Regulatorzy rynków finansowych i organy nadzoru nad nimi wciąż z rezerwą odnoszą się do kryptowalut. Jakie zalety technologii chętnie wykorzystywanych przez kryptowaluty są jednak cenione i uzyskują zielone światło do zastosowania na publicznym rynku finansowym?
Jak do tej pory technologia blockchain kojarzona jest głównie z rynkiem kryptowalut. Nie bez powodu. Autorzy raportu „Jak Polacy inwestują w kryptowaluty? Edycja 2025” poinformowali, że 18,4 proc. dorosłych Polaków inwestuje w kryptowaluty. Rachunków maklerskich mamy zaś około 2 mln, co stosując analogiczną metodologię, daje nam około 7 proc. Inwestycje w kryptowaluty to także domena głównie osób młodszych. Być może szersze jej zastosowanie na rynku kapitałowym przyciągnęłoby nowych inwestorów.
Jednak technologia blockchain jest z powodzeniem wykorzystana na rynku kapitałowym już teraz, czego przykładem są chociażby usługi KDPW oferowane na Platformie Blockchain dla Rynku Kapitałowego, m.in. obsługa walnych zgromadzeń z możliwością głosowania zdalnego eVoting.
Regulatorzy dostrzegają ten trend, czego przykładem może być Piaskownica Wirtualna Sandbox DLT, która powstała w ramach współpracy Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego i KDPW. Pozwala ona na bezpieczne testowanie rozwiązań i usług finansowych opartych na technologii rozproszonego rejestru (DLT).
We wrześniu 2020 r. Komisja Europejska przyjęła tzw. Digital Finance Package, pakiet rozwiązań dotyczących finansów cyfrowych, w ramach którego przyjęto m.in. Rozporządzenie w sprawie rynku kryptoaktywów (MiCA) oraz Rozporządzenie w sprawie systemu pilotażowego na potrzeby infrastruktur rynkowych opartych na technologii rozproszonego rejestru (DLT Pilot Regime).
W jakich państwach i z jakimi referencjami technologia DLT jest stosowana w przechowywaniu i transferze papierów wartościowych?
Jednym z najlepiej uregulowanych krajów, jeśli chodzi o wykorzystanie technologii DLT na rynku papierów wartościowych, jest Luksemburg. Tamtejsze władze pierwsze przepisy w tym zakresie uchwaliły już w 2019 r., które uznały warstwę DLT za równorzędną z tradycyjnymi systemami rejestracji, czy transferu papierów wartościowych.
Innym przykładem może być szwajcarska platforma SIX Digital Exchange (SDX), działająca od 2021 r., która obejmuje zarówno giełdę, jak i centralny depozyt papierów wartościowych, w całości oparte na technologii blockchain. Jej celem jest umożliwienie instytucjom finansowym obrotu cyfrowymi akcjami, obligacjami i innymi aktywami na DLT.
Przykładów jest więcej, nie tylko w Europie, ale także w USA, Australii, czy Singapurze. Jak donosi Międzynarodowy Fundusz Walutowy, większość dotychczasowych projektów dotyczących wykorzystania technologii blockchain na rynku kapitałowym ma charakter pilotażowy. Przejście ze złożonych systemów centralnych na infrastrukturę DLT będzie procesem złożonym. Uczestnicy rynku prawdopodobnie będą musieli działać równolegle – w systemach tradycyjnych, jednocześnie testując rozwiązania oparte na DLT, aby uniknąć zakłócenia codziennych procesów i zapewnić, że rynki będą nadal działać bezpiecznie. Takie podejście przyświeca nam w projekcie CSDonDLT.
Na ile stworzenie dodatkowej warstwy systemu depozytowo-rozrachunkowego, opartej na technologii DLT, zastąpi dotychczas stosowane rozwiązania?
Projekt CSDonDLT realizowany jest jako implementacja dodatkowej, komplementarnej warstwy systemu depozytowo-rozrachunkowego opartej na technologii blockchain, a nie zastąpienie dotychczasowych rozwiązań. Na obecnym etapie koncentrujemy się na rozrachunku transakcji OTC, obejmując swoim zakresem zarówno przechowywanie, swobodny transfer papierów wartościowych, jak i atomowy rozrachunek transakcji w ramach warstwy DLT.
Technologia rozproszonych rejestrów to przełom w sposobie myślenia o infrastrukturze rynku kapitałowego. W KDPW postrzegamy DLT nie jako zagrożenie dla tradycyjnych instytucji rynku, lecz jako szansę na ich transformację i dostosowanie do wymagań nowoczesnej gospodarki cyfrowej. W ramach prowadzonych prac stwierdziliśmy, że technologia DLT niesie ze sobą potencjał do zasadniczego uproszczenia procesów w obszarze rozrachunku, zwłaszcza w przypadku transakcji pozagiełdowych (OTC). Rozrachunek transakcji wiąże się z transferem papierów wartościowych oraz środków pieniężnych. W opracowywanym przez nas modelu CSDonDLT KDPW tworzy system związany z obsługą papierów wartościowych, StaBillon zaś będzie dostawcą tokenów pieniądza elektronicznego.
Czy zasadne jest uznawać, że zbudowanie systemu depozytowo-rozrachunkowego przy zastosowaniu technologii DLT nie będzie oznaczać wyłączenia dotychczasowych systemów, lecz ich wzbogacenie?
Dokładnie tak. Komplementarność, a tym samym pełna interoperacyjność obu warstw systemu depozytowo-rozrachunkowego pozwoli na dokonywanie płynnych transferów papierów wartościowych z warstwy tradycyjnej do DLT i na odwrót, bez konieczności tworzenia dedykowanych strategii przejścia, jak w przypadku odseparowanych i zamkniętych systemów silosowych. Funkcjonalne i technologiczne rozszerzenie obecnej infrastruktury umożliwi budowanie różnorodnych modeli biznesowych opartych na rozproszonej warstwie systemu rozrachunku, która może stanowić jeden z fundamentów przepływu wartości w rozproszonym i współdzielonym ekosystemie.
Użytkowanie systemów teleinformatycznych związane jest z wieloma ryzykami. Co można dziś powiedzieć o stopniu bezpieczeństwa systemu depozytowo-rozrachunkowego KDPW?
Działalność takich instytucji jak KDPW i KDPW_CCP jest fundamentem efektywności, bezpieczeństwa i stabilności systemu finansowego w Polsce. Jest to możliwe dzięki zachowaniu wysokich standardów zarządczych, regulacyjnych, operacyjnych, a w szczególności technologicznych.
Od wielu lat spółki Grupy KDPW intensywnie inwestują w rozwój usług opartych na rozwiązaniach technologicznych, wspierając proces cyfryzacji polskiej gospodarki. Oferowane przez nas usługi oparte są o rozwiązania technologiczne opracowane w większości przez specjalistów IT pracujących w spółce. Pozwala to nie tylko na dostosowanie rozwiązań do wymagań klientów operujących na polskim rynku, ale także uniezależnia od globalnych dostawców i wysokich kosztów związanych z licencjami.
Należy także pamiętać, że Krajowy Depozyt, jak i izba rozliczeniowa KDPW_CCP są podmiotami ściśle regulowanymi i nadzorowanymi zarówno przez organy krajowe (KNF, NBP), jak i międzynarodowe (ESMA). To z kolei implikuje konieczność stałego monitorowania poziomu ryzyka operacyjnego i technologicznego, przeprowadzania szeregu stress-testów, odpowiednich procedur bezpieczeństwa oraz współpracy z podmiotami rynkowymi.
Jak na bezpieczeństwo systemów KDPW wpłynie wdrożenie rozwiązań w technologii DLT?
Projekt CSDonDLT ukierunkowany jest na poprawę efektywności operacyjnej i kosztowej, zwiększenie transparentności oraz minimalizację ryzyk operacyjnych i systemowych, przy jednoczesnym zachowaniu zgodności z obowiązującymi przepisami prawa i standardami rynku kapitałowego. Implementacja tego rozwiązania pozwoli na utrzymanie, a wręcz rozszerzenie roli uczestników rynku, w tym podmiotów prowadzących rachunki papierów wartościowych, którzy dzięki rozszerzeniu portfela usług będą mogli oferować swoim klientom nowe, innowacyjne narzędzia i funkcjonalności umożliwiające m.in. przeprowadzanie rozrachunków transakcji w papierach wartościowych w trybie ciągłym bez względu na dostępność systemów tradycyjnych.