Janusz Lewandowski: Reformatorzy źle kończyli nawet wtedy, gdy reformy były zgodne z polską racją stanu
W życiu rodzinnym Polacy świetnie rozumieją, że nie można żyć ponad stan, ale nie dostrzegają tego w finansach państwa — mówi europoseł.
"Puls Biznesu": Do przyjęcia traktatu lizbońskiego brakuje tylko podpisu prezydenta Czech. Bruksela już świętuje?
Janusz Lewandowski, eurodeputowany PO: Czekamy na dobre wieści z Pragi, by zakończyć bezpłodny okres zajmowania się przez unijną administrację samą sobą. To było wręcz obraźliwe dla 500 mln obywateli, że UE przez lata zmagała się z problemem mało rozumianego traktatu, a nie potrafiła odpowiedzieć na prawdziwe kłopoty, takie jak kryzys gospodarczy czy wojna gazowa. W ważnych sprawach zajęta sobą Unia okazała małą przydatność dla mieszkańców kontynentu.
Traktat coś zmieni dla Polski?
Wzmocni nasze szanse jako głównego beneficjenta unijnego budżetu, bo odbiera ostatnie słowo szefom rządów, a daje je Parlamentowi Europejskiemu, który jest zwykle bardziej szczodry dla biednych państw. Jest bardziej solidarny niż ministrowie finansów 27 krajów.
Jakie zmiany po 2013 r. przyniesie Polsce nowy unijny budżet? Bogatsze kraje chcą ograniczyć politykę spójności (z której finansowane są m.in. dotacje dla firm) czy wspólną politykę rolną.
Polska musi się przed tymi pomysłami bronić. Kryzys potęguje egoizm. Ostatnio do narzekających Niemiec i Wielkiej Brytanii dołączyły kolejne kraje, m.in. Francja. My mamy jednak ten komfort, że nasze postulaty są zbieżne z ideami solidarności unijnej. Bronimy tego, co jest na sztandarach.
Będziemy mieli komisarza ds. unijnego budżetu, który pomoże ten spór rozwiązać po naszej myśli?
Niewykluczone. Dla nas to bardzo ważna teka. Choć trzeba się liczyć z tym, że po wyborze Jerzego Buzka na przewodniczącego Parlamentu Europejskiego, część krajów będzie chciało ograniczyć nasze apetyty.
Pan będzie tym komisarzem?
Nie chcę wypowiadać się o personaliach.
UE zdała egzamin z kryzysu?
Sytuacja kryzysowa zachęca kraje — również eurosceptyczne — by być razem i nie szukać rozwiązań na własną rękę. To wyraźnie widać na przykładzie dotkniętej kryzysem Irlandii oraz trzymającej się wcześniej na dystans Islandii.
Czasem jednak tej współpracy nie było widać.
W pierwszych miesiącach po wybuchu kryzysu wszystkie państwa działały na własną rękę. Organizacje takie jak Unia Europejska czy Międzynarodowy Fundusz Walutowy bywają ociężałe, tymczasem takich w sprawach jak ratowanie Fortis Banku czy Royal Bank of Scotland w kilka godzin trzeba było podejmować decyzje. To paradoks: wydawałoby się, że w epoce globalizacji rola państw narodowych będzie słabnąć, ale w chwili próby okazały się one niezastąpione.
Co więc w kryzysie dała unijnym krajom wspólnota?
Pod koniec ubiegłego roku udało się skoordynować działania na poziomie ponadnarodowym, np. gwarancje rządowe dla depozytów ludności w bankach. To zatrzymało licytację rozpoczętą przez Grecję i Irlandię. Sensowne są także ułatwienia w pozyskaniu funduszy strukturalnych, które powinny spełniać rolę pakietów antykryzysowych. Inne wnioski z kryzysu — regulacja funduszy alternatywnych i europejski nadzór finansowy — wydają się bardziej kontrowersyjne.
Polska chciała iść własną drogą. Minister finansów przekonywał, że inne kraje mylą się, zwiększając deficyt. Teraz okazało się, że także u nas deficyt wystrzelił.
To był przejaw niesolidarności, ale wymuszony przez naszą sytuację. Międzynarodowy kapitał wrzucał Polskę do worka z krajami, które są zarażone kryzysem w stopniu nieporównanie większym. Chodziło o wyróżnienie się na mapie nieszczęścia. Udało się. A wysoki deficyt na rok 2010 bierze się z innych przyczyn, niż szafowanie pakietami stymulacyjnymi na koszt podatników.
Ale pewnie Węgry chciałyby być — w imię solidarności — potraktowane tak łagodnie jak Polska?
Węgry nie miały prawa być traktowane podobnie, jak Polska. Za błędy się płaci. Polskiemu rządowi chodziło o to, by najpierw pozytywnie się wyróżnić, a dopiero potem przedstawiać zagrożenia związane z sytuacją fiskalną.
To dobra strategia?
To strategia nieco egoistyczna, ale opłacalna. Z perspektywy Brukseli widzę, że obraz Polski w roku 2009 diametralnie się zmienił. Dziś jesteśmy krajem, który w debacie ekonomicznej ma pełne prawo zabrać głos i pokazać, jakie rozwiązania są skuteczne. I jest słuchany.
Polski dług publiczny narasta. Nie boi się pan?
Boję się, wszyscy się boją. Sytuacja fiskalna jest o wiele gorsza niż sytuacja w realnej gospodarce. To ciąg narastających zaniechań z ostatnich 20 lat. Wszystkie bardziej radykalne reformy są jednak samobójstwem politycznym.
Rząd zdoła utrzymać dług poniżej progu 55 proc. PKB?
Mam nadzieję. Przekroczenie progu i uruchomienie procedury sanacyjnej byłoby bardzo kosztowne i dla gospodarki, i dla ludzi, i dla rządu. Naprawa finansów państwa może jednak dokonać się dopiero po wyborach prezydenckich.
Ale może już trzeba nad reformami pracować, by zaraz po wyborach gotowe projekty trafiły na biurko nowego prezydenta?
Donald Tusk pamięta historię wygrywających reform i przegrywających reformatorów. Źle kończyli nawet wtedy, gdy reformy były zgodne z polską racją stanu. O ile widzę poprawę w odbiorze prywatyzacji przez społeczeństwo, o tyle nie zmienia się odbiór sytuacji fiskalnej. Polacy nadal nie widzą podobieństw między budżetem rodzinnym a budżetem państwa. W życiu rodzinnym świetnie rozumieją fundamentalną prawdę, że nie można żyć ponad stan, ale nie dostrzegają jej w finansach państwa. To braki w edukacji ekonomicznej.
Bardziej samobójcze jest unikanie reform.
Rzeczywiście, czas to pieniądz. Ten problem sam się nie rozwiąże, a nierozwiązany narasta. Dlatego im szybciej pojawi się polityczna szansa podejmowania kroków niepopularnych, tym lepiej.
Z domu partii
do kapitalizmu
Jak przystało na ministra przekształceń własnościowych, Janusz Lewandowski w 1991 r. przekształcał gmach Komitetu Centralnego PZPR w serce nowego kapitalistycznego ustroju — siedzibę Giełdy Papierów Wartościowych. Janusz Lewandowski nazywa udział w tym wydarzeniu "darem losu".
Ojcostwo przyznane
w 20. urodziny
"Ojciec polskiej transformacji" — taki tytuł otrzymali w ubiegłym tygodniu Janusz Lewandowski i Jan Krzysztof Bielecki od tygodnika "Forbes". Obaj gdańscy liberałowie, koledzy jeszcze z czasów studenckich, byli gośćmi honorowymi Forum 20 Lat Polskiej Transformacji.
Weteran korytarzy
unijnej biurokracji
Czerwcowymi wyborami do Parlamentu Europejskiego Janusz Lewandowski o kolejne pięć lat przedłużył pobyt w Brukseli i Strasburgu. Zdobył 107 529 głosów — najwięcej na Pomorzu (siódmy wynik Platformy Obywatelskiej) i o 28 tys. więcej niż w wyborach w 2004 r. Podobnie jak w poprzedniej kadencji, Janusz Lewandowski w nowym parlamencie zasiada w komisji budżetowej. Wkrótce unijną kasą może zajmować się jednak nie jako poseł, a jako polski komisarz w Komisji Europejskiej. Nieoficjalnie to właśnie Janusz Lewandowski wystawiany jest jako kandydat rządu do objęcia tej teki. Choć negocjacje na brukselskich salonach wciąż trwają.
