Zakład Kamieniarski Rodziny Sypniewskich jest najstarszą taką firmą w Warszawie. Od 1910 r. niezmiennie pod tym samym adresem: Powązkowska 28 a.
a swoją dobrą opinię musimy pracować dwadzieścia lat. Wystarczy pięć minut, żeby ją utracić — powiedział kiedyś Warren Buffet, słynny inwestor giełdowy. Rodzina Sypniewskich pracowała na nią blisko wiek. Opłaciło się. Ich nazwisko to sprawdzona marka. Cała stolica o nich mówi. Wykonują nagrobki, pomniki i rzeźby. Pracy nie zakłóciła ani okupacja, ani czasy komunizmu. A i teraz interes nieźle się kręci.
„Idź do Sypniewskich” — radzą co starsi warszawianie tym, którzy chcą zamówić nagrobek, i tym, którzy marzą o rzeźbie w ogrodzie.
— Nie potrzebujemy inwestować w reklamę. Ludzie przekazują sobie informację o istnieniu zakładu jak sensacyjną plotkę — mówi Andrzej Sypniewski, właściciel firmy.
Robię w kamieniu
Nie zyskaliby takiego rozgłosu, gdyby nie miłość. Do kamieni, rzecz jasna.
— Ta praca daje dużo satysfakcji. Rzeźbiąc w kamieniu, zostawiam ślad po sobie. W nim utrwalają się wszystkie błędy, niedociągnięcia, obsunięcia dłuta. Kiedy patrzę na stare rzeźby, przypominam sobie, jaka była danego dnia pogoda, w jakim byłem wtedy nastroju — wyznaje kamieniarz.
W grudniu zeszłego roku zakład otrzymał Nagrodę Rzetelnego Rzemiosła Braci Jabłkowskich — za profesjonalizm i nowoczesność.
— Interes założył mój dziadek — Bolesław, mistrz kamieniarstwa. Ojciec Józef był żołnierzem podczas wojny, internowany m.in. w Rumunii, Libanie i we Francji. Jako jeden z pierwszych powrócił do kraju i od razu zajął się rodzinną firmą. W dorobku zakładu są pomniki w całej Polsce, upamiętniające sławnych ludzi i ważne wydarzenia. Wykonywane były także koła młyńskie, walce dla przemysłu spożywczego czy galanteria kamienna — mówi Andrzej Sypniewski.
Nie samym chlebem
Z czasem ograniczyli się głównie do nagrobków i rzeźb. Ale i to od wielu lat robią tradycyjną metodą.
— Staram się, mimo postępującej techniki, kontynuować pracę dziadka i ojca. Wiele elementów nadal robię ręcznie, jak oni. Nie prowadzę fabryki — twierdzi właściciel firmy.
W pracę kamieniarza został wrobiony.
— Sprawka mojego ojca. Zaczęło się od tego, że woziłem mu na rowerze z Żoliborza, gdzie mieszkaliśmy, obiady w słoikach. Przesiadywałem z nim w zakładzie godzinami. Potem zacząłem pracować — wykonywałem litery na nagrobkach. Zarobiłem wtedy moje pierwsze pieniądze. Pierwsza praca i jak się później okazało, jedyna — wspomina przedsiębiorca.
Niczego nie żałuje, chociaż czasami pojawia się myśl, żeby zostawić interes i pójść w świat. Dosłownie — w wygodnych butach i z pojemnym plecakiem. Szkoda jednak niweczyć pracę przodków. Z każdym pomnikiem przez nich wykonanym wiąże się jakaś anegdota. Splątana nierzadko z historią Polski. Bolesław Sypniewski zasłynął jako twórca sarkofagu Józefa Piłsudskiego, zniszczonego podczas bombardowania w 1939 r., a także wileńskiego nagrobka marszałka.
Historię poszukiwania odpowiedniego kamienia i jego transportu dokładnie opisała „Gazeta Polska” 12 maja 1937 r. Już wtedy firma była znana i poważana. Sława zakładu najlepiej jednak zachowała się w pamięci uczniów właściciela.
— Któregoś dnia pojawił się u nas starszy człowiek o nazwisku Müller. Był konserwatorem zabytków w Belgii i, jak się okazało, uczniem dziadka. Kiedy pojechałem z nim na Cmentarz Tatarski, gdzie stoi jeden z pomników, który wykonał zakład Sypniewskich, zobaczyłem wzruszenie na jego twarzy. Dotknął kamienia i powiedział: Pana dziadek dał mi nieźle popalić przy wykończeniu tego nagrobka — wspomina Andrzej Sypniewski.
Pomnik na Cmentarzu Tatarskim to historia sama w sobie. Spoczywa w nim woltyżer filmowy — Turek — Abdul Halik Usmi, który, jak wieść gminna głosi, zginął, stając w obronie godności Jadwigi Smosarskiej, polskiej aktorki. W geście wdzięczności sfinansowała jego nagrobek wybudowany w stylu wschodnim. Zleciła to najsłynniejszemu rzeźbiarzowi w Warszawie — Sypniewskiemu.
— Gdyby nie wojna, byłaby to bardzo duża firma. Dziadek miał plany, żeby umieścić ją na Żeraniu, w większym kompleksie — przyznaje Andrzej Sypniewski.
Z metką na wierzchu
Zakład prosperuje dobrze głównie dzięki dniu Wszystkich Świętych.
— Ludzie w drzwiach się wtedy zabijają. Jest tylu klientów, że wprowadziliśmy zapisy. Zapisują się często pół roku lub rok wcześniej. Jest też tak, że klienci proszą, aby umieszczać na nagrobkach, widoczną wizytówkę firmy, żeby było wiadomo, że my go robiliśmy — przyznaje właściciel zakładu.
Cennik usług: od pięciu, sześciu do kilkudziesięciu tysięcy złotych za nagrobek i nawet 30-40 tysięcy za rzeźbę. Da się wyżyć. I to całkiem przyzwoicie.
Nie zawsze jednak było słodko. Polska Ludowa nie obchodziła się delikatnie z tzw. prywaciarzami. Z wszelką inicjatywą trzeba było się kryć.
Mury zakładu pamiętają przesłuchania i rewizje. Choć z komuną wiążą się też zabawne wspomnienia.
— Przez jakiś czas u mojego ojca pracował Jan Himilsbach. Przyjaźnił się z nim. Znajomość kwitła aż do momentu, kiedy pożyczył z firmy narzędzia i więcej się nie pojawił — wspomina Andrzej Sypniewski.
Himilsbach kształcił się na kamieniarza, chociaż w młodości imał się różnych zajęć. Był piekarzem, ślusarzem, palaczem na statku rybackim, rębaczem na przodku w kopalni. Zapytany, dlaczego ceni bardziej swoją pracę kamieniarza niż literata, odpowiedział podobno: „Myślę, że dlatego, że moim dziełem granitowym nikt sobie d… nie podetrze”. Do dzisiaj co starsi warszawianie żartują, że rzeźba Chrystusa przy kościele św. Krzyża na Krakowskim Przedmieściu wskazuje palcem na okno dawnego mieszkania Himilsbacha.
W kątach zakładu można jeszcze znaleźć fragmenty Grobu Nieznanego Żołnierza, który modernizował Józef Sypniewski. Wykonywał również prace w Pałacu Prymasowskim przy Miodowej i w wielu kamienicach na Starówce.
Brzydocie mówimy: nie
Od kilku lat w prowadzeniu firmy wspomaga Andrzeja Sypniewskiego żona Joanna Szykuła-Sypniewska, projektant, rzeźbiarz i konserwator zabytków. Wykonują razem i projektują nagrobki, rzeźby, ale też elementy budynków czy mebli.
— To moje projekty nagrobków — wskazuje na pokaźnych rozmiarów katalog Andrzej Sypniewski.
W nim proste, ascetyczne formy. Idealnie dopasowujące się do zabytkowych starych Powązek — do eklektycznych postumentów dzieła Bolesława Syrewicza (1835-1899) czy akademickich rzeźb Faustyna Fenglera (1828-1886).
Cmentarz Powązkowski to ich teren. Andrzej Sypniewski oprowadza po nim jak po swoim domu. Zna wszystkie alejki i zakamarki. Wychował się tutaj.
— Powązki to wielki narodowy zabytek, a dzieła tu powstałe są miarą piękna, kultury narodowej i elitarności. Im jednak człowiek starszy, tym woli dalej trzymać się od cmentarza — żartuje właściciel zakładu.
Zaraz jednak z sentymentem dodaje, że ponad 15 procent nagrobków nekropolii to dzieło jego rodziny.
— Pomniki tu są różne, jak różne są potrzeby ludzi. Kłują jednak w oczy nagrobki nieprzemyślane i po prostu szkaradne — mówi kamieniarz.
Praca kamieniarza polega też czasami na nawracaniu. Nawet jeśli postępuje się wbrew logice przedsiębiorcy.
— Jeżeli klient wymaga ode mnie wykonania czegoś, co mi się nie podoba, odsyłam go do konkurencji. Czasami jednak udaje się ich namówić na mój projekt — przyznaje Andrzej Sypniewski.
Zainspirowany podróżami po polskich nekropoliach miał pomysł, by wydać album z najbrzydszymi nagrobkami.
— Najbardziej szkaradny cmentarz odkryłem pod Łomżą. Pomysłów na pracę jest wiele. Nie narzekam na nudę, raczej na brak czasu — mówi kamieniarz.
Nie próżnować
Najstarsi warszawianie mawiają, że prawdziwy luksus polega na niekupowaniu. Andrzejowi Sypniewskiemu zdarza się dodatkowo szperać w cmentarnym śmietniku.
— Ludzie wyrzucają piękne nagrobki, tylko dlatego że są stare. Zbieram je często. Niektórych klientów udaje się namówić, żeby wykorzystać ponownie kamień. Są z tego później bardzo zadowoleni — przyznaje właściciel zakładu.
Niektóre zatrzymuje dla siebie — a to litery zachwycą, a to sama forma nagrobka. To nie zbieractwo, tylko pasja. Wokół firmy Sypniewskich pełno starych rzeźb — część to pamiątki po dziadku i ojcu, chociaż dużo zostało rozebranych w PRL-u.
Liczy na to, że kiedyś zawód kamieniarza odzyska utraconą rangę.
— W międzywojniu pracownie rzeźbiarskie i kamieniarskie zaliczane były do kręgu elit artystycznych. Od tego czasu wiele się zmieniło. Degradacja tego zawodu to wina tylko i wyłącznie kamieniarzy. Są to często ludzie niewykształceni, nastawieni na ilość, a nie na jakość — efekty widać na polskich cmentarzach — mówi Andrzej Sypniewski.
Przyszłość dla firmy widzi w rzeźbie i pracach konserwatorskich. Dla prestiżu, bo przecież nie dla pieniędzy. n
Kamienne liczby
348 m Tyle mierzy największy kamień świata — Avers Roch w Australii.
170 m Taką wysokość miała wykonana z białego marmuru latarnia morska — jeden z siedmiu cudów świata.
45 ton Tyle ważą największe kamienne bloki w Stonehenge w Wielkiej Brytanii.
