Ma ona charakter umowy cywilnoprawnej (kontraktu menedżerskiego) lub umowy o pracę. O ile w przypadku kontraktu menedżerskiego po odwołaniu członka zarządu spółki kapitałowej stosunkowo łatwo jest skutecznie rozwiązać ten kontrakt, o tyle w przypadku umowy o pracę należy liczyć się ze szczególną ochroną stosunku pracy, przejawiającą się w szczególności w możliwości odwołania się od wypowiedzenia.
Zarówno sądy powszechne, jak i Sąd Najwyższy (SN), stoją na stanowisku, że odwołanie członka zarządu może być przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę. Mimo to zdarzają się sytuacje, w których odwołanie od wypowiedzenia zostanie uwzględnione przez sąd pracy. Taka sytuacja wystąpi, gdy oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę zostało złożone z naruszeniem przepisów prawa, np.: — w przypadku braku konsultacji z organizacją związkową reprezentującą pracownika, — w przypadku złożenia oświadczenia w dniu usprawiedliwionej nieobecności pracownika.
Dotychczas sporną kwestią było to, czy sąd pracy, uwzględniając odwołanie byłego członka zarządu, może wyłącznie zasądzić na jego rzecz odszkodowanie, czy też może orzec o przywróceniu go do pracy. Za pierwszym poglądem opowiedział się SN w wyroku z 17 sierpnia 2006 r. Stanął na stanowisku, że przepis art. 203 § 1 k.s.h. (i odpowiednio art. 370 § 1 k.s.h.) stwierdzający, że członek zarządu spółki może być odwołany w każdym czasie, jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisów chroniących stosunek pracy i tym samym uniemożliwia uwzględnienie żądania o przywrócenie do pracy. W innym jednak wyroku SN wskazał na możliwość przywrócenia do pracy byłego członka zarządu, jeżeli rozwiązanie stosunku pracy stanowiło nadużycie prawa przez pracodawcę. W myśl wyroku z 2 grudnia 2010 r. dojdzie do tego, jeżeli stosunek pracy zostanie rozwiązany z osobą podlegającą szczególnej ochronie, np. w wyniku osiągnięcia wieku przedemerytalnego.
Rozbieżności pomiędzy oboma stanowiskami wyjaśnia uchwała z 16 maja 2012 r. podjęta przez SN w składzie 7 sędziów. W myśl tego orzeczenia, pracownikowi, z którym rozwiązano umowę o pracę w związku z odwołaniem go ze stanowiska członka zarządu, przy czym umowę tę rozwiązano z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu stosunków pracy, przysługuje alternatywnie żądanie odszkodowania lub przywrócenia do pracy. To do sądu będzie należała ocena, czy przywrócenie do pracy będzie zasadne, czy też należy wyłącznie zasądzić odszkodowanie. Jak podaje sąd, w szczególności zasądzenie odszkodowania będzie właściwym rozstrzygnięciem, jeśli po restytucji stosunku pracy pracownik nie będzie miał możliwości wykonywania swoich obowiązków jako członka zarządu.
Oznacza to, że powództwo o przywrócenie do pracy powinno zostać uwzględnione, gdy poza pełnieniem funkcji w zarządzie pracownikowi zostały na podstawie umowy o pracę powierzone również inne obowiązki, np. dyrektora handlowego czy finansowego. Jak wskazał SN, rozsądny pracodawca, nawiązując stosunek pracy na czas nieokreślony z członkiem zarządu, musi liczyć się z wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z takiej umowy.
FILIP PONIEWSKI
adwokat w Kancelarii KSP Legal & Tax Advice