W Polsce brakuje dróg. To pewnik. Trzeba dbać o przyrodę. Kolejna oczywistość. Pozostaje pytanie, jak pogodzić te dwa priorytety?
„Terror ekologiczny” to ostatnio modny termin. Co tak naprawdę oznacza? Dla jednych jest to bój o zachowanie jak największej ilości terenów chronionych, bez względu na wszystko. Dla drugich — podejście do inwestycji infrastrukturalnych, wedle, którego należy budować z niczym się nie licząc. Obie definicje istnieją równolegle i odpowiadają dwóm stronom konfliktu — ekologom i drogowcom. Tyle że przedstawiciele i jednej, i drugiej strony mówią o kompromisach. A skoro możliwe jest rozwiązanie ugodowe, to nie ma miejsca na terror.
— Ekolodzy często widzą tylko zagrożenie dla środowiska, bagatelizując potrzebę nowych inwestycji. Tymczasem, np. w województwie podlaskim, gdzie ponad 30 proc. obszarów objętych jest ochroną, ludzie dostają ataków nerwicy słysząc, że nie można czegoś zrobić ze względu na środowisko. A infrastruktura drogowa wpływa na rozwój regionu — mówi Tomasz Zapaśnik, naczelnik wydziału środowiska Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA).
— To nie jest konflikt między ekologami a drogowcami, tylko między dobrym a złym planowaniem. Podstawą każdej inwestycji powinna być dobra analiza. Zasoby przyrodnicze to wymierny kapitał. Jeżeli mają przyjeżdżać turyści to muszą mieć do czego. Można mieć i drogi, i tereny chronione — ripostuje Ireneusz Chojnacki, dyrektor organizacji ekologicznej WWF Polska.
Trudna dyskusja
Teoretycznie wydaje się, że interesy obu stron nigdy nie będą zbieżne.
— Głośna niedawno sprawa obrony doliny Rospudy pokazała, że nie ma pola do dyskusji merytorycznej. Obie strony prezentują swoje argumenty. Najgłośniej krzyczą wyznawcy konkretnych teorii, a nie uczestnicy dyskusji —podsumowuje Janusz Piechociński, dyrektor Zespołu Doradców Gospodarczych TOR.
Tymczasem obydwie strony chcą się porozumieć.
— Sposób podejścia do inwestycji drogowych zaczyna się zmieniać. Zaczyna się dialog. Sytuacja poprawia się, a wpływ na to miał, m.in. spór o obwodnicę Augustowa — mówi Ireneusz Chojnacki.
— Uczymy się nowych procedur. Wciąż jednak pokutują zaszłości. Kiedyś, by rozpocząć inwestycję potrzebnych było kilka decyzji, wydawanych w kilku etapach. Dziś, by uzyskać zgodę potrzebna jest ocena oddziaływania na środowisko. Na podstawie tego raportu ustala się np. przebieg trasy. To uproszczenie dla inwestorów. Mankamentem tego rozwiązania jest jednak to, że ocenę przygotowuje się na wczesnym etapie, gdy nie ma jeszcze rozwiązań technicznych. A te są istotne — dodaje Tomasz Zapaśnik.
Bariery
Tak naprawdę, podstawową przeszkodą w dyskusji ekologów z drogowcami, jest niespójność przepisów. Gdyby były one przejrzyste ochrona środowiska i budowa dróg byłyby znacznie prostsze.
— Musimy dostosować prawo do wymagań Unii Europejskiej, bo dotychczasowe jest chaotyczne i niespójne — twierdzi Tomasz Zapaśnik.
GDDKiA wymienia kilka barier ekologicznych, które wpływają na budowę dróg. Największym problemem jest dowolność w interpretacji niektórych zapisów ustawy — prawo ochrony środowiska — z 2001 r. Dlatego nie wiadomo, czy wydana decyzja nie jest błędna i nie zostanie cofnięta.
— Prawo i procedury nie są dobre. Przykładem może być program Natura 2000. Wdrożony na wariata, bez odpowiednich narzędzi. Nie wyznaczono granic terenów, map — wymienia Janusz Piechociński.
Szybka realizacja i wdrożenie tego programu leży w interesie obu stron. Tymczasem Ministerstwo Środowiska twierdzi, że nie dysponuje wystarczającą inwentaryzacją, która jest konieczna do tworzenia sieci. Za te opóźnienia Polskę upomniała Komisja Europejska. Tymczasem organizacje ekologiczne już dwa razy przekazywały tzw. shadow list — czyli listę proponowanych obszarów chronionych.
Taka sytuacja powoduje niepotrzebne konflikty.
Pozostaje zatem pytanie — czy ekolodzy i drogowcy mogą się w ogóle dogadać? Jedni i drudzy twierdzą, że tak. Pozostaje nam wierzyć.