Yeti daje radę

Wojciech Surmacz
opublikowano: 2006-11-17 00:00

Poszedł na przebój, kozacko: ściągnął Petera Greenawaya do Polski. Kręcą film. Akcję zabezpiecza superagent Bond. James Bond?

„Puls Biznesu”: Jak pan przekonał Petera Greenawaya do realizacji filmu „Nightwatching” w Polsce?

Piotr Mularuk: Peter się po prostu dowiedział, że zdjęcia są w Polsce. Wcale nie musiałem go przekonywać, bo nie miał nic do gadania. Tak między nami mówiąc.

Kto wymyślił zdjęcia w Polsce?

Ja.

Bo taniej?

To nie takie proste. Na pewno jednym z czynników było, że w Polsce jest taniej — jeszcze. Jeszcze, bo tutaj kręci się filmów dosyć mało, dlatego ceny są niższe. Ale jeśli ten film spowoduje, że po nim przyjdą następne koprodukcje, to za pięć lat już nie będzie tanio.

To nie pierwsza koprodukcja ...

Chwila. Nie było tak, że ktoś sobie usiadł i wymyślił: O, zróbmy to w Polsce! To była moja walka o projekt. Przez wiele miesięcy.

Z kim pan walczył?

Z innymi producentami.

Gdzie?

Jak to dzisiaj zwykle bywa — w sieci. Głównie przez internet i komórkę. Potem na spotkaniach w Londynie i w Rotterdamie. Tam ma swoje biura Kees Kasander — producent Greenawaya od ponad 20 lat. On jest szefem. Dla mnie ta przygoda się zaczęła 1 stycznia 2006 r. Ale Kasander chodził z tym projektem podobno od paru lat z dziurą w budżecie. Potrafiłem go przekonać. A jeśli się Keesa do czegoś przekona, to Peter musi się do tego dostosować. I jeszcze o tym, dlaczego u nas? Otóż myśmy mieli duży wkład finansowy w ten film i to był główny magnes. Strona polska wyłożyła 1,2 mln euro.

Kasander pana trafił?

Ja Kasandra. Jestem otwartym człowiekiem. Bardzo dużo jeździłem po świecie. Inwestowałem czas i pieniądze w festiwale, warsztaty, seminaria. Po paru latach w końcu zaczyna się kogoś znać. Tak poznałem Keesa Kasandra.

Jaki jest budżet filmu?

To koprodukcja czterech państw: Polski, Holandii, Kanady i Anglii. Wykruszyli się Niemcy i Francuzi. Początkowo budżet planowano na 6 mln euro. Stanęło na 4,6 mln euro.

Ile pan wyłożył z własnej kieszeni?

Pieniędzy własnych na film się nie wykłada nigdy. To pierwszorzędna zasada producentów. Chyba że ma się tyle, że to żadne ryzyko.

W Stanach tego pana nauczyli?

Tak jest.

W Polsce jest inaczej — producenci zaciągają kredyty na filmy.

Wszystko zależy od poziomu desperacji. Jeżeli film jest autorski i ktoś bardzo chce go zrobić, bo to dzieło życia, to zastawi dom, matkę i dziecko. Jeśli się podchodzi do filmu bardziej biznesowo, to wiadomo, że ani domu się nie zastawia, ani nie wyciąga pieniędzy z własnego portfela. Szczególnie że w akurat w „Nightwatching” zyski stoją pod znakiem zapytania, bo to jednak film artystyczny. Oczywiście Greenaway ma swoją publikę. Ale to nisza. Mimo że film w przedsprzedaży trafił do kilkudziesięciu państw — od Japonii po Brazylię — to nikt nie wie, jakie przyniesie wpływy. Nie można powiedzieć, że to będzie międzynarodowy hit, bo widownia kinowa jednak się oddala od sztuki.

My — to znaczy kto, skoro sam pan nie dał ani grosza?

My, czyli Polacy. Polski Instytut Sztuki Filmowej (PISF) — wszedł na sumę 700 tys. euro. Do tego prywatny inwestor wyłożył 500 tys. euro. Sam go znalazłem, pozyskałem i dogadałem się z nim. Firma Gremi Film Production. Jej właściciel Grzegorz Hajdarowicz mocno wchodzi w film.

Greenaway robi kino ambitne. Sam pan powiedział, że na dystrybucji trudno tu zarobić. Jak pan zarabia: przed produkcją, w jej trakcie czy po?

W filmie nie zawsze chodzi o kasę, a zyski nie muszą być materialne. W moim wypadku akurat bardziej chodzi o zaistnienie na rynkach międzynarodowych — Grzegorzowi i PISF też. Trudno o wielkie zyski przy budżecie 4,6 mln euro, zważywszy, że zawiera się w nim przedsprzedaż. W tym wypadku to ponad 1 mln euro. Żaden inwestor nastawiony na zysk nie zainwestuje w taki film. Dlatego Greenaway nie miał wyboru. Musiał przyjechać do Polski, bo tutaj się znalazła kasa na jego artystyczne kino. A jak już przyjechał, musiałem stoczyć kolejną bitwę. Tym razem z polskimi stereotypami, które funkcjonują w głowach Holendrów i Anglików.

Czyli co?

Dzicz! Dzicz, panie kochany!

Ale w jakim sensie?

Zacofana wieś. Lekka pogarda. Taki cywilizowany Europejczyk wyjdzie na ulicę z kamerą i nie wie, co go spotka. Mity: Europa Wschodnia, czyli wódka i niedźwiedzie. Oczywiście potem się okazało, że jest zupełnie inaczej, że nasze ekipy są lepsze od angielskich. Greenaway był zachwycony, krzyczał: „Zobacz, jak pracują, bierzemy ich do Walii”! No i wzięli. Ale na początku opór był bardzo duży.

Nie chce mi się wierzyć.

Ależ oczywiście! Mało tego, największy koszmar przeżyłem przy koordynacji. Ten projekt był bardzo skomplikowany biznesowo. Opierał się na umowach i strukturach finansowania u nas niespotykanych. Forsowaliśmy pod tym względem drzwi zamknięte, budując konstrukcje prawne, które w Polsce jeszcze nie funkcjonują. Cała produkcja opierała się na systemie angielskim — jest bardzo skomplikowany, ale daje gwarancję bezpieczeństwa. Polski system w porównaniu z nim to metoda chałupnicza. Wpadliśmy w pajęczynę mocnych prawnych obostrzeń — zupełnie niekompatybilnych z polskim prawodawstwem. Ale trzeba to napisać: Polski Instytut Sztuki Filmowej stanął na wysokości zadania. Bez Instytutu ten film by po prostu nie powstał. PISF ma ambicje być partnerem dla graczy międzynarodowych. I właśnie się nim stał. I jest to w dużej mierze zasługa dyrektor Agnieszki Odorowicz, która podejmowała tak światłe decyzje i wykazała wielokrotnie tak dobrą wolę, że nie sposób tego przecenić.

Dlaczego produkcję oparto akurat na zasadach brytyjskich?

Bo Anglia ma najlepiej rozwinięty przemysł filmowy w Europie. Sądy angielskie są bardzo dobrze zorientowane w prawie filmowym. I jest tam dużo forsy — po prostu.

Dlatego się pan wpakował w tę brytyjską „pajęczynę”?

Założenie było takie — biorę projekt, wiem, o co chodzi. Prawda jest taka, że nie wiedziałem. To wyglądało jak wyprawa na wieloryba z żyłką i haczykiem. Gdybym wiedział, co ciągnę, nie dałbym rady. Sama świadomość by mnie przytłoczyła. Cztery fundusze państwowe: z Anglii, Walii, Holandii i z Polski. Każdy rządzi się swoimi prawami. Często stojącymi ze sobą w konflikcie. Do tego kanadyjski bank, który wszedł z 2 mln euro, i prywatni inwestorzy — polski i holenderski. To wszystko musiałem zgrać prawnie w czasie i zapewnić płynność finansową projektu. Do tego cały tabun umów gwarancyjnych, gdzie każdy musiał zagwarantować, że pieniądze będą bezwarunkowo. Anglicy mówią krótko: robimy film i chcemy kasę. Pieniądze muszą być na koncie. Czasami umowy po 100 stron. Wszystko trzeba dokładnie czytać. Bywało, że dostawałem od kilkudziesięciu osób po 200 e-maili dziennie z różnymi wersjami umów, poprawkami i negocjacjami.

Sam pan to wszystko ogarniał?

W takim tempie prędzej bym się zastrzelił. Miałem prawników z Niemiec. Nasi jeszcze tej materii nie ogarniają. Tu nie chodziło o koprodukcję z TVP. Przecież w Polsce nie ma nawet takiej instytucji jak Bond. Słyszał pan kiedyś?

Bond? James Bond?

No, właśnie. Nie chodzi o Jamesa, tylko o Completion Bond, czyli ubezpieczenie ukończenia filmu. Nie od wypadku czy od utraty zdrowia. To jest bardzo specyficzna instytucja finansowo-filmowa.

W Polsce się nie ubezpiecza produkcji filmowej?

Żartuje pan? To jak mały fiat i mercedes — mówimy o takich różnicach. Nie ten poziom.

Konkretnie, jaka firma ubezpieczała „Nightwatching”?

Film Finances z Londynu. Najbardziej prestiżowa firma w tej branży oparta na Banku Lloyd’s. Ona w ogóle stworzyła Bonda ponad 40 lat temu. To jest inny świat.

Ile kosztuje Bond?

W naszym wypadku około 100 tys. euro. Ale to warte każdego euro. Na Zachodzie nikt bez Bondu nie wejdzie do poważnego filmu. Bond jest gwarantem ukończenia filmu, a w razie gdyby nie powstał, oddaje kasę inwestorom. Myśmy na samym początku usłyszeli od Anglików: „No Bond, no film”. Koniec. A Bond nie wchodzi w każdy film. Bond zawsze musi mieć pewność, w co wdeptuje. No i znowu był zgrzyt: bo co to jest Polska? Jakie filmy tam robią?

Jak to jakie? Wajdy nie znają?

Sam pan wie, jak się kiedyś w Polsce filmy robiło... Otwarty budżet i jazda. Taki system Anglikom chyba nie pasował. O Bondzie złego słowa nie powiem, bo jest instytucją genialną. Bond zaczyna działać, kiedy prześwietli wszystkie umowy w filmie, łącznie z aktorami, pionem operatorskim itd. Bond wszedł w tę produkcję na 10 dni przed końcem zdjęć w Polsce. Niech pan zobaczy, jakie ryzyko! Myśmy wydali 1,2 mln euro — bez gwarancji. Nie jest to łatwe.

Duży stres.

Stres? Człowieku, dziewięć miesięcy nie spałem! Ale warto było. Zaprezentowaliśmy najwyższy poziom producencki. Takie filmy robi się po kilkunastu latach działalności w branży. A my z marszu, głowa do dołu i robimy. Uczyliśmy się w biegu. Pod tym względem „Nightwatching” już jest sukcesem.

No, właśnie, w Polsce w ogóle o tym się nie mówi. Ale już na przykład w Niemczech bardzo głośno o tej koprodukcji z udziałem Yeti. Dlaczego akurat o pańską firmę tyle hałasu? Myśli pan, że tak znani i doświadczeni polscy producenci, jak Heritage Films czy Apple Film Production, nie dają rady?

Nie chcę się z nikim porównywać. Po prostu wiem, że to była pierwsza taka koprodukcja w Polsce i że przy filmach Greenawaya koproducenci z reguły wychodzą na tym bardzo źle.

Dlaczego?

Bo producent Greenawaya — Kasander — to niezwykle ostry gracz. Poza tym te filmy są bardzo zawiłe — w sensie prawno-biznesowym. Ja praktycznie nie bywałem na planie. Nie miałem czasu. Myślałem, że popatrzę, jak mistrz pracuje. Nic z tego. Laptop po 15 godzin dziennie. Bo Bond.

Nieźle, che, che…

Nie ma się z czego śmiać. Kiedyś zadzwonił telefon. Przedstawił się pan z Anglii. Będę o nim mówił pan Bond, bo chyba nie byłby zadowolony, że ujawniam jego nazwisko. Powiedział mi: „Wszystko o was wiemy. Widzimy wszystkie wasze maile i umowy”. Zamarłem. I dodał: „Jesteście fantastyczni”. Sam z siebie zadzwonił. To jest dla mnie sukces. Bo ten facet robi filmy z Ridleyem Scottem, Stevenem Spielbergiem — od Los Angeles po Paryż. On teraz wszędzie mówi, że Yeti Films daje radę w Polsce. Bond ma absolutną władzę nad filmem! Tuż przed zdjęciami polecieliśmy do Amsterdamu. Tam czekał na nas pan Bond. Był okrągły stół, wszyscyśmy usiedli — kilkanaście osób. No i pan Bond — mężczyzna po sześćdziesiątce, w złotych okularach z laseczką, wygłosił dwugodzinny speech. Wiedział, że są ludzie z Polski i że u nas się nie „bonduje” filmów. Patrząc mi prosto w oczy, powiedział: „Będę wiedział, kto z kim sypia na planie”. Bond nadaje ton. To reżim i dyscyplina finansowa. Wszyscy się muszą do tego dostosować. Ale jak już wszedł Bond, to spokojnie śpię. Nic mi nie grozi.

Piotr Mularuk, właściciel Yeti Films