankowy wykazuje saldo dodatnie, wstępuje w miejsce banku poprzez spłatę wierzytelności tego uczestnika, którego rachunek wykazuje saldo ujemne. Tym sposobem dług wobec banku (ujemne saldo) jednego podmiotu jest przejmowany przez ten, który ma środki na swoim rachunku. Bank nie ma więc podstaw do naliczenia odsetek od ujemnego salda. Czynność ta nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych, nie kreuje także pożyczek pomiędzy uczestnikami.

Choć obecny stan prawny, zwłaszcza przepisy podatkowe, nie sprzyja stosowaniu cash poolingu w Polsce, to forma ta staje się coraz popularniejsza. Stosują ją banki, które starają się minimalizować ryzyko podatkowe i dodatkowe koszty związane z obowiązkami fiskalnymi wynikającymi z tych umów. Tym bardziej należy mieć nadzieję, że ustawodawca pokusi się o wydanie przepisów podatkowych (a może i prawa cywilnego) pozwalających na swobodne i bezpieczne korzystanie z umów cash poolingu.

Agnieszka Rzepecka

doradca podatkowy w dziale podatkowym Kancelarii Gessel