15 lat wolnej gospodarki

Jacek Zalewski, Kazimierz Krupa
opublikowano: 2004-06-04 00:00

Leszek BALCEROWICZ

Zanim pojawiło się hasło „Balcerowicz musi odejść” — Balcerowicz przyszedł. I w pierwszym gabinecie Tadeusza Mazowieckiego, po wyborach z 4 czerwca 1989 r., i potem w rządzie Jana K. Bieleckiego pełnił funkcje wicepremiera i ministra finansów. Autor planu przebudowy ustroju gospodarczego Polski (plan Balcerowicza). Przez jednych uważany za ojca sukcesu gospodarczego po 1989 r., przez innych za „ekonomicznego bandytę”. Największa i najbardziej kontrowersyjna postać polskiej gospodarki ostatnich lat.

GIEŁDA

Tonsil, Próchnik, Krosno, Kable, Exbud — te pięć spółek, 16 kwietnia 1991 roku, podczas pierwszej sesji, otworzyło nową, powojenną historię Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie (nową, bo poszukując dowodów szlachectwa, giełda datuje swój rodowód w roku 1817). Sesje w byłym gmachu KC PZPR odbywały się raz w tygodniu, a towarzyszyło im znacznie więcej emocji niż pieniędzy. Później były wzloty i upadki, ale giełda — symbol wolnego rynku — doskonale przyjęła się na naszym gruncie.

PODATKI

Trzej fiskalni bracia — PIT (podatek dochodowy od osób fizycznych), CIT (podatek dochodowy od osób prawnych) i VAT (podatek od towarów i usług) — nie są trojaczkami jednojajowymi, jako że rodzili się w latach 1991-93 w pewnych odstępach czasowych. Gospodarka rynkowa przywróciła podatkom w Polsce znaczenie społeczne, polityczne i ekonomiczne. Powszechnie zgadzamy się w dwóch punktach: że są one konieczne do funkcjonowania państwa oraz że powinny być jak najniższe. I zgody by było na tyle...

KOMÓRKA

Swego czasu Krzysztof Zanussi na drwiące pytanie, czy ma „komórkę”, odpowiedział: „komórkę mam, ale bez telefonu”. Dzisiaj tylko naprawdę bogaci mogą sobie pozwolić na nieużywanie telefonów komórkowych, których pierwsze egzemplarze, przypominające walizki, pojawiły się w Polsce w połowie 1992 roku. Jedną z pierwszych dostał Lech Wałęsa. W Belwederze, z trudem, łapała zasięg.

DENOMINACJA

„Zakryj palcem zera cztery, zyskasz złoty nowej ery” — proponował 1 stycznia 1995 roku NBP w ramach „operacji kciuk”. Denominacja, która miała — według pesymistów — zdezorganizować życie w kraju, przeszła wyjątkowo sprawnie, przy okazji zadając kłam twierdzeniu (popartemu badaniami), że co piąty Polak nie umie liczyć.

11 WRZEŚNIA

Wykonane w czarny wtorek, 11 września 2001 r., perfekcyjne uderzenie lotnicze islamskich terrorystów w World Trade Center sparaliżowało świat. Rozpoczęta wówczas trzecia wojna światowa przewartościowała naszą cywilizację, zyskując w Afganistanie i Iraku bezpośredni wymiar militarny. Szczęściem w tym nieszczęściu było, że oddziaływanie tragedii WTC na globalną — czyli i na polską — gospodarkę było w sumie mniejsze, niż przewidywaliśmy w pierwszych najczarniejszych scenariuszach.

UNIA EUROPEJSKA

Piętnaście lat temu nawet nie śmieliśmy myśleć o rychłym przystąpieniu Polski — ani do NATO, ani do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. Sojusz obronny, kierowany przez Amerykanów, przyjął nas dużo szybciej — już 12 marca 1999 r. Unia Europejska, w którą przekształciła się EWG, obiecywała różne terminy, ale przetrzymała wniosek Polski całą dekadę 1994-2004. To jedna z przyczyn mocno przygaszonej euforii naszego społeczeństwa w historycznym dniu 1 maja 2004 r.