An invisible hand, czyli narodziny ekonomii

opublikowano: 09-03-2018, 00:00

Polska "jest to kraj, w którym, o ile mi wiadomo, nie produkuje się nic ponad środki niezbędne do przeżycia." - te słowa Adama Smitha, zapisane w jego najsłynniejszym dziele mogą wielu wydawać się niesprawiedliwe, ale mimo to wydana w 1776 r. książka stanowi pierwszą próbę naukowej analizy zjawisk ekonomicznych.

Adam Smith, ojciec ekonomii, urodził się w 1723 r. w szkockim mieście Kirkcaldy. W wieku czternastu lat został przyjęty na Uniwersytet w Glasgow, gdzie studiował filozofię moralną, jednak już trzy lata później dzięki zdobytemu stypendium przeniósł się do Oksfordu. Poziom nauki oceniał oceniał tam jednak bardzo źle, przyczyny doszukując się w systemie równego opłacania profesorów bez względu na wyniki osiągane przez ich studentów. 

Wyświetl galerię [1/3]

Adam Smith, 1790 r.

Wikipedia

W 1748 Smith rozpoczął karierę na Uniwersytecie w Edynburgu, w swej rodzinnej Szkocji. W 1751 r. otrzymał profesurę Uniwersytetu Glasgow i następne trzynaście lat spędził wykładając tam filozofię moralną. Lata te pisywał jako „zdecydowanie najbardziej twórczy, a zatem zdecydowanie najszczęśliwszy i najbardziej zaszczytny okres [życia]”. W 1759 r. opublikował "Teorię uczuć moralnych", która przyniosła mu niezwykłą popularność. Wielu bogatych studentów porzucało swoje uczelnie i przenosiło do Glasgow by uczestniczyć w jego wykładach. W tym czasie ewoluować zaczął jego stosunek do wykładanego przedmiotu - coraz większy nacisk zaczął kłaść na rolę stosunków ekonomicznych. Na przykład sformułował tezę głoszącą, że przyczyną wzrostu bogactwa narodowego jest praca, a nie ilość zgromadzonego złota lub srebra, co było sprzeczne z podstawą merkantylizmu, teorii ekonomicznej, która dominowała w polityce gospodarczej Europy Zachodniej w tamtym okresie. W 1763 r. Smith złożył stanowisko profesorskie i rozpoczął karierę prywatnego nauczyciela  Henryka Scotta – młodego księcia Buccleuch. 

Okres nauki młodego Scotta to czas podróży po Burgundii, Prowansji, Szwajcarii, Francji, którą wypełniły spotkania z najwybitniejszymi umysłami epoki, np. z Voltairem w Genewie oraz Franklinem w Paryżu. Miał wtedy okazję poznać poglądy gospodarcze merkantylistów i leseferystów (fizjokratów). Ci drudzy swoją zasadę sformułowali następująco: Laissez faire et laissez passer, le monde va de lui même! (pozwólcie czynić, pozwólcie przechodzić, świat porusza się sam). Był to pogląd bliski Smithowi, choć dostrzegał w nim on wiele wad. 

Przemyślenia powstałe podczas podróży stały się przyczynkiem do opus magnum naszego bohatera, dzieła An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów w powszechnym użyciu jest również skrócona nazwa Bogactwo narodów). Pisanie jej rozpoczął w 1766 r., zakończył zaś wydaniem dziesięć lat później. Dzieło składa się z pięciu części wydanych w dwóch tomach. Okazało się być również sukcesem wydawniczym - pierwszy nakład sprzedano w ciągu sześciu miesięcy.
Zdaniem Smitha państwo powinno wypełniać trzy główne zadania: chronić przed przemocą i inwazją obcych państw, chronić każdego obywatela przed uciskiem ze strony innych oraz budować i utrzymywać infrastrukturę wraz z instytucją publiczną.
Książka jest pierwszym uporządkowanym zbiorem argumentów na rzecz wolnego rynku. Poglądy w niej zaprezentowane stworzyły fundamenty liberalizmu gospodarczego i stanowią do dziś ważny punkt odniesienia współczesnych teorii ekonomicznych.
Smith opisał w "Bogactwie narodów" działanie "niewidzialnej ręki rynku", czyli wzajemną troskę producentów i konsumentów o zaspokojenie swojego interesu i maksymalizację prywatnego oraz społecznego zysku. 

Wielkie dzieło Smitha było pierwszą próbą naukowej analizy zjawisk ekonomicznych i słusznie datę wydania uznaje się za rok narodzin tej dziedziny nauki. Jednak autor, jako pionier, nie ustrzegł się przed błędami metodologicznymi, takimi jak naprzemienne posługiwanie się historycznymi danymi empirycznymi i metodą abstrakcji. Te zabiegi idealizowały przedstawiony przez Smitha obraz świata. Krytykę zastosowanej metody, przy zaakceptowaniu znaczenia dzieła jako kamienia milowego nauki, zawiera m.in książka Wiktora Wernera "Historyczność kultury. W poszukiwaniu myślowego fundamentu współczesnej historiografii" (Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2009).

W 1778 r. Smith przeniósł się ze swą matką do Edynburga, gdzie piastował stanowisko komisarza celnego. W latach 1787–1789 piastował funkcję Lorda Rektora Uniwersytetu w Glasgow. Smith zmarł w północnym skrzydle swojego domu Panmure House w Edynburgu 17 lipca 1790 roku po bolesnej chorobie i został pochowany na cmentarzu Canongate Kirkyard.

Na łożu śmierci wyraził żal z powodu braku większej liczby osiągnięć.

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: MARCIN DOBROWOLSKI

Być może zainteresuje Cię też:

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Puls Biznesu

Puls Historii / An invisible hand, czyli narodziny ekonomii