Do sukcesji również pod okiem małżonka

opublikowano: 20-08-2019, 22:00

W przyszłym roku wejdą w życie kolejne ułatwienia w prowadzeniu rodzinnego biznesu po śmierci przedsiębiorcy. Obejmą też spółki osobowe

Koncesje, zezwolenia, licencje czy innego rodzaju pozwolenia będą mogły przejść na kolejnego właściciela przedsiębiorstwa prowadzonego przez osobę fizyczną. Taką możliwość zapowiadają przepisy o sukcesji składające się na Pakiet Przyjazne Państwo, które wejdą w życie 1 stycznia 2020 r. Ich autor, czyli resort przedsiębiorczości, zaproponował bowiem — a parlament uchwalił — regulacje, które pozwolą korzystać z decyzji administracyjnych związanych z prowadzeniem firmy po jej sprzedaży lub nieodpłatnym przekazaniu następcy.

Po śmierci małżonka przedsiębiorcy do zakończenia spraw
spadkowych często nie wiadomo, kto może dysponować jego udziałem w firmie. O
tych kwestiach może przesądzić testament, ale niewielu się na to decyduje.
Zdaniem Katarzyny Karpiuk, radcy prawnego z Kancelarii Ożóg Tomczykowski, nowe
przepisy powinny rozwiązać ten problem
Zobacz więcej

GDY NIE MA TESTAMENTU:

Po śmierci małżonka przedsiębiorcy do zakończenia spraw spadkowych często nie wiadomo, kto może dysponować jego udziałem w firmie. O tych kwestiach może przesądzić testament, ale niewielu się na to decyduje. Zdaniem Katarzyny Karpiuk, radcy prawnego z Kancelarii Ożóg Tomczykowski, nowe przepisy powinny rozwiązać ten problem Fot. ARC

Utrzymanie koncesji, zezwoleń

Pakiet resortu przedsiębiorczości to ustawa z 31 lipca zmieniająca kilkadziesiąt aktów w celu ograniczenia obciążeń regulacyjnych. Nowe ułatwienia sukcesyjne wprowadzono, nowelizując ustawę o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej, która obowiązuje od 25 listopada 2018 r. W ocenie autora kolejnych uprawnień firm rodzinnych, skorzystanie z nich nie powinno być trudne, bo wystarczy złożyć w ciągu trzech miesięcy od nabycia przedsiębiorstwa wniosek o przejęcie wspomnianych decyzji organów państwowych, przedstawić dowody potwierdzające spełnianie przez nabywcę wymagań związanych z takimi decyzjami i zaakceptować wynikające z nich obowiązki.W przypadku przedsiębiorstwa należącego do kilku osób potrzebne będą jeszcze ich zgody.

— Przedsiębiorca, planując sukcesję, będzie mógł przenieść firmę wraz ze związanymi z nią decyzjami, jeśli nowy nabywca ma status przedsiębiorcy. Może to być także osoba prawna albo jednostka organizacyjna, której zgodnie art. 33 1 Kodeksu cywilnego przyznaje się zdolność prawną. Decyzje te będą obowiązywały przez trzy miesiące, w ciągu których można złożyć wniosek w sprawie dalszego korzystania z nich przez nowego właściciela, co oznacza, że sprawne kontynuowanie działalności nie będzie utrudnione — przyznaje Katarzyna Karpiuk, radca prawny w Kancelarii Ożóg Tomczykowski.

Wyjaśnia ponadto, że jeśli nowy właściciel firmy spełnia warunki niezbędne do dalszego korzystania z uprawnień wynikających z decyzji wydanych poprzednikowi, to prawo do nich będzie mu przysługiwać już od chwili złożenia wniosku o ich przeniesienie. Organ administracji, do którego takie podanie wpłynie, może tego zakazać do czasu ostatecznego rozpatrzenia sprawy — ale tylko w wyjątkowych sytuacjach, w których wykonywanie uprawnień z decyzji mogłoby grozić naruszeniem przepisów prawa albo interesu publicznego.

— Do tej pory w przedsiębiorstwach prowadzonych na podstawie decyzji administracyjnych nawet szczegółowe zaplanowanie sukcesji mogło okazać się mało efektywne. Wprowadzone zmiany należy ocenić bardzo pozytywnie. Nabywca przedsiębiorstwa będzie miał możliwość płynnego kontynuowania działalności, bez konieczności przechodzenia przez żmudnąścieżkę administracyjną w celu uzyskania np. pozwoleń, zezwoleń lub licencji niezbędnych do dalszego efektywnego prowadzenia przejętego biznesu. Przed zmianą przepisów było to niemożliwe bez przekształcenia formy prawnej z działalności gospodarczej w spółkę kapitałową — podkreśla radca.

Tymczasowy przedstawiciel

Ponadto nowe przepisy umożliwią firmom, które należą do przedsiębiorcy i jego małżonka, powołanie drugiej z tych osób — po śmierci pierwszej — na tymczasowego przedstawiciela. Jego zadaniem będzie zarządzanie spadkiem po małżonku przedsiębiorcy w części dotyczącej udziału w przedsiębiorstwie do czasu załatwienia formalności spadkowych u notariusza albo w sądzie. Osoba ta zadba o majątek spadkobierców, a także będzie wspierać bieżącą realizację planów przedsiębiorcy w prowadzeniu biznesu, np. reprezentując spadkobierców przy podpisaniu umowy sprzedaży rzeczy związanych z działalnością firmy. Zadania te określono w znowelizowanych przepisach tymczasowym wykonywaniem praw z udziału małżonka przedsiębiorcy w firmie.

— Tymczasowy przedstawiciel nie otrzyma statusu przedsiębiorcy, a zatem nie podlega wpisowi do CEIDG, w odróżnieniu od zarządcy sukcesyjnego. Do zakresu jego kompetencji należy zwykły zarząd majątkiem spadkowym. Będzie mógł go powołać w ciągu sześciu miesięcy od śmierci małżonka sam przedsiębiorca lub spadkobiercy, którzy przyjmą spadek, albo zapisobiercy windykacyjni, którzy przyjmą zapis — wyjaśnia Katarzyna Karpiuk.

Zwraca przy tym uwagę, że po potwierdzeniu praw do spadku wyznaczenie przedstawiciela tymczasowego ma przysługiwać tylko osobom, którym prawomocnie przyznano udział w spadku obejmujący składniki przedsiębiorstwa. Ponadto do powołania takiego reprezentanta będzie wymagana zgoda wspomnianych osób, posiadających łącznie udział większy niż 85/100 w udziale zmarłego małżonka objętym spadkiem.

Tymczasowy przedstawiciel zakończy pełnienie swojej funkcji w okolicznościach analogicznych do tych, po których przestaje działać zarządca sukcesyjny. Zgodnie z przepisami obowiązującymi od jesieni zeszłego roku zarządca sukcesyjny powołany do prowadzenia spraw przedsiębiorstwa wykonuje te zadania do czasu załatwienia formalności spadkowych, ale nie dłużej niż przez dwa lata od śmierci przedsiębiorcy, a w wyjątkowych przypadkach pięć lat. Zarząd sukcesyjny może wygasnąć wcześniej. Chodzi o sytuacje, w których w ciągu dwóch miesięcy od śmierci przedsiębiorcy nikt nie przyjął spadku albo stwierdzono nabycie przedsiębiorstwa w spadku przez jedynego spadkobiercę lub zapisobiorcę windykacyjnego bądź jeśli jedna osoba odziedziczyła całe przedsiębiorstwo (np. wniesiono je w całości aportem do spółki) lub w ciągu miesiąca od wykreślenia zarządcy sukcesyjnego z CEIDG nie powołano kolejnego zarządcy, a także gdy ogłoszono upadłość przedsiębiorcy lub wcześniej nastąpił dział spadku.

1cae78be-dad3-11e9-8a34-2a2ae2dbcce4
Polityka gospodarcza
Nie uciekniesz przed skutkami polityki gospodarczej. Zapisz się na nasz newsletter, by nie przegapić newsów, analiz i komentarzy. Zamieniamy słowa polityków na pieniądze
ZAPISZ MNIE
Polityka gospodarcza
autor: Marcin Goralewski
Wysyłany raz w tygodniu
Marcin Goralewski
Nie uciekniesz przed skutkami polityki gospodarczej. Zapisz się na nasz newsletter, by nie przegapić newsów, analiz i komentarzy. Zamieniamy słowa polityków na pieniądze
ZAPISZ MNIE

Administratorem Pani/a danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska) Sp. z o. o. (dalej: my). Adres: ul. Kijowska 1, 03-738 Warszawa.

Kliknij w link w wiadomości, aby potwierdzić subskrypcję newslettera.
Jeżeli nie otrzymasz wiadomości w ciągu kilku minut, prosimy o sprawdzenie folderu SPAM.

Ponadto nowe regulacje przewidują, że pełnienie funkcji przedstawiciela tymczasowego wygaśnie po ogłoszeniu testamentu, w którym małżonek powoła jego wykonawcę. Dano w ten sposób prymat woli spadkodawcy. Przedstawicielka Kancelarii Ożog Tomczykowski podkreśla, że — co prawda — śmierć małżonka przedsiębiorcy, który sam nie był przedsiębiorcą, ale miał udział w jego firmie, nie uniemożliwia dalszego prowadzenia działalności, niemniej może powodować pewne utrudnienia. Z chwiląśmierci małżonka jego udział w składnikach majątkowych przedsiębiorstwa wchodzi w skład masy spadkowej po nim. Do czasu stwierdzenia nabycia spadku nie jest więc jasne, kto może dysponować prawami, które przysługiwały zmarłemu. W konsekwencji może mieć to wpływ na rozporządzanie poszczególnymi składnikami firmowego majątku. Problem ten może rozwiązać powołanie — zapisane w ostatniej woli — wykonawcy testamentu do sprawowania zarządu spadkiem, jego zorganizowaną częścią lub oznaczonym składnikiem, co w szczególności może dotyczyć firmy.

— Jednak w dalszym ciągu niewielki odsetek zarówno przedsiębiorców, a tym bardziej ich małżonków, decyduje się na sporządzenie testamentu. Gdy takiego dokumentu nie będzie, z rozwiązaniem problemu przychodzi właśnie ustawa deregulacyjna — mówi Katarzyna Karpiuk.

Ukłon wobec spółek

Jej zdaniem zmiany składające się na Pakiet Przyjazne Prawo niewątpliwie wprowadzają kolejne ułatwienia w sukcesji. Zauważa jednak, że dotyczą one tylko pewnej wybranej grupy przedsiębiorców.

— Pozostali, działający w formie spółek handlowych, na ewentualne ułatwienia muszą jeszcze poczekać — podkreśla radca.

— Jako przedsiębiorca rodzinny prowadzący działalność reglamentowaną oczekuję analogicznych rozwiązań dla spółek osobowych. Jako doradca mogę uznać za sukces zachęcenie w ciągu minionych miesięcy kilku przedsiębiorców do ustanowienia zarządców sukcesyjnych, a w jednym przypadku uniknięcie kłopotów z prowadzeniem biznesu wynikających ze śmierci jednego ze wspólników dwuosobowej spółki cywilnej — mówi Andrzej Bocheński, doradca sukcesyjny i przedsiębiorca rodzinny.

Z informacji Krzysztofa Czaplickiego, wiceprezesa Krajowej Rady Notarialnej (KRN), wynika, że w Rejestrze Zarządców Sukcesyjnych po pół roku jego działania odnotowano 365 wpisów.

— Można tym samym powiedzieć, że w tym czasie ponad trzysta przedsiębiorstw uniknęło poważnych kłopotów lub wręcz likwidacji z powodu śmierci właściciela i nieuregulowanej sytuacji prawnej — komentuje Krzysztof Czaplicki.

Okazuje się jednak, że obecnie pewne szanse stworzono także wspomnianym przez Andrzeja Bocheńskiego spółkom osobowym. Ustawą deregulacyjną wprowadzono do Kodeksu cywilnego zmianę w przepisie o postanowieniu testamentowym, według której oznaczona osoba nabywa z chwilą otwarcia spadku określone prawo czy majątek. Obecnie przedmiotem takiego zapisu windykacyjnego może być np. przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne. Od przyszłego roku będzie można objąć nim także ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej, czyli jawnej, partnerskiej, komandytowej czy komandytowo-akcyjnej. Autor deregulacji prognozuje, że rozszerzenie kompetencji osoby planującej sukcesję w takiej spółce może przyczynić się do przyspieszenia zakończenia procesu zmiany wspólnika i podjęcia przez nią aktywnej działalności.

Zadania i prawa zarządcy sukcesyjnego

  • posługiwanie się oznaczeniem i NIP zmarłego przedsiębiorcy
  • zarządzanie bieżącymi sprawami firmy
  • wykonywanie praw i obowiązków pracodawcy
  • zawieranie i wykonywanie umów cywilnoprawnych dotyczących działalności przedsiębiorstwa
  • wykonywanie decyzji administracyjnych związanych z firmą, np. koncesji, licencji i zezwoleń
  • korzystanie z firmowego konta
  • rozliczanie podatków na takich zasadach, jak robił to zmarły
  • przedsiębiorca uczestnictwo w postępowaniach sądowych i administracyjnych
© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Iwona Jackowska

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Tematy